zondag 19 augustus 2012

De 17e eeuw en de economische wetenschap


De revolutie in denken over economie in de 17e en 18e eeuw valt pas goed te begrijpen als je je realiseert dat in de Middeleeuwen er geen vernieuwing op dat vlak was. Het Middeleeuwse ideaal was een statische, hierarchische gemeenschap, met precies gedefinieerde beroepen (gildes!), rechten en plichten. Economische overwegingen waren ondergeschikt aan het in standhouden van de goed orde, gedefinieerd door gebruik en religie. 
Dat beeld werd beetje bij beetje afgebroken en vervangen door het beeld van een natuurlijke ordening van economische relaties die ook zonder social engineering en politieke inmenging tot stand komt. Het waren vooral Fransen en Schotten die daar aan bijdroegen (zoals David Hume, en John Law maar dat was een kleurrijke figuur die met de Mississippi Company alle Franse staatschuld overnam en een speculatie bubbel creeerde).
En een Nederlander: de Rotterdammer Bernard Mandeville (1671-1733) die in Londen werkte. Hij schreef het satirische De fabel van de bijen, waarin hij de spot dreef met puriteins Engeland en tot in het absurde wees op de zegeningen van (ondeugdzame) consumptie. Als luxe, oorlog en diefstal uitgebannen zijn werden een hoop bijen werkeloos. En het verlangen naar luxe geeft een prikkel om te werken.  Mandeville vergat voor het gemak even dat je je geld in een een diefstalloze maatschappij dan wel niet meer aan slotenmakers geeft, maar wel aan andere zaken besteed.
Enfin, de uitdagende fabel had succes en maakte niet alleen het punt dat vraag ertoe doet in een economie maar ook dat er zoiets bestaat als de onbedoelde gevolgen (unintended consequences): individuele motieven en intenties kunnen los staan van de uiteindelijke uitkomst van een proces. De acties van individuen met een eigenbelang kunnen sociaal gewenste uitkomsten hebben. De invisible hand kwam langzaam in beeld.
Mooi dat in Rotterdam nog jaarlijks aan de EUR de Mandeville lezing wordt gehouden.
Ontleend aan: Anthony Brewer: Pre-Classical Economics in Britain. in: Warren Samuels, Jeff Biddle en John B Davis: The History of Economic Thought, 2003.

Een reactie plaatsen