Waar wij wonen

Willem van Toorn, de literator die eerder deze maand de Groeneveldprijs won, publiceerde de essentie van zijn betoog bij de aanvaarding van de prijs in de NRC van dit weekend. Hij gaat terug naar Jac. P. Thijsse die een van zijn Verkade albums publiceerde met de mooie titel "Waar wij wonen". Thijsse beschreef het landschap als "een merkwaardig mengsel van natuur en cultuur", waar we trots op mogen zijn.
De stelling van Van Toorn is dat het landschap, de ruimte, niet meer primair de plek is waar wij wonen, zelfs niet de plek waar we werken, maar het strijdperk waarin wij onze concurrenten moeten verslaan. Zijn geliefde citaat dat dit onderbouwt is een conclusie uit de nota Ruimte die enkele kabinetten-Balkenende meeging: "Meer specifiek richt het kabinet zich in het nationaal ruimtelijk beleid op versterking van de internationale concurrentiepositie van Nederland".
Een mooi inzicht en terecht voor waar het een vrijbrief is om overal maar te bouwen en dat ook nog (door gebrek aan geld of creativiteit) op een lelijke wijze te doen. Maar het is voor een deel ook een onterechte tegenstelling. De conclusie uit de nota Ruimte zou ook wel geschreven kunnen zijn in plechtstatige 17e eeuwse woorden van de Amsterdamse burgemeesters die de grachtengordels lieten aanleggen, nu op de Unesco erfgoed-lijst. De essentie van het Nederlandse landschap en de ruimte is dat het steeds verandert, de kunst is om dat kwalitatief hoogwaardig te doen. Juist ook omdat kwalitatief hoogwaardig landschapsontwerp en ruimtebeheer de concurrentiepositie helpt versterken.
Interessant is dat de auteur niet alleen de negatieve kanten van globalisering ziet, maar ook die van de nieuwe trend van regionalisering. Het eigen-volk-eerst-denken heeft volgens van Toorn niets te maken met ervaring van de eigen cultuur van Jac. P. Thijsse et al. Ook deze regionaliserings trend is cultuurvijandig en gebaat bij geheugenverlies. Niet anders dan bij globalisering zou ook hier het doel van de economie consumptie, amusement en infantilisering zijn, waarbij Louise Fresco en Raffaele Simone worden geciteerd.

Eens dat het menselijk gedrag in beide bewegingen niet anders is. Dat het doel van de economie consumptie, amusement en infantilisering zou zijn lijkt me echter onzin. Een economie is geen actor en kun je dus nauwelijks een doel toekennen. De economie is een afspiegeling van de keuzes die mensen maken, en als de culturele en morele waarden ontbreken (of niet overtuigend genoeg zijn) om het Louvre of de Hollandse veenweiden te apprecieren en we liever naar Hersonisos of een andere playa gaan, dan is dat de uitkomst. Dat ligt niet aan het economisch stelsel en teveel liberalisme, maar aan de keuzes die we zelf maken.

Willem van Toorn: Waar wij wonen. NRC 24+24 oktober 2010

Groeten uit Stampersgat

Na meer dan dertig jaar liep ik vandaag weer eens door de suikerfabriek van Stampersgat -Dinteloord. Suikerunie heeft in de tussenliggende jaren niet stilgezeten. De fabriek is leeg geworden, er lopen veel minder mensen rond, een campagne wordt nu met minder dan 200 man gedraaid en er wordt een veelvoud van bieten verwerkt omdat andere fabrieken gesloten zijn. En de besturing van zo'n fabriek vindt plaats vanuit een moderne operating room - een procescontrole kamer die bij Shell niet misstaat. De bieten worden just-in-time aangevoerd - dat wij er op zaterdagmorgen redelijk veel zagen liggen, komt vooral omdat er op zondag overdag niet geladen wordt. Ze worden ook niet meer per boot vervoert (leek me wel milieuvriendelijk) noch met het waterkanon de fabriek ingespoten - wat vroeger altijd mooie plaatjes opleverde.
De fabriek huisvest inmiddels ook een museum van de Stoomclub Suikerunie - dat me leerde hoe lang sommige van die mooie machines uit een oude technologische golf in productie zijn gebleven: sommige zijn pas in de jaren 90 buiten dienst gesteld, na soms al in de 19e eeuw geinstalleerd te zijn. Kom daar met computers eens om!

