Afgeven op GLB

 In dezelfde uitgave van The Economist (17.1.2026) vindt de redactie in de rubriek Charlemagne het nodig om weer eens op bekende "witty" wijze die alleen Engelse beheersen, de staf te breken over het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid van de EU. Aanleiding is het Mercosur verdrag en de demonstraties van (Franse) boeren daartegen. Overigens is na tekening inmiddels een coaltie van de Groenen en extreem rechts op de remmen gaan staan door nog een opinie van het Europese Hof te vragen. 

Het blad vraagt zich af waarom de Franse president in 2024 een telefonische vergadering van de G7 liet lopen om 13 uur lang op de Salon Agrigole koeien te aaien en handen te schudden. De EU voelt soms als een landbouwsubsidie club  met een vlag en een parlement, zo stelt het blad. Maar heilige koeien gaan verdwijnen zo voorspelt de schrijver van het stuk. Want een open grens met Oekraine is geopolitiek onvermijdelijk. En de Franse president? Die  houdt dit jaar tijd over, want door de veterinaire situatie zijn er geen dieren op de Salon. Vanwege een oogprobleem loopt mr. Macron inmiddels met een dure zonnebril, het Italiaanse bedrijf  dat ze verkoopt is een kwart in waarde gestegen. Maar van het spiegelglas hoeven koeien dus dit jaar niet te schrikken.

Worst uit Eberswalde

 Van tijd tot tijd kom ik in Eberswalde. Niet de reis waard, maar een leuke dierentuin, een pleintje met een goede Konditorei en een Brauhaus waar je voor regionale begrippen heel redelijk kunt eten. Vroeger kon je er de trein naar Schiphol nemen, wat dan keurig met een Duits accent werd omgeroepen. Nu moet je in Berlijn overstappen. Maar verder een vervallen industriestad, waar ik vorig jaar nog bijna in een AfD/Neo-Nazi demonstratie terecht kwam.

Niet verbazend gezien de vergane glorie, maar wat ik niet wist is dat hier  in de jaren 1980 de grootste worstfabriek van Europa stond. Het was nog de DDR en de Eberswalder Wurstwerke was binnen en beroemd om zijn Bratwurst en zijn SchorfheiderKruppelsalami.  De Schorfheide was overigens het jachtgebied van Pruisische koningen, de Nazi-top en de DDR-elite. Er werkten 5.000 mensen bij de worstfabriek, met eigen kapper, bibliotheek, kliniek en restaurant. 

Inmiddels is het West-Duitse Tonnies eigenaar en die gooien nu de tent dicht Slecht voor de werkgelegenheid, goed voor de AfD. The Economist vindt het aanleiding voor een stukje over de worstelingen van de Duitse industrie onder de titel From bad to wurst, 17.1.2026

Markgraaf

 

Laatste fotootje van een kaart uit de Bosatlast van 1890. Van West-Brabant en de Hoekse Waard. Twee dingen vielen me op. Om te beginnen is de Hoeksche Waard maar een deel van de huidige Hoekse Waard. Die laatste bestond ook nog uit Beierland. 

Ten tweede: ten noorden van Bergen op Zoom staat Markgraafschap.  Goed Nederlands woord voor Markizaat. Want een Markies (Bergen op Zoom heeft er een) is een speciale graaf, namelijk een die de grens moet bewaken. Een grens die gemarkeerd is, veelal met stenen. Daar komt ook het woord Marke vandaan.

Dat was dus een belangrijke graaf, en die moest een specale titel, in het Frans Marquis. Zouden we op Groenland ook een markgraaf hebben?

Bos over Zuidplas

 In de Bosatlas van 1890 vond ik ook een kaartje van de Zuidplaspolder. Toen al weer meer dan 40 jaar oud. Op zich opvallend, want er staat geen kaartje in van de Haarlemmermeer,, die jonger is en toch nog meer gezien wordt als een knap staaltje ingenieurswerk met stoomgemalen. De Zuidplas werd op wind en stoom drooggemalen.

Enfin leuk kaartje waarop je goed kunt zien dat de hoofdweg van de polder, de Bredeweg (in New York ligt er ook een, die heet nu Broadway) van de kerktoren van Moordrecht naar die van Moerkapelle loopt. 

Groenland en zo

 

Luisterend naar het nieuws dat ging over het feit dat president Trump zijn zinnen op Groenland heeft gezet, moest ik ineens  denken aan een sheet die ik 15 jaar geleden nog wel eens gebruikte in toekomstverkenningen. Komt uit een rapport dat De Ruijter Strategie ooit maakte voor het Rijk. We bewegen duidelijk van multilateraal naar multipolair, en in sommige regio's misschien we naar Fragmentaties omdat niet-statelijke organisaties voor geweld zorgen. 

De Europese kaart van 1890

 Onlangs had ik een Bos-atlas uit 1890 in handen.  In het kader van de geschiedenis en geopoliltiek interessant hoe Europa er toen uitzag. Duitsland tot en met Koningsberg aan de grens met Litouwen. Een groot Oostenrijks-Hongarije. Finland was nog Russisch. ....

