250 jaar Wealth of Nations

 Tot de festiviteiten dit jaar hoort 250 jaar USA en ook 250 jaar The Wealth of Nations van Adam Smith. Het boek verscheen in 1776 en wordt gezien als het begin van de economische wetenschap. Misschien een beetje veel eer, want Quesnay was eerder, en ook William Perry die mogelijk het idee va nationale welvaart introduceerde. Maar goed, toch aanleiding voor een feestje en Smith is na Karl Marx wellicht de beroemdste econoom allertijden. Voor The Economist was het in zijn kerstnummer van 20.122025 aanleiding om onder de titel "Adam Smith is misunderstood" er een artikel aan te wijden..

Smith was een moraal-filosoof in de school van de Schotse Verlichting. Zijn eerste boek, Moral Sentiments benadrukt al in de openingszinnen dat de mens een sociaal wezen is en ook om anderen geeft: "How selfish soever man may be supposed, there are evidently some principles in his nature, whcch interests him in the foturne of others.. though he serives nothing from it except the pleasure of seeing it".  

De mens gaat bij anderen of bij zichzelf te rade wat verstandige beslissingen zouden zijn. Zaken doen in een transactie tussen mensen is geven en nemen. Als mensen alleen uit eigenbelang zouden denken, kwam een transactie volgens Smith helemaal niet tot stand. Een idee dat ook Montesquieu als had geventileerd: markten disciplineren, in een markteconomie vechten mensen niet meer als honden om een been maar werken samen. 

Het is tegen die achtergrond dat Smith in The Wealth of Nations zijn beroemde zinnen schrijft: "It is not from the benevolence of the butcher, the brewer or the baker, that we expect our dinner, but from their regard to their own interest".. Het idee is later vertaald in de nadruk op eigenbelang, met als toppunt Greed is Good in een film over de uitwassen van WallStreet, maar Smith was dus realistischer. Het ging hem er eerder om dat er geen centrale macht nodig was om de samenwerking tussen mensen te bewerkstelligen. Dat paste in de tijdgeest waarin de absolute macht van de koningen niet populair was. De term invisible hand, ontleend aan MacBeth, komt overigens maar drie keer voor in het boek. De meest geciteerde passage: "He intends only his own gain, and he is in this, as many other cases, led by an invisible hand to promote an end which was nog part of his intention".

Smith gaf een beroemd voorbeeld over arbeidsdeling in een speldenfabriek en liet zien hoe dat de arbeidsproductiviteit en welvaart bevordert. Maar hij wees ook op het nadeel van monotoon werk. Hij wees ook op samenscholing door ondernemers die de vrije markt kan bedreigen. Maar hij zat fout met zijn arbeidswaardetheorie, het idee dat de prijs van een productie uiteindelijk afhangt van de hoeveelheid arbeid die er ingaat, en niet van vraag en aanbod. Marx zou dat uitwerken en dus verkeerde conclusies in Das Kapital trekken.  Maar al met al was het een insprierend, hoewel soms lastig leeesbaar, boek dat past in de tijdgeest en een hele wetenschap creeerde.