bericht uit Munchen

Gisteren geen blog want ik was even naar Munchen. Daar is het druk vanwege de 200ste Oktoberfeste die om onduidelijke reden in September worden gehouden, van dit weekend tot 4 oktober, dat wel.


Enfin, ik was er voor een EAAE seminar over de economie van voedsel, voedselkeuze en gezondheid, en voor wat bestuurlijk overleg. Er waren veel Amerikaanse collega’s want het was ook het 1e transatlantische seminar met de Amerikaanse zustervereniging. En er waren vreemd genoeg nauwelijks Nederlanders.
Tot de trends in het consumentenonderzoek behoort aandacht voor het minder rationele gedrag. Prof. Egon Köster (emeritus Utrecht) vatte dat samen met de quote "People are unware of the reasons of their preferences and choices. Simply asking the people why they like a product is therefore not only adequate, but is usually also downright misleading. Unfortunately, whenever one asks a person a question, one always gets an answer."


Hij kwam met 5 punten waarin het moderne voedselkeuze (food choice) onderzoek afwijkt van dat van 20 jaar geleden:

1. gaat meer over wat consumenten doen dan wat ze zeggen te doen
2. gaat meer over de wens om bepaald voedsel te gebruiken in een bepaalde situatie in plaats van de aantrekkelijkheid van een product
3. gaat over de dynamics van preferenties in plaats van alleen eerste indrukken (er is veel leergedrag in voeding)
4. het gaat niet alleen om perceptie maar ook om de rol van het voedsel geheugen
5. nieuwe methoden proberen niet de analystische attitudes van onderzochte consumenten aan te moedigen, maar proberen direct gevoelens over passendheid en authenciteit van product te meten

Komende dagen nog wat meer vanaf dit seminar.

governance of science

Vorig jaar deed een groepje experts enkele aanbevelingen over de ethiek van de sociale wetenschappen aan DG Research. De aanbevelingen (zoals Open Access) zijn weinig schokkend, maar toch nuttig. Het rapport staat online.

Franse vooruitzichten

Een toekomstvisie, zo'n twintig jaar verder in de tijd: "De globalisering heeft ons gedwongen terug te keren tot het pre-industriele tijdperk, Europa wordt weer agrarisch. Frankrijk heeft alleen nog zijn 'hotels de charme, parfums en pastei te bieden, wat men levenskunst noemt'. Oude ambachten en lokale producten worden in ere hersteld, nieuwe generaties gaan weer respectvol met geld om, keren terug naar oude zeden en gewoonten uit vroeger tijden. De immigratiestroom naar Europa is zo goed als opgedroogd. Afrikaanse migranten richten zich op de nieuwe industrielanden en 'wagen zich aan de knap gevaarlijke oversteek van de Indische Oceaan of de Chinese zee'.
Een toekomstvisie die verwoord wordt in de epiloog van het nieuwe boek van Michel Houellebecq, La carte et le territoire, zoals vrijdag samengevat in de recensie in de NRC.  Die het overigens als een kandidaat voor de Prix Goncourt ziet.
Ben benieuwd hoe we hier in 2030 naar kijken.

Landbouwstatistiek

Niet helemaal het juiste weer voor een tuinfeest of heidewandeling. Een boekentip dan maar.
Er zijn niet zo heel veel publicaties die moderne survey methoden voor de landbouwstatistiek documenteren. De beste papers uit de eerste vier ICAS conferenties (een club van agrarische statistici die om de paar jaar in illustere plekken als Rome, Cancun en Beijing bijeenkomen) zijn nu als boek gepubliceerde bij Wiley onder de titel "Agricultural Survey Methods",
Op de eerste conferentie in Rome heb ik al eens een verhaal gehouden dat ze met een boog om de informatienetten als FADN (EU DG Agri) en ARMS (USDA) heenlopen waarin heel efficient heel veel informatie op steekproefbedrijven wordt vastgelegd. Voor onderzoek kun je beter op betrouwbare wijze veel van weinig bedrijven weten (mits je technieken voor representativiteitsbeoordeling hebt), dan onbetrouwbaar en weinig uit enquetes op alle bedrijven. Hoewel dit boek veel over sampling en zo schrijft, is de aandacht voor dit soort informatienetten beperkt (en biased vanuit Australische auteurs). Zal wel komen omdat de officiele statistiekbureau's er meestal niet meer dan marginaal bij betrokken zijn (Zweden is een uitzondering). Maar verder een alleszins bruikbaar boek.

Roberto Benedetti (Editor), Federica Piersimoni (Editor), Marco Bee (Editor), Giuseppe Espa (Editor): Agricultural Survey Methods, John Wiley & Son.