Food Systems transformation

 Nog een paper uit het Open Acces journal dat we alweer meer dan 5 jaar geleden lanceerden, en nu goed in de markt lijkt te staan on der de naam Q Open. Judtih Irek, Robert Finger (ETH Zurich) en anderen analyseerde data over Zwitserse burgers en wat ze van landbouwbeleid vinden. Ze concluderen dat het tranistiedoel breed gedragen wordt: het moet duurzamer. Ze concluderen ook dat ook burgers het probleem nu zien als een systeem probleem: alle actoren moeten aan de bak: boeren, toeleveranciers, food processing, supermarkten en overheid. Alleen over de rol van de overheid lijkt er verschil van opvatting.  Ingrijpen met beleid is prima als het aan de burger ligt, maar er is verschil van mening of de overheid ook de keuzevrijheid van de consument mag inperken. Geen verbazende uitkomst maar nuttig dat het is geanalyseerd. Hier is het paper.

Data delen

In ketens wordt data gedeeld, en soms ook niet. Begrijpen we eigenlijk wanneer wel en wanneer niet? En is meer transparantie altijd nuttig, het is tenslotte niet gratis?

Op dit onderwerp heeft de nieuwe editie van Q Open een mooi conceptueel paper van Vincenzino Caputo en Thomas Reardon, niet de eerste de best in ons vakgebied. Het is een conceptueel paper dat leidt tot te toetsen hypothesen. Zij onderscheiden 3 variabelen die de mate van data delen verklaren:

• de organisatie van de keten. Ze gebruiken Gereffi (ook mijn favoriet) en zien er een ontwikkelingsrichting in: van bulkproducten in markten met volledige mededingen (dan gaat het om prijs voor een standaard product, weinig data delen) via ralationele samenwerking tot integratie.
• de levenscyclus van het product, opnieuw van commodity (bulk) naar sterke product differentiatie (met meer data delen, als die differentiatie op aspecten uit de productie is)
• de kosten van transparantie, het gaat dan om transactiekosten en ooprtunity kosten. 

Er zijn weinig datasets om dit te testen maar het framework lijkt me heel logisch. Lezen van het paper is aan te raden. Hier is het.

Hiding and revealing: a perspective on the paradox of information transparency in diverse agri-food value chain context

250 jaar Wealth of Nations

 Tot de festiviteiten dit jaar hoort 250 jaar USA en ook 250 jaar The Wealth of Nations van Adam Smith. Het boek verscheen in 1776 en wordt gezien als het begin van de economische wetenschap. Misschien een beetje veel eer, want Quesnay was eerder, en ook William Perry die mogelijk het idee va nationale welvaart introduceerde. Maar goed, toch aanleiding voor een feestje en Smith is na Karl Marx wellicht de beroemdste econoom allertijden. Voor The Economist was het in zijn kerstnummer van 20.122025 aanleiding om onder de titel "Adam Smith is misunderstood" er een artikel aan te wijden..

Smith was een moraal-filosoof in de school van de Schotse Verlichting. Zijn eerste boek, Moral Sentiments benadrukt al in de openingszinnen dat de mens een sociaal wezen is en ook om anderen geeft: "How selfish soever man may be supposed, there are evidently some principles in his nature, whcch interests him in the foturne of others.. though he serives nothing from it except the pleasure of seeing it".  

De mens gaat bij anderen of bij zichzelf te rade wat verstandige beslissingen zouden zijn. Zaken doen in een transactie tussen mensen is geven en nemen. Als mensen alleen uit eigenbelang zouden denken, kwam een transactie volgens Smith helemaal niet tot stand. Een idee dat ook Montesquieu als had geventileerd: markten disciplineren, in een markteconomie vechten mensen niet meer als honden om een been maar werken samen. 

Het is tegen die achtergrond dat Smith in The Wealth of Nations zijn beroemde zinnen schrijft: "It is not from the benevolence of the butcher, the brewer or the baker, that we expect our dinner, but from their regard to their own interest".. Het idee is later vertaald in de nadruk op eigenbelang, met als toppunt Greed is Good in een film over de uitwassen van WallStreet, maar Smith was dus realistischer. Het ging hem er eerder om dat er geen centrale macht nodig was om de samenwerking tussen mensen te bewerkstelligen. Dat paste in de tijdgeest waarin de absolute macht van de koningen niet populair was. De term invisible hand, ontleend aan MacBeth, komt overigens maar drie keer voor in het boek. De meest geciteerde passage: "He intends only his own gain, and he is in this, as many other cases, led by an invisible hand to promote an end which was nog part of his intention".