PVV Melk

Eigen zuivel eerst! zo pakte de meepakkrant De Pers gisteren op de voorpagina uit. Het reclamevolk grijpt naar nationalisme, met als voorbeeld de Campina boodschap “U denkt misschien dat alle melk hetzelfde is. Toch wordt steeds meer melk uit het buitenland gehaald. Gelukkig komt Campina-melk gegarandeerd van onze Nederlandse koeien”.


Dat zou volgens geciteerde reclamemakers een voorbeeld zijn van inspelen op nationalisme, iets waar Nederland in achterloopt. Bij kiezers van de PVV maar ook andere partijen, ligt een markt voor nationalistische sentimenten en daar speelt deze recelame campagne geraffineerd op in, zo meldt een reclamewatcher.

Friesland-Campina licht toe dat dit toch een misinterpretatie is. Sommigen vatten het wel zo op, zo meldt de woordvoerster, maar de reclame is ingegeven door de hang van consumenten naar producten van dichtbij.

Wat het verschil tussen dichtbij en nationalisme is wordt niet helder, maar gedoeld zal worden op het food miles idee dat dichtbij duurzamer is. Dat is nog maar de vraag, boter en kaas uit Nieuw Zeeland zouden wel eens duurzamer kunnen zijn dan Brabantse melk -afhankelijk van hoe je aankijkt tegen het gebruik van ingevoerd krachtvoer in NL versus veel hectares in Nieuw-Zeeland.

Overigens komt de melk van het in Nederland gevestigde Deens-Zweedse Arla ook van Nederlandse koeien: dat geldt zeker voor de melk die men hier verwerkt, en ook van meer dan 10% van de melk in Denemarken die daar door (ex-)Nederlandse boeren met Nederlandse (Holstein-Frisian) koeien wordt geproduceerd: die heeft op zijn minst een dubbel paspoort zou ik zo denken.

Tot slot: er is helemaal geen reden tot voorpaginanieuws. In 1983 (toegegeven, toen ging het met de economie ook niet best) maakte Coberco ook al reclame voor melk uit de eigen streek. Zie de poster hierboven. Het heeft niet geholpen: Coberco is niet meer, het fuseerde tot een van de voorgangers van Friesland-Campina.

recent duurzaam

Morgen (vrijdag) geef ik bij het 50 jarig bestaan van de vakgroep Bedrijfseconomie in Wageningen een praatje over duurzaamheid. In de voorbereiding kwam ik nog een paar interessante rapporten tegen, die ik je niet wil onthouden.
Het Wereldnatuurfonds publiceerde onlangs Living Planet Report, waarin ook een scneario naar 2050 zijn doorgerekend. We hebben drie aardes nodig zo is de kortste samenvatting die ik las. Mooie site trouwens.
De Rabobank maakte een vergelijkbare analyse en roept de voedingsmiddelenindustrie op te werken aan duurzaamheid in zijn rapport Sustainability and security of the global food supply chain.

economische omelet

Lachen met de dismal science economie kan weer: met de economic standup comedian. Ofwel hoe bakt een econoom een omelet?

beleggen in de agribusiness

Als agrarische producten (de soft commodities) duurder dreigen te worden, wordt het aantrekkelijk te investeren in ondernemingen die het produceren. Waardoor die aan goedkoper kapitaal komen voor uitbreiding van de productie. Dit feed back mechanisme in de economie is al een tijdje werkend. Zelfs het Robeco blad Safe komt nu met 10 "agrarische stockpicks":

1. Bunge (VS): breed palet aan activiteiten, sterk in Brazilie
2. Nutreco (NL): vis- en veevoer (het blad suggereert in een fotobijschrift dat men nog in zalm zit, dat is niet meer zo)
3. Marine Harvist (Noorwegen): zit wel in zalm, in Noorwegen en Chili
4. Agrium (Canada): kunstmest
5. Glanbia (Ierland): kaas en wei
6. Sun Opta (Canada): "organische" gewassen (een term die ik vorige week in de NRC ook las in de column van Louise Fresco, maar een onjuiste vertaling is van organic: dat heet biologisch in goed Nederlands)
7. SLC Agricola (Brazilie): beursgenoteerd boerenbedrijf
8. Syngenta (Zwitserland): gewasbescherming en gmo zaden
9. Cosan (Brazilie): suikerriet voor suiker en ethanol
10. Illovo Zugar (Zuid Afrika): Suikerrietplantages in zuidelijk Afrika.