Duurzaamheid in de landbouw: de echte ontkoppeling

Aandacht vandaag voor een te weinig opgemerkt juweeltje onder de publikaties van afgelopen maanden: Duurzame Landbouw in Beeld 2010.
Veel mensen, mijzelf incluis, vinden duurzaamheid een lastig begrip. De officiele definitie zegt vooral wat het niet is (afwentelen op volgende generaties). De doeners zouden het liefst een beeld hebben hoe de 100% duurzame boerderij van 2020 er dan uit ziet - een onmogelijke opgave ook omdat landbouw zonder schade aan de natuur per definitie niet mogelijk is. Daar komt nog bij dat de thema's veranderen: gewasbescherming raakt uit beeld, antibiotica komt er bij. Misschien is een duurzame boerderij vooral een boerderij waarin de burger kan leven met de (negatieve) externe effecten, en dat betekent dat een dialoog zeer belangrijk is.
En dan is er nog het afruil probleem: alles lijkt even belangrijk (nitraat en antibiotica en dierwelzijn), de koeien buiten is goed voor het een en slecht voor het andere thema. In de markt rekenen we allerlei zaken met geld om en ruilen ze zo tegen elkaar af, maar met de externe effecten wil dat blijkbaar maar niet lukken. Hoewel je van veel aspecten toch de schade kunt uitrekenen.
Enfin, genoemde publicatie brengt de resultaten van de Nederlandse landbouw in beeld voor de duurzaamheidsindicatoren people, planet en profit. LEI cijfers en teksten zoals we dat gewend zijn. Verzorgde grafieken en netjes per sector, dus elke sector heeft zijn jaarverslag - gefinancieerd door de overheid.

Duurzamer binnen?
Bij veel thema's is sprake van een echte ontkoppeling: er is economische groei met minder effecten op het milieu. In de jaren 90 werd daar het begrip ontkoppeling voor ingevoerd, ik hoorde van de week dat veel mensen in Den Haag dat alweer vergeten zijn. Voor veel onderwerpen lijkt die noodzakelijke ontkoppeling goed gelukt. En niet door de productie naar China te verplaatsen, maar door beter management (en meer onderzoek leidend tot betere chemische middelen en betere systemen). Dat geeft hoopt voor nieuwe dossiers als antibiotica. Want ook daar lopen de beste boeren mijlen voor op de anderen.
Interessant vond ik ook een anlyse waarin de meest duurzame melkveebedrijven zijn opgespoord. Een mooie grafiek laat zien dat deze superieure managers het op alle indicatoren van profit, people en planet beter doen dan hun collega's. Op 1 na: de koeien zijn minder in de wei. De bedrijven zijn intensiever (per ha), wat groter, laten een koe wat minder melk per jaar geven en bieden haar vaker een dak boven het hoofd.
Kan de meelezende burger eens nadenken wat hij of zij nu duurzaam vindt? Voor wie zich daarbij wil inlezen: Hier de link naar een electronische versie, die vreemd genoeg ergens diep in de Wageningse electronische catabomben is weggestopt . Het rapport verdient beter.

J.A. Boone & M.A. Dolman (red.): Duurzame Landbouw in Beeld 2010.

Gemiste kansen

Wel een gemiste kans dat er bij de fraaie Deltafilmpjes (zie de blog van gisteren) niet een zit die helemaal aan de landbouw is gewijd. Misschien kan dat ook nog eens.
Wellicht.kan Vadertje Cats daarin een rol spelen. Zijn 350-jarige dood (hij overleed in 1660 op Huize Sorghvliet, nu beter bekend als het Catshuis in Den Haag) is niet erg breed opgepakt. Een documentaire maker vroeg zich in de PZC van 28 augustus (die tenminste nog een bijlage aan Cats wijdde) af of iedereen heeft "zitten snurken". Voor Zeeland is de man, die in Brouwershaven geboren werd en bij Groede een aantal polders droog liet leggen, commercieel leuk uit te melken.
En maatschappelijk nog steeds relevant: een advocaat uit Middelburg die met een Antwerpse trouwt, bij Groede laat inpolderen, die polders ook weer verliest door inundaties in de 80-jarige oorlog, Zeeuws staatsman in Den Haag wordt, en daar in de natuur een buitenplaats laat aanleggen. Zou dat geen verschillende perspectieven op Waterdunen geven, vroeg ik me af bij het lezen van de NRC van vanavond.

Deltafilmpjes

Gisteren reisde ik dus langs de rand van Delta. Goede reden om je vandaag een paar fraaie filmpjes van de Delta te laten zien.

