Gezinsbedrijf bij NAJK

Vandaag een mooi symposium bij het NAJK rond het gezinsbedrijf. Met Hare Majesteit en de Staatssecretaris. Uit mijn eigen inleiding de volgende twee sheets

Koe uit de wei

Eerder deze week mocht ik optreden op een bijeenkomst in de Statenzaal van de Provincie Zuid-Holland, georganiseerd door de Partij voor de Dieren en onder de erudiete leiding van Jan Terlouw. Ik liet er zien dat er minder koeien in de wei lopen dan in 1950, en heel veel minder dan in 1980. Niet in de laatste plaats door minder hectares (want Zoetermeer, Ommoord en Alphen rukten op) en door een lagere veebezetting. En inderdaad ook door meer opstallen.
(kengetal is volledig: melk- en kalfkoeien per 100 ha grasland en voedergewassen, bron: Landbouwcijfers)

Waarde-cirkel Nederlandse landbouw

Afgelopen week was er een discussie op Foodlog over de concurrentievoordelen van de Nederlandse landbouw. Het deed me denken aan deze sheet uit een rapport dat we in 2009 maakten. Tijd om hem hier maar eens te publiceren - zodat we ons kunnen afvragen of de cirkel ook ergens hapert.

Scenario

Deze week deed ik mee aan een discussie op Foodlog die uitliep op een conclusie dat we meer scenario's moeten maken.
Tijd dus om een sheet uit een onderzoek van een paar jaar geleden te openbaren. Veel gebruikt door mij in lezingen..
Het ging toen om het kennissysteem en we voorzagen dat er bewegingen vanuit linksboven (sterke overheid in landbouwbeleid, conservatieve insteek) aan de orde zouden kunnen komen. Inmiddels is rechtsboven niet meer voor de hand liggen: de overheid heeft weinig geld voor handen voor grote initiatieven, zoals hier verbeeld met een tulp-eiland. We zitten nu in links onder waarin een grotere rol is weggelegd voor grote bedrijven, supermarkten en de ngo's als waakhond. Geinteresseerd in behoud van postities, verbetering van het bestaande. Meer innovatie naar bv. stadslandbouw of internet-foodshopping of merkvlees zie je rechtsonder en hier en daar in den lande. In de onderste scenario's speculeerden we dat ooit de productschappen en misschien ook LNV zouden verdwijen. Soms gaat de werkelijkheid snel. Scenario's helpen je voor te bereiden en trends te herkennen.

Bron; K.J. Poppe, K. de Bont, P. Luttik, M. Pleijte, H. Schepers, T. Vogelzang, H. de Vries: Kennissysteem en belangenbehartiging in de agrosector – een toekomstverkenning. LEI Wageningen UR, Den Haag, 2009

Beweging in de ketens

Het wordt tijd om weer eens een favoriete sheet te publiceren. Deze heb ik afgelopen jaren veel in lezingen gebruikt (en blijf dat nog wel even doen) om te duiden dat er zaken in ketens aan het veranderen zijn.
Het komt uit een artikel van Michael Boehlje: Structural Changes in the Agricultural Industries: How Do We Measure, Analyze and Understand Them?, gepubliceerd in American Journal of Agricultural Economics, 1999, vol. 81, issue 5, pages 1028-1041.
Hij onderscheidt 3 factoren die bepalen of in een keten vooral van dagmarkten gebruik wordt gemaakt, of juist meer van contracten of eigendomsrechten (integratie). Naarmate de productie beter programmeerbaar is (je weet tot op de dag precies te plannen wanneer de radijs te oogsten zijn of het pluimvee naar de slachterij kan) wil een retailer daar wel gebruik van maken voor planning (bv. van advertentiecampagnes). Als de advertenties er staan wil je niet van de veiling afhankelijk zijn. En wie 10 ha radijs zaait om in die week te oogsten wil ook niet afhankelijk zijn van het verschijnen van een koper op de veiling. Van dagmarkt naar contract dus.
Iets dergelijks geldt bij wat economen noemen asset specifity: als een partij specifieke investeringen doet in een productie (bv. speciale machines of kennis om bio-brocolli te telen) die niet inzetbaar is voor andere afnemers, wil hij wel een garantie dat de investering terug te verdienen is.
En tot slot: de dagmarkt splitst de winst over de twee handelende partijen. Soms is dat erg lastig omdat niet te bepalen is wie er het meest bijdraagt aan het success: de maker van de Nespresso machine of de maker van de koffie-melanges. Dan kan het zinvol zijn te integreren en samen een onderneming op te zetten.

het Gezinsbedrijf

Over deze sheet waren we het vanmiddag wel eens - op een studiemiddag bij Flynth, in Valburg, ter ere van het 25-jarig jubileum van Vakdirecteur Agro ir. Jan Breembroek. Het thema was hoe het Gezinsbedrijf zich ontwikkelt. Een mooie case van een ondernemer / onderneming Agro Giethoorn, de academische literatuur en een trend-duiding van mijn hand en een bijdrage van ZLTO voorman Hans Huijbers over gezinsbedrijf toen en nu: wie heeft de zeggenschap.
Alle sprekers kwamen uit op het punt dat het traditionele gezinsbedrijf zich tot een mkb-achtig, gezinsbedrijf+ met daadkrachtige ondernemers ontwikkelt. Een uitdaging voor de adviseurs. En het onderzoek. Volgend jaar het VN Jaar van het gezinsbedrijf. We moesten het maar eens opschrijven, zo besloten we onder de borrel. En verder was het een mooie netwerkbijeenkomst.

zakelijke dienstverlening is fors

Laat ik mijn (in eigen lezingen) veel gebruikte bollensheet maar eens publiceren.Hiernaast staat de toegevoegde waarde van het Nederlandse agro-complex voor 2008 zoals LEI en CBS die uitrekenen. Het laat zien dat de primaire landbouw daar maar een klein deel van uitmaakt, zo'n 7 miljard van de 50 miljard.
Inmiddels lees ik  in het LEB (zie de blog van gisteren) de cijfers voor 2010. Toen ging het om 52,5 miljard.
Daarvan komt ruim 10 miljard uit de binnenlandse toelevering.
Bijna iedereen zo vermoed ik (ook ik en daarom is het lezen van het LEB zo nuttig) denkt dan meteen aan een grote sector als de veevoerindustrie. Maar die is helemaal niet zo groot, wel in omzet maar niet in toegevoegde waarde: kleine marges, weinig arbeid. Uiteindelijk maar goed voor 4 miljoen.
De grootste post zijn de zakelijke dienstverleners: En dan hebben we het niet eens over banken of veeartsen (die hebben hun eigen categorietje in de statistiek) maar over de makelaars, voorlichters, accountants, journalisten, communicatiemedewerkers, marketeers, beursorganisatoren, notarissen, grond- en gewaslaboratoria, automatiseerders en wat je nog meer kunt bedenken. Lekker arbeidsintensief dus veel toegevoegde waarde in de omzet. In totaal voor 2,8 miljard, ofwel 40% van de primaire sector.

Wetenschap, R&D en innovatie

Nog wat reclame voor de site van de EU met de presentaties van de conferentie over innovatie, zie de blog van gisteren. 1 sheet uit mijn presentatie staat hieronder. Voor de rest moet je even doorklikken.

The mess we're in: mijn favoriete sheet van afgelopen jaar