Dat alles onder het motto dat resultaten uit het verleden geen garantie voor de toekomst zijn, want de afgelopen 100 jaar daalden de agrarische grondstoffen trendmatig in prijs.

P. van Kleef: Rijk aan voeding in: Safe, oktober 2010

bietentocht

Het is de week van de geschiedenis. Morgen de derde dinsdag in oktober en dus de Zuidlaarder paardenmarkt. Al meer dan 1000 jaar.
Veel korter nog is de suikerbiet in ons land - sinds Napoleon. Vandaag is de Bietentocht 2010 van start gegaan, sinds een jaar of tien een historische belevenis als variant op de Warmonder mestrace.
Zaterdag gaan ze me hopelijk laten zien dat het er intussen een stuk moderner toegaat in het bietenvervoer naar Stampersgat.

ik was Amerika

Laat ik vandaag eens een boek aanraden dat helemaal niets met economie of landbouw te maken heeft (afgezien van wat katoenpluk scenes): de roman "Ik was Amerika" van Gustaaf Peek. Ik kreeg het boek van een naamgenoot van de auteur (geen familie), en je leest het in 1 keer uit: knap geschreven.

bevolkingsgroei

De nieuwste uitgave van het blad The Broker bevat een aantal artikelen over het thema bevolkingsgroei, emigratie (immigratie) en ontwikkeling. Andrew Fischer legt nog eens uit dat het ondervoedingsprobleem niet een aanbodsprobleem maar een vraagprobleem is, maar ook hoe moeilijk het is om tot ontwikkeling te komen bij een arbeidsoverschot. Hij herinnert eraan dat bij de ontwikkeling van Europa 20% van de bevolking naar de nieuwe wereld emigreerde "which had been murderously cleansed for the purpose".

A. Fischer: The demographic imperative in: The Broker 22, oktober/november 2010

Lijstjes

Voor alle andere liefhebbers van lijstjes: hier is een link naar een site die grossiert in Top-10 lijstjes. Met de top-10 van gourmet-cities, de top-10 van voedsel dat goed is voor de hersenen (van oesters via curry tot chocolade) en de top-10 chocoladebestemmingen van deze wereld.

concurrentiekracht

De concurrentiekracht van de Europese voedingsmiddelenindustrie kwam gisteren ter sprake op een conferentie van DG Enterprise en het Belgische voorzitterschap. "For a competitive food supply chain in Europe". Ter plekke was de food supply uitstekend geregeld door Belgie. En het was alleraardigst om een paar jaar na alle onderzoek op dit thema en de High Level Group velen uit het circuit weer eens tegen te komen.
Meer teleurstellend vond ik dat er weinig voortgang in lijkt te zitten. Vrijwel alle inzichten en standpunten kwamen me zeer bekend voor. Hier en daar was de toon wat begripvoller, zowel van de retail als de kleine italiaanse vleesverwerkers. Het woord sustainability en hoe voeden we 9 miljard mensen werd wat meer benadrukt dan een paar jaar geleden. Hier en daar is er wat geexperimenteerd met gedragscodes rond transparantie in de keten, zoals in het VK.
Maar verder zitten de standpunten nog muurvast. Het gaat vooral over het verdelen van de taart (de marge in de keten), niet over het samen vergroten van de taart. Dat boeren, food industry en retail ook partners zijn en dat bv. in landen als Polen samen hele nieuwe ketens zijn opgezet waarmee import van appelen van buiten de EU vervangen is door lokaal aanbod, werd door Tesco wel mooi getoond maar mocht de andere ketenpartijen niet vermurwen. Ook het beleid lijkt meer bezig met correctieve acties en regulering dan met innovatie zoals we dat in Nederland wel doen in ketenprogramma's of rond agrologistiek.
Na afloop kregen we van het voorzitterschap niet alleen een memory stick met het materiaal van de conferentie, maar ook een opvouwbare paraplu. Ik vrees dat het een symbolisch gezien toepasselijk presentje was.

concurrerende regio's

Zijn onze regio's wel concurrerend genoeg, en vooral: denken we daar wel genoeg over na. Dat vraag ik me af in een nieuwe column op Boerenbusiness.nl

