Verpakkingshistorie

 Nog een laatste post naar aanleiding van een artikel in het magazine Vision. Over de geschiedenis van verpakkingen van voedsel. Jane Rhodes duikt in de colaoorlog tussen Coca Cola en Pepsi en bespreekt  hoe verpakkingen in de voedselindustrie zich hebben ontwikkeld. In de eerse fase lag de nadruk op het bijdragen van de verpakking aan de identiteit van het product. Niet alleen door logo's maar ook door vorm, zoals het flesje van Coca Cola (de Toblerone chocola is een ander bekend voorbeeld). Het mooiste was als je, zoals bij he flesje, er een patent op kon krijgen. Of in ieder geval het merkenrecht te hulp kon roepen. Dit is dus de fase van innovatie voor de branding

De tweede fase  was innovatie voor de logistiek (en een beetje voor milieu), zoals bij frisdrank het blikje: lichter, minder breuk, lagere transportkosten, beter te beprinten voor de supermarkt schappen en de verkoopautomaten en ook voordelen voor de consument. En ook nog recyclebaar.  Aanvankelijk van staal, daarna van aluminium waarmee het echt doorbrak en recyclemaar werd. 

In deze fase past ook de PET fles als vorm van plastic. In 1973 ontwikelde een medewerker van DuPont PolyEtheenTereftalaat, ofwel PET.  Dat leidde tot flessen die veel lichter waren dan glas, maar in tegenstelling tot blik wel doorzichtig. Supermarkten waren ook enthousiast over het 2 liter model, waarmee per volume product minder arbeid nodig was. In fabrieken kon de lopende band snelheid omhoog want het breukrisico viel weg.  Bij softdrinks was PET rond 1990 de dominante verpakking. 

Nu zitten ze we in een derde innovatiegolf die meer rekening houdt met duurzaamheid (hoewel ook de voorgaande positieve effecten hadden). Daarbij is vooral plastic afval een issue. In 2009 introduceerde Coca Cola een fles met maximaal 30% afbreekbaar plantaardige bioplastic. Tegelijk blijft verpakking het meest zichbtbare en waardevolle aspect van het product in termen van marketing. 

bron: Jane Rhodes: How packaging innovation shaped the great cola war InL Vision july/august 2026 o

lijstje: 5 retail krachten

 Sinds lange tijd weer eens een lijstje. Dit keer uit het eerder genoemde magazine Vision, van Sneha Maria, een insigh manager. Mooie titel. Ze zet vijf trends of krachten op een rijtje die in de retail-innovatie domineren:

1. Een product moet waarde toevoegen voor de klant
2. Media (adverteren), zoveel mogelijk op de klant en wat je van hem/haar weet is steeds essentieler
3. technologie wordt ingezet voor efficiency (zelfscannen etc) en personalisatie
4. Gezondheid wordt individueler (targetted)
5. Duurzaamheid blijft belangrijk maar moet zichtbaar zijn

aardappelhistorie

 Een van de verhalen in het nieuwe blad Vision (zie vorige post) gaat over de historie van de aardappel. Nu dacht ik die redelijk te kennen en de bekende verhalen komen ook terug: afkomstig uit de Andes in Peru en Chili (de Inca's(, Frederik de Grote van Pruisen met zijn Karthoffelbefehle (meervoud, het waren 15) tijdens de 7-jarige oorlog, de Franse apotheker Parmentier en natuurlijk de Ierse hongersnod. Wat voor mij nieuws was, is de Duitse kant van het Amsterdamse aardappeloproer in 1917 toen ons land veel aardappelen aan Duitsland moest leveren en de Jordaan in opstand kwam.

