Ik wens je een Gelukkig en Depressieloos 2009

Herbert Simon over markt en organisatie

Met de nationalisatie van enkele banken zijn marktoplossingen weer discutabel en is overheidscoordinatie in zwang. Het lijkt DE trend van 2008 maar die trend is minder nieuw dan je denkt, want al sinds de tijd dat Adam Smith de invisible hand uitlegde is de rol van de markt in fors tempo afgenomen. En die van staatscoordinatie toegenomen. Herbert Simon, de guru van de bounded rationality, wees daar in een lezing een paar jaar geleden op.
Voor wie Simon nog eens aan het werk wil zien: hier een lezing over markten versus organisaties ook met agrarische voorbeelden, opgeknipt in drie YouTube videos:

http://www.youtube.com/watch?v=LFnfymiVCb4
http://www.youtube.com/watch?v=iJJ_BG1mm-E
http://www.youtube.com/watch?v=RRfiX5TlPlU

Met dank aan B. voor de tip.

De Zeeland

Een paar weken geleden wandelde ik met een wethouder uit Bergen op Zoom door zijn stad langs de alcoholfabriek van Nedalco (lelijk op de kop van de oude haven gelegen) en langs "de Zeeland", de oude suikerfabriek. Een mooi pand dat jaren door Defensie gebruikt is voor o.a. munitieopslag, en daardoor als industrieel erfgoed bewaard bleef.
Een aantal van mijn wandelgenoten verbaasden zich zeer over de naam en de plek van deze fabriek. De gelijknamige suikerbietencooperatie werd bijna een eeuw geleden in Zeeland opgericht, maar Zeeland was ongeschikt voor suikerfabrieken. Die gebruiken veel zoet water, en dat is in Zeeland schaars. Alleen Sas van Gent had dus zo'n fabriek. De cooperatie besloot dan ook de suikerfabriek van de particuliere fabrikant Wittouck te kopen, in de aangrenzende provincie.
De fabriek ging in de dertiger jaren ten onder toen er een schaarste aan suikerbieten was en de cooperaties bieten op de vrije markt gingen bijkopen, waar de prijzen de pan uitrezen. Dat staat niet in de wiki, maar wel in het gedenkboek dat tien jaar geleden bij 100 jaar Cosun en zijn voorlopers werd uitgegeven, en dat ik met de kerst in handen kreeg.
Tegen de tijd dat Zeeland wel over zoet water beschikte (na de Deltawerken), was het economisch aantrekkelijker de bieten naar Dinteloord en Puttershoek te blijven vervoeren via goedkoop watertransport. Net zoals dat andere belangrijke teeltgebied, Flevoland, nooit een suikerfabriek kreeg: transport was goedkoper.

Zie ook: Huub Surendonk: Groei uit suiker, Cosun, 1999

Risico management

Risicomanagement wordt steeds belangrijker, ook in de landbouw. Net voor het eind van het jaar verscheen er nog een studie bij het LEI over het onderwerp. En omdat ik een van de vele mede-auteurs ben, maak ik maar even reclame: gratis electronisch af te halen.

W.H.M. Baltussen, M.A.P.M. van Asseldonk, H.A.B. van der Meulen, M.P.M. Meuwissen, N.I. Valeeva, H.C.J. Vrolijk, R.C.D. Berndsen, M.B. Kort, R.J.M. van Lanen en K.J. Poppe: Risk Management Instruments in Agriculture – an assessment of efficacy and distortions, LEI, 2008

Plattelandsromantiek in de lift

Vorig jaar introduceerde ik hier als indicator voor de behoefte aan plattelandsromantiek de notering van het nummer "Het Dorp" van Wim Sonneveld in de top2000 van Radio2. Het nummer stijgt dit jaar van 53 naar 42, hetgeen een stijging suggereert van de behoefte aan nostalgisch platteland. Maar dat kan een vertekening zijn want Radio 2 stelde zijn top2000 dit jaar niet opnieuw via verkiezingen vast maar nam ter gelegenheid van het 10-jarig jubileum het gemiddelde van de vorige tien jaar.
Voor meer toelichting op de indicator, zie de blogs van een jaar geleden: over de indicator en over nog meer boerenliederen en een aanvulling daarop. En misschien moeten we toch Alexander Curly's Guus en Ivan Heylen's Wilde Boer'ndochter (en Andre van Duyn's antwoordplaatje) ook nog maar opnemen in de lijst.