Nogmaals: Uit Zicht in zicht

Eerder kondigde ik hier een recent werk van de WRR aan: Uit Zicht, een boek over toekomstverkenningen. Inmiddels heb ik het gelezen en ik kan het alleen maar nog een keer extra aanbevelen. Bevat mooi overzicht van de aanpakken van toekomstverkennen, als ook essays over het gebruik (of niet-gebruik) ervan in beleid. En daarmee ook een aantal beschouwingen over de interactie tussen beleid en onderzoek en de rol van kenniskamers en CSO's in strategie.
Kortom wie geinteresseerd is in beleidsevaluaties in het licht van de toekomst als ook de orientatie van de overheid op de toekomst, leze Uit Zicht.

Erfgoed voor de lieve vrede

Vandaag promoveerde Roel During in Wageningen op het proefschrift 'Cultural heritage discourses and Europeanisation’. De samenvatting heeft de titel van deze blog.
Bij die cultuurhistorie gaat het heel vaak om gebouwen of andere fysieke zaken: waterlinies, vestingwerken etc. Zeker in de cases die Roel voor zijn proefschrift bestudeerde, in Interreg verband.

De gamma-wetenschapper is natuurlijk niet zozeer in die fysieke werkelijkheid geinteresseerd, maar in hoe mensen daar mee omgaan. Een nog hogere vorm van gamma-wetenschap lijkt me dan de vraag hoe mensen met elkaar omgaan zonder dat meteen fysieke zaken aan de orde lijken. Sommige van die omgangsvormen zijn gestold in ons rechtssysteem. Ook dat heeft een cultuurhistorie (of zo je wil rechtshistorie).
Voor een feestbundel bied ik de promovendus dan ook gaarne een lijstje aan van cultuurhistorisch interessante rechten. Ook omdat een enkele ervan eerder aan de orde kwamen in het transitie-onderzoek dat we samen (en met anderen) mochten managen. En omdat elke wetenschappelijke vernieuwing begint met inventariseren en classificeren hier een volwassen lijstje van 18 cultuurhistorische juweeltjes voor een volgende studie:

1.  Beklemrecht
2.  Groninger stadsrecht
3.  Recht van de 13e penning
4.  Visrecht
5.  Veerrecht
6.  Weiderecht
7.  Pootrecht
8.  Recht van eendenkooi
9.  Recht van windvang
10.  Mijnrecht
11.  Recht van aanwas en recht van opstrek
12.  Zwanendriften
13.  Recht van overpad
14.  Recht van (uit)zicht
15.  Jachtrecht
16.  Markerecht
17.  Meent rechten
18.  Naboarschapsrechten

De eerste tien zijn zakelijke rechten die sedert de invoering van het vorige Burgerlijk Wetboek in 1838 niet meer kunnen worden gevestigd, maar die nog wel dienen te worden gerespecteerd. De andere zijn mogelijk nog ouder, resp. bestaan nog steeds.

EuroAirport Bazel.

De door de NS verzonnen sneeuw bij 17 graden en een mooi herfstzonnetje was er misschien niet de oorzaak van, maar de trein naar Schiphol was gisteren toch mooi 2 minuten te laat. Wat een goede vlucht naar Bazel, waar ik vanochtend met een Nederlandse multinational van gedachte mocht wisselen over de toekomst van de landbouw, niet verhinderde.
Air France vloog niet te hoog en dus hadden we bij een onbewolkte hemel een mooi uitzicht op het overdreven verlichte Nederland en Belgie. Het vliegveld van Bazel kende ik niet, het blijkt het meest Europese vliegveld te zijn dat er bestaat. Het ligt namelijk in Frankrijk en is formeel de EuroAirport Bazel Mulhouse Freiburg. Vanuit het drielandenpunt bedient het drie steden. Het heeft een uitgang Zwitserland en een uitgang Frankrijk/Duitsland. De uitgang Zwitserland voert je via de Zwitserse douane en 8 km snelweg zonder afslagen naar het echte Zwitserland.
Vanmiddag kwamen we ook weer aan op het Zwitserse deel en passeerden de douane via vertrekhal 4 (Zwitserland) naar 1 (EU). Opnieuw mooi vliegweer, we vlogen Nederland binnen met zicht op Antwerpen, de Hedwige, het land van Saeftinge en de bocht van Bath. Zo zie je nog eens wat.