Weegschaal

 Nog een tweede post over mijn bezoek aan het Aviodome. Als we aan Nederlandse vliegtuigbouwers denken, valt natuurlijk de naam van Fokker. Maar zoals in alle nieuwe bedrijfstakken was hij lang niet de enige die vliegtuigen ging bouwen. Ook Spijker (de autofabrikant) begaf zich op die markt, en wat ik niet wist: ook de bouwer van weegschalen, Van Berkel's Patent.

Wihelmus Adrianus van Berkel werd in 1869 geboren in Enschot. Veertien jaar oud zoekt hij zijn toekomst in Rotterdam en gaat in de leer bij een spekslagerij. Al snel groeit hij door tot chef en begint dan met hulp een eigen zaak. Maar hij blijkt ook ingenieurskwaliteiten te hebben, want hij ontwikkeld in jaren experimenteren een hol mes,  waarmee hij gemechaniseerd vlees kan snijden. Hij vraagt batent aan en begin met twee anderen een fabriek voor snijmachines: de N.V. Van Berkel's patent. Ze gaan ook de bekende weegschapen produceren en binnen enkel jaren zijn ze zeer succesvol in binnen- en buitenland.

Tijden de Eerste Wereldoorlog stort men zich op de vliegtuigbouw. De marine vraagt ze een in belsag genomen Duits toestel dat goed bevalt, na te bouwen. Met wat aanpassingen zou in Nederlandse ogen geen licentierecht verschuldigd zijn. En zo worden er aan de Keileweg in Rotterdam 35 van deze "Van Berkel WA" gemaakt. Van hout. De meeste gaan naar Nederlands Indie.. 

suikerfabriek verwelkomt vliegtuig

 Tijd voor vakantietripjes. Dat bracht ons gisteren in het Aviodome in Lelystad. Alleraardigst luchtvaartmuseum. En op de meest onwaarschijnlijke plaatsen vind je materiaal voor deze blog. Ook hier. Want er was informatie over d eerste vliegtuig-vlucht in Nederland. Die vlucht werd in 1909 georganiseerd door Sybrand Heerma van Voss in Leur (tegenwoordig Etten-Leur). Zijn suikerbietenfabriek bestond 40 jaar en dat moest wel een beetje spectaculair worden gevierd.

Hij chartert een leerling van de vliegschool van Wilbur Wright in Frankijk, graaf Charles de Lambert die zijn kunsten met de Wright Flyer wel wil komen vertonen. Op de Klappenbergse Heide langs de weg naar Rijsbergen, zondag 27 juni is de eerste vlucht gepland. Het duurt uren voordat de eerste bemande vlucht boven Nederlandse bodem plaats kan vinden, wegens (te) harde wind. Maar als die tegen de avond afneemt, legt de graaf de adembenemende vlucht af van 1 kilometer op 15 meter hoogte, om weer veilig te landen.  Na een vluchtje van 3.5 minuten was het best snel voorbij. maar de motor gaf het op. Het is weer eens wat anders dan een feestje met een wielerwedstrijd zo constateert het museum op zijn informatiepaneel.

Verpakkingshistorie

 Nog een laatste post naar aanleiding van een artikel in het magazine Vision. Over de geschiedenis van verpakkingen van voedsel. Jane Rhodes duikt in de colaoorlog tussen Coca Cola en Pepsi en bespreekt  hoe verpakkingen in de voedselindustrie zich hebben ontwikkeld. In de eerse fase lag de nadruk op het bijdragen van de verpakking aan de identiteit van het product. Niet alleen door logo's maar ook door vorm, zoals het flesje van Coca Cola (de Toblerone chocola is een ander bekend voorbeeld). Het mooiste was als je, zoals bij he flesje, er een patent op kon krijgen. Of in ieder geval het merkenrecht te hulp kon roepen. Dit is dus de fase van innovatie voor de branding

De tweede fase  was innovatie voor de logistiek (en een beetje voor milieu), zoals bij frisdrank het blikje: lichter, minder breuk, lagere transportkosten, beter te beprinten voor de supermarkt schappen en de verkoopautomaten en ook voordelen voor de consument. En ook nog recyclebaar.  Aanvankelijk van staal, daarna van aluminium waarmee het echt doorbrak en recyclemaar werd. 