Groeten uit Gent

Ik was vandaag even in Gent voor het slot van de 18de Pacioli workshop (http://www.pacioli.org/). Zeer goed georganiseerd (eindelijk een keer in Belgie), veel belangstelling en interessante papers. Mooie discussie met als conclusie dat je bij herziening van het GLB voor 2013 - 2020 ook meteen de monitoringsystemen voor de eerste en tweede pijler (zoals FADN en CMEF) moet herijken op de nieuwe doelen van het beleid.
Ook leuk om wat mensen te zien van het eerste uur uit de Pacioli reeks, die ooit begon als concerted action in het toenmalige 3e kaderprogramma van de EU voor landbouwkundig onderzoek. Vermoedelijk zijn we de langstlopende concerted action. Wat wil je nog meer op zo'n dag.

organisatie van innovatie

Er zijn allerlei manieren om in een bedrijf de innovatie te organiseren. Zo is er de aloude ideeenbus, al of niet met bonussen. Je kunt net als Google iedereen een deel van zijn tijd vrij geven om aan eigen projecten te werken, wat veel kans geeft op versnippering en weinig efficiency of scale. Je kunt ook, zoals John Deere schijnt te doen, hele handboeken maken over hoe je nieuwe tractoren maakt. Wat voor kleine verbeteringen wel werkt, maar doorbraken krijg je er niet mee.

Een nieuw boek van Vijay Govindarajan en Chris Trimble, The other side of innovation- solving the execution challenge' geven bestaande bedrijven het advies om in een bedrijf een specifieke innovatie-machine te maken, met mensen van buiten en wat minder regels dan de rest maar wel geintegreerd met de rest in de vorm van dezelfde staf en samenwerking met andere afdelingen in productontwikkeling. Ze moeten ook verplicht worden van fouten te leren door evaluatie. Een ander advies: soms is het slim om gewoon een innovatie-machine te kopen, zoals Unilever Ben & Jerry's kocht.

Gebaseerd op recensie in the Economist: The Innovation Machine, Schumpeter column. 28.8.2010

De Hoge Veluwe en suikerbieten

Gisteren maakte ik de foto hiernaast in het nationale park De Hoge Veluwe. Geen erg typerend beeld, en ik zou het hier niet opgenomen hebben, en er zelfs niet over geblogd hebben, als ik er ook niet het recente nummer van het COSUN ledenorgaan in handen had gekregen met een verhaal over suikerbietenteelt op de Hoge Veluwe.
Ten zuiden van het park, bij Schaarsbergen vind je deze teelt. Dat gebied is nog maar zeventig jaar geleden ontgonnen en van de hei ontdaan, niet voor de landbouw maar om camouflage-redenen. De Duitsers bouwden daar under cover het grootste vliegveld van Europa en legden landbouwbedrijven aan als camouflage, zodat de hangars en andere gebouwen in boerderijvorm (maar wel met dikke muren) konden worden gebouwd.
Na de oorlog bleek er genoeg vakmanschap om de akkerbouw voort te zetten, ook al worden delen nu ook weer teruggegeven aan de natuur. Dat werpt toch weer een bijzonder licht op de bijzondere dynamiek in ruimte en tijd tussen landbouw en natuur.

Oogstfeest

De 24ste editie van het Oogstfeest van Zevenhuizen ("Oude tijden herleven") met naar verluid 20.000 bezoekers, zit er weer op. Het gaat hier duidelijk om een bedachte traditie in een geslaagde poging van de middenstand om na de zomer de aandacht weer op het dorp te richten.
Ooit hadden heel veel dorpen een eigen oogstfeest, maar al in de 19e eeuw kwijnden die weg. Daar droeg het ontstaan van de prinsesssedag aan bij. Rond 1890 werd bedacht dat de natievorming kon worden bekroond, en de matige populariteit van het Huis van Oranje vergroot, door op de verjaardag van het prinsesje Wilhelmina (31 augustus) prinsessedag te vieren. Later werd dat haar koninginnedag. Oogstfeesten werden daar vaak in geintegreerd, zo las ik op diezelfde datum in de Belvedere scheurkalender.
Maar sinds enkele decennia is er dus een revival: oude ambachten (niet noodzakelijk uit de streek), culturele uitmarkt, zichzelf presenterende verenigingen die leden zoeken voor het winterseizoen, stands van de jagersvereniging en de muskusrattenbestrijding, rommelmarkt van de kerk, braderie (met slow food) en een paar terassen met blues en jaren 60 bands. Want het dorp wordt wel een dagje ouder. Na de vakanties functioneert het als wat de Fransen La Rentree noemen: oude bekenden kom je weer tegen na een zomer waarin veel mensen weg zijn. Als er althans niet zoveel mensen op af zouden komen.