Door slecht weer was de aardappeloogst van 1916 zeer slecht uitgevallen, terwijl er ook een geallieerde blokkade was.  De bevolking moest overleven op voor veevoer geteelde knolrapen.  De winter van 1916/17 zou de herinnering ingaan als de "knolraapwinter" (Seckrubenwinter).  Aardappelen werden een symbool van nationale weerbaarheid, en daarmee na 1933 ook zeer gepromoot door het Nazi-regime, inclusief veredelingsprogramma's.  Niet zo gek dus dat de Jordaan zijn aardappelen beschikbaar moest stellen.

bron: John Paap: The crop that made modern Europe. in: Vision Magazine (Europe edition) nr 1., 2026

in Vision

 
Er is een nieuw blad gelanceerd voor de Europese keten van versproducten, groenten en fruit dus. Met de ketenpartijen als doel. Het heet Vision en had al een Zuid-Amerikaanse en Noord-Amerikaanse editie. Nu komen ze naar Europa.  Het eerste exemplaar viel gisteren in de bus. Ik kreeg het omdat er een column van me instaat. Ze legden de vraag voor of de EU zijn duurzaamheidsambities in kader van geopolitiek en concurrentiekracht niet een beetje moet matigen. Dus schreef ik een stukje. En betoog dat energietransiie en circulaire economie juist nu onderdeel van de oplossing zijn. De editie staat nog niet online maar dat zal wel snel gebeuren.

250 jaar USA

 Amerika viert zijn 250 jarige onafhankelijkheid. Reden voor een column, die Boerenbusiness publiceerde. Zie alhier.

zie Foodlog

 
Nog een verwijzing naar Foodlog, want daar is een discussie ontstaan over de vraag of je een Ruimtelijke Ordeningsaanpak mag lezen in de LVVN Stikstofbrief. En ik vraag wat aandacht voor de coiale kant van de transitie. Zie alhier

landbouwmodellen

 

Wie iets van mijn hand wil lezen kan terecht bij een discussie op Foodlog. Er was de vraag naar landbouwmodellen voor de toekomst. Ik stel dat we voor een keuze staan langs twee assen (en dus 4 scenario's): willen we scheiden of verweven en willen we veel boeren (hebben ze een specifieke waarde, een status aparte) of weinig (gewoon ondernemers die ook wat anders kunnen gaan doen). 

Deens melkvee

 Naar aanleiding van he blad Melk van het Noorden nog even over de Deense melkveehouderij want het frappeert me al tijden dat die bedrijfstak zich veel sneller ontwikkelt dan de Nederlandse. Komt misschien omdat het land net zo groot is maar er wonen maar ruim 6 miljoen mensen, bij ons drie keer zoveel. Anderzijds, die zitten veelal binnen de stadsgrenzen, dus zoveel hectare neemt dat ook weer niet in.  Waar wij nog 11.000 melkveehouders hebben, zijn er maar 2.000 Deense met 483.000 koeien dus die bedrijven zijn veel groter dan de onze. En met een melkproductie van bijna 11 ton per koe per jaar.  De derogatie van de nitraatrichtlijn eindigde daar al in 2022. Het blad brengt een bedrijfsbezoek aan een familie uit Rutten (Flevoland) die er in 1992 begon met 80 koeien op 52 ha. Nu hebben ze er 1500 (op twee locaties) met 1400 ha waarvan 1000 in eigendom. En nog twee locaties voor kalveren resp. jongvee Over structurele ontwikkeling gesproken....

Frau Antje in de hoek

Het blad Melk van het Noorden komt met een leuke cartoon op de cover. Een schoolklas waar meester Van Essen (aka de minister van LVVN) de regels op het bord heeft geschreven (minder middelen, minder mest, word biologisch, luisteren) en Frau Antje de klas uit stuurt. Bolletje kaas onder haar arm. 

Een juiste weergave van zaken is het niet helemaal: ook als je 20% minder vee zou hebben is het verstandig om Frau Antje in te blijven zetten op de Duitse markt, want ook die productie eten we niet zelf op. Ze kan zich dan wellicht niet alleen nostalgisch maar ook wat duurzamer voordoen. Maar leuk is het wel zo'n cartoon die het gevoel van veel mensen weergeeft. 

Overigens in het blad een rapportage uit Denemarken, waarin wordt geconstateerd dat de ontwikkeling in landbouwmilieubeleid in Denemarken (dat zijn derogatie in de Nitraatrichtlijn al een aantal jaren kwijt is), Duitsland en Nederland allemaal in dezelfde richting gaan.