In deze fase past ook de PET fles als vorm van plastic. In 1973 ontwikelde een medewerker van DuPont PolyEtheenTereftalaat, ofwel PET.  Dat leidde tot flessen die veel lichter waren dan glas, maar in tegenstelling tot blik wel doorzichtig. Supermarkten waren ook enthousiast over het 2 liter model, waarmee per volume product minder arbeid nodig was. In fabrieken kon de lopende band snelheid omhoog want het breukrisico viel weg.  Bij softdrinks was PET rond 1990 de dominante verpakking. 

Nu zitten ze we in een derde innovatiegolf die meer rekening houdt met duurzaamheid (hoewel ook de voorgaande positieve effecten hadden). Daarbij is vooral plastic afval een issue. In 2009 introduceerde Coca Cola een fles met maximaal 30% afbreekbaar plantaardige bioplastic. Tegelijk blijft verpakking het meest zichbtbare en waardevolle aspect van het product in termen van marketing. 

bron: Jane Rhodes: How packaging innovation shaped the great cola war InL Vision july/august 2026 o

lijstje: 5 retail krachten

 Sinds lange tijd weer eens een lijstje. Dit keer uit het eerder genoemde magazine Vision, van Sneha Maria, een insigh manager. Mooie titel. Ze zet vijf trends of krachten op een rijtje die in de retail-innovatie domineren:

1. Een product moet waarde toevoegen voor de klant
2. Media (adverteren), zoveel mogelijk op de klant en wat je van hem/haar weet is steeds essentieler
3. technologie wordt ingezet voor efficiency (zelfscannen etc) en personalisatie
4. Gezondheid wordt individueler (targetted)
5. Duurzaamheid blijft belangrijk maar moet zichtbaar zijn

aardappelhistorie

 Een van de verhalen in het nieuwe blad Vision (zie vorige post) gaat over de historie van de aardappel. Nu dacht ik die redelijk te kennen en de bekende verhalen komen ook terug: afkomstig uit de Andes in Peru en Chili (de Inca's(, Frederik de Grote van Pruisen met zijn Karthoffelbefehle (meervoud, het waren 15) tijdens de 7-jarige oorlog, de Franse apotheker Parmentier en natuurlijk de Ierse hongersnod. Wat voor mij nieuws was, is de Duitse kant van het Amsterdamse aardappeloproer in 1917 toen ons land veel aardappelen aan Duitsland moest leveren en de Jordaan in opstand kwam.

Door slecht weer was de aardappeloogst van 1916 zeer slecht uitgevallen, terwijl er ook een geallieerde blokkade was.  De bevolking moest overleven op voor veevoer geteelde knolrapen.  De winter van 1916/17 zou de herinnering ingaan als de "knolraapwinter" (Seckrubenwinter).  Aardappelen werden een symbool van nationale weerbaarheid, en daarmee na 1933 ook zeer gepromoot door het Nazi-regime, inclusief veredelingsprogramma's.  Niet zo gek dus dat de Jordaan zijn aardappelen beschikbaar moest stellen.

bron: John Paap: The crop that made modern Europe. in: Vision Magazine (Europe edition) nr 1., 2026

in Vision

 
Er is een nieuw blad gelanceerd voor de Europese keten van versproducten, groenten en fruit dus. Met de ketenpartijen als doel. Het heet Vision en had al een Zuid-Amerikaanse en Noord-Amerikaanse editie. Nu komen ze naar Europa.  Het eerste exemplaar viel gisteren in de bus. Ik kreeg het omdat er een column van me instaat. Ze legden de vraag voor of de EU zijn duurzaamheidsambities in kader van geopolitiek en concurrentiekracht niet een beetje moet matigen. Dus schreef ik een stukje. En betoog dat energietransiie en circulaire economie juist nu onderdeel van de oplossing zijn. De editie staat nog niet online maar dat zal wel snel gebeuren.

250 jaar USA

 Amerika viert zijn 250 jarige onafhankelijkheid. Reden voor een column, die Boerenbusiness publiceerde. Zie alhier.

zie Foodlog

 
Nog een verwijzing naar Foodlog, want daar is een discussie ontstaan over de vraag of je een Ruimtelijke Ordeningsaanpak mag lezen in de LVVN Stikstofbrief. En ik vraag wat aandacht voor de coiale kant van de transitie. Zie alhier