Prettige Kerstdagen

Met dank aan het Reclame Arsenaal voor de affiche van het spel om den kerstboom - een Premie bij Warendorf's geïllustreerde familiekalender 1902

Het afreken circuit

In de boerenstand zijn het de dagen van het afrekenen. Voor het eind van het jaar worden zakenpartners, klusjesmannen, loonwerkers, jagers en buren opgezocht om nog een aantal openstaande vorderingen af te rekenen. De balans wordt opgemaakt en er worden afspraken voor het nieuwe jaar gemaakt. Een mooie gewoonte die ook geldt voor de mensen die in hun bedrijf een gebroken boekjaar voeren. Er horen ook mooie rituelen bij dat afrekencircuit: de kalenders, een flesje wijn en de eerste oliebol.

Gisteren deed ik er ook aan mee en rondde wat zaken af rond ons akkerbouwbedrijfje. Bij het LEI publiceerden we maandag al dat het dit jaar niet best gaat in de landbouw. Volgend jaar beter, zullen we maar hopen.

diversiteit spuitlicenties

Wie weet hoe het zit met internationale erkenning van spuitlicenties? Wie in Nederland beroepsmatig met bestrijdingsmiddelen werkt moet een spuitlicentie hebben. Die zijn vijf jaar geldig. Althans bij ons, want in Duitsland zijn ze -zo vertelde iemand die ook daar werkt- levenslang geldig. En je kunt je Nederlandse licentie omwisselen in een Duitse.
Ik was niet zo slim om te vragen of die Duitse dan ook je leven lang in Nederland bruikbaar is. Zou een boeiende truc zijn. Net als mij onduidelijk is of dit nu EU wetgeving is waar lidstaten veel vrijheid hebben zelf uitvoeringsregels te treffen. Een zoektocht op internet leidde niet meteen tot nieuwe inzichten in deze materie die de concurrentiepositie lijkt te beinvloeden.

kerstverlichting

Zondag constateerde ik hier dat het lijkt of er minder kerstverlichting is dan vorig jaar, en die blog kreeg bijval. Het NOS journaal meldt vanavond dat er toch veel buitenverlichting in de tuincentra wordt verkocht. Tijd voor officiele statistieken?

wild zwijn voor kerst

Wild zwijn was het hoofdgerecht van een van mijn kerstdiners, de afgelopen dagen. Ik kan het je aanraden en er zijn er veel teveel van, dus je bewijst de maatschappij een dienst als je dit op tafel zet.
Ons zwijn kwam van vlak bij de Poolse grens, en ik begreep dat zich daar ook al weer wolven en wellicht enkele elanden ophouden.
De dis leidde tot een discussie wat nu de maatschappelijke waarde van onze maaltijd was - tenslotte had ik me net bezig gehouden met een besloten internetdiscussie over EU betalingen als vergoeding voor maatschappelijke diensten die het marktgericht ondernemen zouden bemoeilijken (de diensten bedoel ik). Iemand opperde dat het beest veel schade in de mais had aangericht en dus een hoge kostprijs had. Een ander gebruikte hetzelfde argument om aan te geven dat we veel schade volgend jaar voorkomen door het beest nu op te peuzelen, dus dat we geld toe zouden moeten krijgen. Voor mij was hij gewoon gratis, transportkosten en bereiding daargelaten. En die kreeg ik ook nog aangeboden in de vorm van een zeer smakelijk gerecht.
Dus wie nog moeite heeft een gerecht te kiezen: neem wild zwijn.

kerstverlichting

Ik weet niet of het je ook opgevallen is, maar het aantal huizen en tuinen dat deze kerst uitbundig is uitgedost met verlichting langs alle ramen, balkons, tuinhekjesals ook met complete arresleeen, herten en Santa Claus himself, ligt een stuk lager dan voorgaand jaar. Althans dat is mijn indruk, goede statistieken ontbreken nog.
Goed nieuws voor aanhangers van het idee dat we onze normen en waarden op duurzaamheid moeten baseren. Consumptiesociologen zullen er wel op wijzen dat de mode 'over de top is'. Als econoom houdt ik het op de prijselasticiteit: stroom is nog nooit zo duur geweest, omdat het om rare reden een half jaar achterloopt op de olieprijs.