PS ik begrijp uit het artikel dat Frau Antje 65 is geworden, ze zou in 1960 zijn geintroduceerd. Tijd voor pensioen dus?

rentabiliteit melkvee

 Soms is er de  neiging om nog eens even met cijfertjes aan de slag. Gisteren wilde ik voor het werk aan een internationale vergelijking weten of 2023 voor de melkveehouderij een beetje een normaal jaar was. De BINternet cijfers van WUR's Agrimatie even geraadpleegd. Het snelst zie je dat aan een kengetal Opbrengst per 100 euro kosten. Bij die kosten is dan een beloning ingerekend voor de onbetaalde arbeid uit het gezin en het eigen vermogen. Het verhoudingsgetal zou dan op 100 moeten uitkomen om van een kostendekkende exploitatie te spreken. 

Dat is zeker in de  melkveehouder niet altijd  het geval. Toen ik verantwoordelijk was voor het uitrekenen van die cijfers, in de jaren 80,, was 95 al heel goed. Een melkveehoudersgezin werkt met veel eigen arbeid en veel eigen vermogen, en velen zijn het bereid te doen voor een beloning die per uur lager ligt dan het CAO loon.. Macro-economisch is het signaal van de markten dat arbeid en vermogen elders in de economie meer op leveren. Het leidde ook tot beleid voor wijkers en blijvers.

In de glastuinbouw noemde men dat kengetal vaak Rentabiliteit en dat is nu ook in de bedrijfseconomische boekhouding naar andere sectoren doorgevoerd. Ik vond het getal daarmee niet makkelijker te interpreteren omdat rentabiliteit van totaal vermogen en van eigen vermogen percentages zijn en dit is een verhoudingsgetal. waarbij niet vermogen als basis wordt genomen, maar de totale kosten. Althans het werd nooit weergegeven als 102% van de kosten, maar 102 euro opbrengsten per 100 euro kosten. 

Maar je kunt er wel makkelijk een percentage van maken, door er 100 van af te trekken, en dan zie je makkelijker of 2023 een gemiddeld waar was, zo constateerde ik met dit grafiekje. Gemiddeld over de laatste 8 jaar was de melkveehouderij net of niet niet kostendekkend. Historisch een voortreffelijke situtatie met hoge inkomens. Maar dat was vooral de laatste vier jaar zo. In de eerste vier was de rentabiliteit -6, (94) in de laatste vier +5 (105).  Niet gek dus dat de grondprijzen zo gestegen zijn. 

Is er wezenlijk iets veranderd in de situatie in 2021 dat bij deze cijfers een rol speelt? Ik denk het niet. De melkprijs is in Europa inmiddels onder de 40 cent gezakt. Daarmee keldert de rentabiliteit.  Enfin, ik concludeer dan 2023 een goed jaar was maar voor de afgelopen 8 jaar ook niet zo exceptioneel. Scheelt weer werk aan ons paper. 

aardappeltermijnmarkt

De aardappeltermijnmarkt in Leipzig is niet meer, zo meldt het vakblad Boerderij deze week. Te weinig belangstelling. De beurs begon in 1958 in Amsterdam met termeijncontracten op het ras Bintje. Het werd leen leidende prijsinidicator in Noordwest-Europese markt. Blijkbaar hadden de telers (die steeds groter werden) en de handelaren behoefte aan een instrument om risico's af te dekken en aan prijsvinding te doen. De meeste aardappelen werden in die tijd  niet gecontracteerd maar vrij verhandeld, ook voor de fritesfabrieken.  Maar met name na 2010 nam de contractteelt vanuit de fabrieken sterk toe. Dat gaf hun ook zekerheid en ze kregen meer grip op de rassenkeuze en de teeltwijze. 

