dinsdag 23 juni 2026

landbouwmodellen

 


Wie iets van mijn hand wil lezen kan terecht bij een discussie op Foodlog. Er was de vraag naar landbouwmodellen voor de toekomst. Ik stel dat we voor een keuze staan langs twee assen (en dus 4 scenario's): willen we scheiden of verweven en willen we veel boeren (hebben ze een specifieke waarde, een status aparte) of weinig (gewoon ondernemers die ook wat anders kunnen gaan doen). 

zaterdag 20 juni 2026

Deens melkvee

 Naar aanleiding van he blad Melk van het Noorden nog even over de Deense melkveehouderij want het frappeert me al tijden dat die bedrijfstak zich veel sneller ontwikkelt dan de Nederlandse. Komt misschien omdat het land net zo groot is maar er wonen maar ruim 6 miljoen mensen, bij ons drie keer zoveel. Anderzijds, die zitten veelal binnen de stadsgrenzen, dus zoveel hectare neemt dat ook weer niet in.  Waar wij nog 11.000 melkveehouders hebben, zijn er maar 2.000 Deense met 483.000 koeien dus die bedrijven zijn veel groter dan de onze. En met een melkproductie van bijna 11 ton per koe per jaar.  De derogatie van de nitraatrichtlijn eindigde daar al in 2022. Het blad brengt een bedrijfsbezoek aan een familie uit Rutten (Flevoland) die er in 1992 begon met 80 koeien op 52 ha. Nu hebben ze er 1500 (op twee locaties) met 1400 ha waarvan 1000 in eigendom. En nog twee locaties voor kalveren resp. jongvee Over structurele ontwikkeling gesproken....

vrijdag 19 juni 2026

Frau Antje in de hoek

Het blad Melk van het Noorden komt met een leuke cartoon op de cover. Een schoolklas waar meester Van Essen (aka de minister van LVVN) de regels op het bord heeft geschreven (minder middelen, minder mest, word biologisch, luisteren) en Frau Antje de klas uit stuurt. Bolletje kaas onder haar arm. 

Een juiste weergave van zaken is het niet helemaal: ook als je 20% minder vee zou hebben is het verstandig om Frau Antje in te blijven zetten op de Duitse markt, want ook die productie eten we niet zelf op. Ze kan zich dan wellicht niet alleen nostalgisch maar ook wat duurzamer voordoen. Maar leuk is het wel zo'n cartoon die het gevoel van veel mensen weergeeft. 

Overigens in het blad een rapportage uit Denemarken, waarin wordt geconstateerd dat de ontwikkeling in landbouwmilieubeleid in Denemarken (dat zijn derogatie in de Nitraatrichtlijn al een aantal jaren kwijt is), Duitsland en Nederland allemaal in dezelfde richting gaan.


PS ik begrijp uit het artikel dat Frau Antje 65 is geworden, ze zou in 1960 zijn geintroduceerd. Tijd voor pensioen dus?


zondag 14 juni 2026

rentabiliteit melkvee

 Soms is er de  neiging om nog eens even met cijfertjes aan de slag. Gisteren wilde ik voor het werk aan een internationale vergelijking weten of 2023 voor de melkveehouderij een beetje een normaal jaar was. De BINternet cijfers van WUR's Agrimatie even geraadpleegd. Het snelst zie je dat aan een kengetal Opbrengst per 100 euro kosten. Bij die kosten is dan een beloning ingerekend voor de onbetaalde arbeid uit het gezin en het eigen vermogen. Het verhoudingsgetal zou dan op 100 moeten uitkomen om van een kostendekkende exploitatie te spreken. 

Dat is zeker in de  melkveehouder niet altijd  het geval. Toen ik verantwoordelijk was voor het uitrekenen van die cijfers, in de jaren 80,, was 95 al heel goed. Een melkveehoudersgezin werkt met veel eigen arbeid en veel eigen vermogen, en velen zijn het bereid te doen voor een beloning die per uur lager ligt dan het CAO loon.. Macro-economisch is het signaal van de markten dat arbeid en vermogen elders in de economie meer op leveren. Het leidde ook tot beleid voor wijkers en blijvers.

In de glastuinbouw noemde men dat kengetal vaak Rentabiliteit en dat is nu ook in de bedrijfseconomische boekhouding naar andere sectoren doorgevoerd. Ik vond het getal daarmee niet makkelijker te interpreteren omdat rentabiliteit van totaal vermogen en van eigen vermogen percentages zijn en dit is een verhoudingsgetal. waarbij niet vermogen als basis wordt genomen, maar de totale kosten. Althans het werd nooit weergegeven als 102% van de kosten, maar 102 euro opbrengsten per 100 euro kosten. 

Maar je kunt er wel makkelijk een percentage van maken, door er 100 van af te trekken, en dan zie je makkelijker of 2023 een gemiddeld waar was, zo constateerde ik met dit grafiekje. Gemiddeld over de laatste 8 jaar was de melkveehouderij net of niet niet kostendekkend. Historisch een voortreffelijke situtatie met hoge inkomens. Maar dat was vooral de laatste vier jaar zo. In de eerste vier was de rentabiliteit -6, (94) in de laatste vier +5 (105).  Niet gek dus dat de grondprijzen zo gestegen zijn. 