Smith gaf een beroemd voorbeeld over arbeidsdeling in een speldenfabriek en liet zien hoe dat de arbeidsproductiviteit en welvaart bevordert. Maar hij wees ook op het nadeel van monotoon werk. Hij wees ook op samenscholing door ondernemers die de vrije markt kan bedreigen. Maar hij zat fout met zijn arbeidswaardetheorie, het idee dat de prijs van een productie uiteindelijk afhangt van de hoeveelheid arbeid die er ingaat, en niet van vraag en aanbod. Marx zou dat uitwerken en dus verkeerde conclusies in Das Kapital trekken.  Maar al met al was het een insprierend, hoewel soms lastig leeesbaar, boek dat past in de tijdgeest en een hele wetenschap creeerde. 

Boeren belonen

 Boeren Beter Belonen, het zou zo maar een thema kunnen zijn voor BBB-stemmers en anderen. Wie geinteresseerd is in het betalen van boeren voor milieuprestaties moet het laatste nummer van Eurochoices lezen. Gewijd aan Rewarding Environmental Incomes from farmers. Alle papers zijn Open Access. De bijdrage over Nederland kwam van mijn oud-collega's Roel Jongeneel, Marcel van Asseldonk et al. Hier is de digitale versie.

Dronken

 Voor iedereeen die Droog Januari maar lastig vindt nog een opbeurend inzicht uit de kersteditie van The Economist.  We zijn evolutionair afhankelijk van drank. Vrijwel alle zoogdieren kunnen niet tegen alcohol, ze hebben geen enzym dat het afbreekt. De mens wel. Voor de oorzaak daarvan is er de "dronken aap hypothese". Die komt er op neer dat de aap in de bomen leefde. en daar vers fruit at. Tot in sommige gebieden de tropische bossen verdwenen en de aap op de grond kwam te leven. Daar moest hij het doen met afgevallen fruit, dat rottend is en van natuur dan alcolhol bevat. Daar werd de aap aan verslaafd want het was het signaal voor het vinden van energierijk voedsel, het deel van de vrucht met minder alcohol. En door mutaties ontstond er een enzym dat ethanol afbreekt.

En dan is er nog die andere hypothese: namelijk dat de opbouw van de grote sociale structuren van pakweg meer dan 100 mensen, niet mogelijk geweest zou zijn zonder drank. Door de effecten van drank staat men meer open voor andere mensen en emoties (en omgekeerd zelfs als de personen geen drank ophebben vinden ze mensen met een slokje op toegankelijker, makkelijker in de omgang) en zorgt voor groepsbinding door samen een neutje te nemen.  Dry January gaat dus tegen de evolutie in....

Uit: The Ecoonomist 20.12.2025 The end of a 10, year love affair

verticale landbouw

 Dan liever de lucht in is het idee van de voorstanders van verticale landbouw. Het onvolprezen Historiek.net kwam net voor de kerst met een artikel over een vroege toepassing. Al in 1968 in Polen liep er een demonstratie van verticale landbouw met radijs en vroege slag. Zie alhier

Land Trap

 Afgelopen jaar stond het werk in het teken van nadenken over de grondmarkt, tegen het eind van het jaar rondden we dat grotendeels af. Daarna las ik in de kerstvakantie een boek dat The Economist op een lijstje zette van publicaties van zijn redacteuren en journalisten. Het is The Land Trap van Mike Bird. Hij is de Wall Street reporter van het blad. Blijkbaar goed besproken, en terecht. Een absolute aanrader. Hij laat zien hoe de grondmarkt (al of niet bebouwd) een rol speelde in de Amerikaanse onafhankelijkheid, in de zeer lange Japanse recessie, in Hong Kong en China en in Singapore. In die laatste drie landen gaat het niet eens om eigendom maar om een soort erfpacht, vaak 99-jarige gebruiksrechten. Grond is een methode om geld te maken, zo is zijn stelling. Als ervoor geleend kan worden kan de gemeente of de staat de grond (of erfpachtsrechten) te koop aanbieden en uit de opbrengsten de infrastructuur realiseren. Zo kick start je de economie. Henry George komt in twee mooie hoofdstukken ter sprake.. En voor je het weet js de grondmarkt een beleggingsmarkt en gaat het niet meer om exploitatie. In China heeft het lege steden opgeleverd.

Een citaat van Lee, de grote man van Singapore: "no private land-owner should benefit from development at public expense". en "Ï introduced legislation which would help to ensure that increases in real values because o public development should benefit the community. and not for the land-owner. Land is becoming a scarce commodity and the mounting pressure on land at present, we must try to control land values for public values"(p.245). En dat in een behoorlijk liberaal, of althans niet erg socialistisch land.

Een aanrader dus, dit boek. En voor de prijs hoef je het ook niet te laten. Een echte aanrader. 

laatste column

 Hierbij nog een restantje uit het oude jaar: mijn laatste column voor Food & Agribusiness verscheen 29 december in de krant. Ik had al eerder aangegeven dat ik daar op een gelegen moment mee zou willen stoppen, en de redactie kwam dat nu uit. Ze gaan dit jaar naar 1 kant per week en meer digitaal vanwege de matige postbezorging in het land. Bij deze dus de allerlaatste.

GELUKKIG NIEUWJAAR