Embrapa of het Brazilaanse OVO

De landbouw in Brazilie ontwikkelt zich al jaren stormachtig. Tot begin jaren 70 was het land voedselimporterend met een behoorlijke bescherming van de landbouw. Het land werd zelfs beschouwd als ongeschikt voor landbouw, te zure gronden en te tropisch.
Vaak ligt er een forse beleidsingreep ten grondslag aan een verandering en zo ook hier: de angst dat al die importen niet meer betaalbaar zouden zijn, leidde tot een regime-change. De grenzen werden opengegooid voor handel, ineffeciente bedrijven gingen failliet en er werd fors ingezet op wetenschappelijk onderzoek in plaats van subsidies.
Dat wetenschappelijk onderzoek werd geconcentreerd in Empraba, een organisatie grofweg vergelijkbaar met Wageningen. Die richten zich op de zurige en arme gronden van de Cerrado, de savannen. Met heel veel kalk bleek de bodem te ontzuren. Er werd een bacterie ontwikkeld die juist in deze grond stikstof helpt binden. Tweede troef was een specifiek gras uit Afrika halen en veredelen zodat grasopbrengsten sterk omhoog gingen, goed voor de rundveehouderij. Inmiddels worden ook genetische modificeringstechnieken op dat gras ingezet.
Het derde succes, en de belangrijkste, was om soyabonen aan te passen aan de tropen. De plant komt tenslotte uit Japan en Korea. Met een kortere groeiperiode (meer oogsten per jaar) en aangepast aan de wat zurige grond. Het ontwikkelde tot slot van de succeslijst ook no-till farming technieken, met minder grondbewerking dus.Wat achterbleef in de ontwikkeling was overigens het transport: lange afstanden, slechte verbindingen.
The Economist van vorige week documenteerde dit in een mooi verhaal, dat vooral een lofzang is op het Empraba model. Niet onterecht overigens, in Nederland en Denemarken koos men eind 19e eeuw ook voor zo'n model na een landbouwcrisis. En dat werkt nog steeds. The Economist ziet er dan ook veel hoop in voor de wereldvoedselvoorziening en voor Afrika: het is meer een organisatieprobleem dan een technische onmogelijkheid.
Over de Amazone gaat dit verhaal niet, en op de website van het blad levert dat onder lezers dan ook wel wat discussie op.

The Economist: The miracle of the cerrado, 28.8.2010

Toekomstverkenningen

Er zijn geen future facts (en geen past possibilities) zo citeerde WWR-lid  prof. Marjolein van Asselt de Franse denker Bertrand de Jouvenel gisteren in de NRC. Haar stelling is dat DE toekomst niet bestaat en dat je er dus in het onderzoek niet bent met onzekerheden aangeven. Zo is klimaatonderzoek zoals dat van het IPCC in wezen toekomstverkenning. Het is een wetenschappelijk geinformeerd toekomstbeeld en het is aan de politiek te bepalen of men dat serieus neemt.
Eind deze maand komt de WRR met een rapport over de praktijk van toekomstverkennen en pakt daarmee een oude traditie op. Vandaag dus de uitnodiging voor de presentatie met plezier aanvaard.
Op de foto een "past fact": morgen (zaterdag) zijn ze er weer. De stal van oude tractoren op het jaarlijkse oogstfeest van Zevenhuizen.

M. van Asselt: IPCC heeft bijgedragen aan waarheidsillusie a la Gore. Opiniepagina NRC 2.9.2010

val af met water

Een berichtje voor alle vriendinnen en buurvrouwen die na de vakantie Montignac en de Weight Watchers uit de kast halen om weer eens af te vallen: probeer het gewoon met een glas water.
In een onderzoek aan Virginia Tech gaf men de ene groep de instructie voor alle maaltijden (ook het ontbijt) een halve liter (!) water te drinken, vlak voor het eten en de andere niet. Beide moesten tegelijk hun calorie-intake verminderen van 1800 a 2200 calorieen naar 1200 (vrouwen) a 1500 (mannen).
Na drie maanden was de "watergroep" 7 kg kwijt, de anderen maar 5. Na de drie maanden was de proef over en mocht men doen wat men wou. Nog weer een jaar later blijkt dat de watergroep water is blijven drinken (blijkbaar was het lekker genoeg) en nog eens 700 gram afgevallen was, de andere groep was weer lekker aan het aankomen.
Hoe simpel is duurzaam consumeren en de strijd tegen obesitas.

The Economist: Drink till you drop, 28 aug 2010

voeren met onderzoek

“Evidence-Based Policy Versus Policy-Biased Evidence: The Challenge of Feeding Scientific Advice into Policy-Making"   Het JRC en AAAS hielden er in 2009 een conferentie over en de resultaten zijn zeer bruikbaar voor iedereen die interesse heeft in de relatie tussen onderzoek en beleid. Of het nu op IPCC discussies gaat of om andere akkefietjes.