Is er wezenlijk iets veranderd in de situatie in 2021 dat bij deze cijfers een rol speelt? Ik denk het niet. De melkprijs is in Europa inmiddels onder de 40 cent gezakt. Daarmee keldert de rentabiliteit.  Enfin, ik concludeer dan 2023 een goed jaar was maar voor de afgelopen 8 jaar ook niet zo exceptioneel. Scheelt weer werk aan ons paper. 

woensdag 10 juni 2026

aardappeltermijnmarkt

De aardappeltermijnmarkt in Leipzig is niet meer, zo meldt het vakblad Boerderij deze week. Te weinig belangstelling. De beurs begon in 1958 in Amsterdam met termeijncontracten op het ras Bintje. Het werd leen leidende prijsinidicator in Noordwest-Europese markt. Blijkbaar hadden de telers (die steeds groter werden) en de handelaren behoefte aan een instrument om risico's af te dekken en aan prijsvinding te doen. De meeste aardappelen werden in die tijd  niet gecontracteerd maar vrij verhandeld, ook voor de fritesfabrieken.  Maar met name na 2010 nam de contractteelt vanuit de fabrieken sterk toe. Dat gaf hun ook zekerheid en ze kregen meer grip op de rassenkeuze en de teeltwijze. 

Recenter werden de eisen om op de beurs te handelen fors aangescherpt, de beurs zelf wilde zijn financiele risico's beperken.  Er moest minimaal 100.000 euro worden gestort om te mogen handelen. Daarmee werd het voor kleinere telers en speculanten niet meer interessant. Dat werd deels wel weer teruggedraaid, maar kon de beurs toch niet redden, zo meldt het vakblad. et de termijnmarkt verdwijnt ook de onderliggende index van aardappelprijzen uit Nederland, Belgie, Frankrijk en Duitsland. De markttransparantie wordt er niet beter op voor de telers.

dinsdag 9 juni 2026

suikertax

 Grappig hoe iets uit de historie nog relevant zou kunnen zijn. Ik was gisteravond bezig met de cultuurgeschiedenis van ons eten. Jozien Jobse-van Putten schreef daar in de jaren negentig een forse studie over. Op pagina 114 constateert ze dat in de 19e eeuw het suikerverbruik in Nederland lager lag dan in andere landen in Noordwest Europa. Misschien was het de relatieve armoede maar zij wijst er op dat de verbruiksbelasting op suiker hier een oorzaak van was. 

Relevant omdat ik vanochtend wakker werd met een pleidooi uit de supermarkten om het plan van het kabinet-Jetten voor een suikertax niet door te zetten. De overheid wil de kosten van de gezondheidszorg verlagen door die voor levensmiddelen als gesuikerde dranken te verhogen. Daar heeft men in het buitenland goede ervaringen mee. Maar tja, de switch van frisdrank naar kraanwater kost wel omzet en marge in de supers. Want als er een club weet dat prijzen werken dan is het de detailhandel met zijn bonuskaarten, acties als 3 halen, 2 betalen etc. 

Het argument is nu de voedselinflatie die door de Iran-oorlog op gaat lopen. Dat zou je natuurlijk ook op kunnen vangen door het minimumloon te verhogen. De Europese Commissie wees er deze week nog eens op dat we teveel ons business model baseren op laagwaardige arbied. Maar tja, dat zal ook niet de favoriete oplossing zijn van de supers.

Gisteren ook nog een leerzaam feitje rond die brancheorganisatie CBL: ze zijn uit VNO-NCW gestapt. De nieuwe contributiestructuur zou een rol spelen. Want voortaan is die gebaseerd op de personeelskosten. Ik weet niet hoe het eerder was, maar ik meende dat VNO er was voor het kapitaal, niet voor de arbeiders. Daar was de vakbeweging voor. Blijkbaar schuiven de grote (internationale) kapitaalintensieve bedrijven hun lobbykosten nu door naar de winkeliers. 

maandag 8 juni 2026

Le Havre


 Nooit geweten dat de Franse havenstad Le Havre, daar waar de Seine in zee stroomt, ook een kunstenaarskolonie was die in het impressionisme een rol speelde. Het schijnt een mooi museum te hebben, waarvan je nu een aantal topwerken bij Singer in Laren kunt zien. Een aanrader en ook de tuin van Piet Ouddolf ligt er mooi bij.

De schilders werden getrokken door het mooie licht van de zoute zee, maar soms kwam er ook een koe van de ezel.

donderdag 4 juni 2026

franchise

 Gisteren treinde ik naar Ede om het Rli advies Grond voor Verbetering te presenteren op een congres van IPO, VNG en LVVN.  Mooie discussies en een oproep om nu eens aan de slag te gaan waarbij de Omgevingswet helpt. 

Onderweg las ik the Economist van vorige week. Mooi artikel over franchising en hoe sommigen daar miljonair mee worden. Bij Franchising huurt een ondernemer een formule van een keten maar runt de winkel of het restaurant of hotel voor eigen rekening. Sommigen runnen tientallen of zelfs wel honderden restaurants of  hotels.

Het komt vooral voor in de arbeidsintensieve bedrijfstakken zoals restaurants (McDonalds etc),, hotels en winkels. Contract is veelal gedetailleerder dan dat van een dealerschap bij auto's of tractoren, zo lijkt me. En het is veel meer dan winstdeling, contracten bevatten zeer gedetialleerde instructies over hoe er gewerkt moet worden.  Het voordeel voor de franchisegever zit er in dat men zich niet bezig hoeft te houden met dagelijkse aansturing op de werkvloer van de locaties. Groot voordeel is vooral dat een formule/concept zo snel kan worden opgeschaald doordat franchisenemers zorgen voor kapitaal en organisatie. Soms hebben ze ook veel betere lokale kennis rond arbeidsmarkt, vestigingsplaats of zelfs klantenwensen. Ze betalen een bedrag (fee) en krijgen daarvoor een merk een een aantal overkoepelende activiteiten zoals reclame, ICT, trainingsfaciliteiten voor medewerkers. En soms ook al of niet verplichte centrale inkoop/ Daarbij kan prijsstelling problematisch zijn, die beinvloedt de winst van de franchisenemer. Dat wordt dan weer ondervangen door winstdelingsregelingen.