Eetbaar Rotterdam

Ter gelegenheid van de machtswisseling enige aandacht voor Rotterdam. De stad is nu ook eetbaar geworden, zo blijkt uit een leuke weblog.

Doet me denken aan een bijeenkomst in het filmhuis van de stad alweer meer dan een jaar geleden waarin ook de baklava als regionale specialiteit werd gepresenteerd. Ik stelde daar toen nog vraagtekens bij, maar achteraf blijkt het een duidelijk politiek signaal te zijn geweest.

Proeverij Kasteel Groeneveld

Voor wie de nieuwe agenda, al of niet cadeau gekregen van de bank, wil invullen: graag wijs ik op een interessante serie zondagmiddaglezingen met proeverij op Kasteel Groeneveld. Ook uit enig zelfbelang want dankzij een lezeres van deze blog mag ik in deze serie in oktober mijn licht laten schijnen over eten en landschap.
Reserveer dus deze dagen en kom naar Kasteel Groenveld.

Krabbegat

De binnenstad van Bergen op Zoom is een verborgen geheim. Een mooie oude stad, fraai winkelgebied. Jammer dat iedereen er langs rijdt of vaart, op weg van Rotterdam naar Antwerpen of vice versa. Die indruk had ik al, en ik hoorde het er vandaag vertellen door het bevoegd gezag ter plekke. We waren er op werkbezoek en vergaderden in De Maagd - een tot schouwburg getransformeerde kerk aan de Grote Markt.

Ik reed gisterochtend naar Essen en nam er de trein naar Brussel voor een vergadering over de voedselindustrie. Het viel me weer op hoezeer Belgie en Nederland soms verschillen want de intercity van Essen naar Antwerpen bleek de stoptrein te zijn. Ook plezant.

Suikerbietsignalen

Royal Cosun, mijn suikerbietencooperatie, stuurde me het boekwerkje "Suikerbietsignalen". Een fraai geillustreerd werk mede van de hand van een oud dorpsgenoot. Het kwam toevallig op de stapel naast de Landbouwgids 1954 en dan zie je hoe de communicatie in ruim 50 jaar veranderd is. Geen lappen tekst met een schaars zwart-wit fotootje, maar een full colour boek met veel foto's die goede en slechte situaties vergelijken en de lezer in korte teksten uitdagen zich een oordeel te vellen over wat goed bietentelen is. Ik hou er de illusie aan over dat op die manier ook de communicatiekunde bijdraagt aan de productiviteit van de teelt. En dat we dat schakelen met een ander vakgebied dat hier ook nog hoogwaardig aanwezig is in de creatieve sector, in Nederland beter doen dan in andere delen van Europa.

Vervolgens is natuurlijk de vraag of het boek ook over economie gaat. Indirect is natuurlijk alles economie, en gelukkig begint het boek met "leren van cijfers". En de boodschap: teel zoveel mogelijk kg per ha, en doe dat via een zo hoog mogelijk suikergehalte. Onduidelijk blijft hoever je gegeven het suikergehalte dan moet gaan met de kilo's biet. Door de fors gedaalde suikerbietenprijs lijkt me dat ten opzichte van vroeger verandert: de marginale opbrengst is lager.

Overzaaien na nachtvorst in het voorjaar is zo'n typisch economische afweging en daar beschikken we over een website van het IRS die helpt rekenen. Voor wel of niet beregenen is ook zo'n economische beslissing, maar mist zoiets blijkbaar nog.

Wij suikertelers worden uitgedaagd om in 2015 15 ton suiker per ha met een kostprijs van 15 euro te telen. 3 x 15 = de slogan. In dat kader had er dan wel een heel hoofdstuk in gemogen over schaalvergroting want de kostprijs wordt vooral bepaald door de vaste kosten van mechanisatie en arbeid. En die worden weer bepaald door de oppervlakte per bedrijf en daarbinnen het aantal percelen. Een rondje extra rijden met de oogstmachine kost niet veel geld, maar van perceel A naar perceel B rijden wel. Ook als je de brandweer niet nodig hebt om de weg schoon te spuiten. Alle percelen minimaal 15 ha bieten lijkt me in dat verband een mooi streven: 4 x 15 wordt dan de slogan. Iets voor de volgende editie.

Maar met die kanttekening beveel ik het boek van harte aan.

Koos in 't Hout en Jrugen Maassen: Suikerbietsignalen, uitgeverij Roodbont. Op de foto de concurrerende rietsuikerteelt.