Recenter werden de eisen om op de beurs te handelen fors aangescherpt, de beurs zelf wilde zijn financiele risico's beperken.  Er moest minimaal 100.000 euro worden gestort om te mogen handelen. Daarmee werd het voor kleinere telers en speculanten niet meer interessant. Dat werd deels wel weer teruggedraaid, maar kon de beurs toch niet redden, zo meldt het vakblad. et de termijnmarkt verdwijnt ook de onderliggende index van aardappelprijzen uit Nederland, Belgie, Frankrijk en Duitsland. De markttransparantie wordt er niet beter op voor de telers.

suikertax

 Grappig hoe iets uit de historie nog relevant zou kunnen zijn. Ik was gisteravond bezig met de cultuurgeschiedenis van ons eten. Jozien Jobse-van Putten schreef daar in de jaren negentig een forse studie over. Op pagina 114 constateert ze dat in de 19e eeuw het suikerverbruik in Nederland lager lag dan in andere landen in Noordwest Europa. Misschien was het de relatieve armoede maar zij wijst er op dat de verbruiksbelasting op suiker hier een oorzaak van was. 

Relevant omdat ik vanochtend wakker werd met een pleidooi uit de supermarkten om het plan van het kabinet-Jetten voor een suikertax niet door te zetten. De overheid wil de kosten van de gezondheidszorg verlagen door die voor levensmiddelen als gesuikerde dranken te verhogen. Daar heeft men in het buitenland goede ervaringen mee. Maar tja, de switch van frisdrank naar kraanwater kost wel omzet en marge in de supers. Want als er een club weet dat prijzen werken dan is het de detailhandel met zijn bonuskaarten, acties als 3 halen, 2 betalen etc. 

Het argument is nu de voedselinflatie die door de Iran-oorlog op gaat lopen. Dat zou je natuurlijk ook op kunnen vangen door het minimumloon te verhogen. De Europese Commissie wees er deze week nog eens op dat we teveel ons business model baseren op laagwaardige arbied. Maar tja, dat zal ook niet de favoriete oplossing zijn van de supers.

Gisteren ook nog een leerzaam feitje rond die brancheorganisatie CBL: ze zijn uit VNO-NCW gestapt. De nieuwe contributiestructuur zou een rol spelen. Want voortaan is die gebaseerd op de personeelskosten. Ik weet niet hoe het eerder was, maar ik meende dat VNO er was voor het kapitaal, niet voor de arbeiders. Daar was de vakbeweging voor. Blijkbaar schuiven de grote (internationale) kapitaalintensieve bedrijven hun lobbykosten nu door naar de winkeliers. 

Le Havre

 Nooit geweten dat de Franse havenstad Le Havre, daar waar de Seine in zee stroomt, ook een kunstenaarskolonie was die in het impressionisme een rol speelde. Het schijnt een mooi museum te hebben, waarvan je nu een aantal topwerken bij Singer in Laren kunt zien. Een aanrader en ook de tuin van Piet Ouddolf ligt er mooi bij.

De schilders werden getrokken door het mooie licht van de zoute zee, maar soms kwam er ook een koe van de ezel.

franchise

 Gisteren treinde ik naar Ede om het Rli advies Grond voor Verbetering te presenteren op een congres van IPO, VNG en LVVN.  Mooie discussies en een oproep om nu eens aan de slag te gaan waarbij de Omgevingswet helpt. 

Onderweg las ik the Economist van vorige week. Mooi artikel over franchising en hoe sommigen daar miljonair mee worden. Bij Franchising huurt een ondernemer een formule van een keten maar runt de winkel of het restaurant of hotel voor eigen rekening. Sommigen runnen tientallen of zelfs wel honderden restaurants of  hotels.

Het komt vooral voor in de arbeidsintensieve bedrijfstakken zoals restaurants (McDonalds etc),, hotels en winkels. Contract is veelal gedetailleerder dan dat van een dealerschap bij auto's of tractoren, zo lijkt me. En het is veel meer dan winstdeling, contracten bevatten zeer gedetialleerde instructies over hoe er gewerkt moet worden.  Het voordeel voor de franchisegever zit er in dat men zich niet bezig hoeft te houden met dagelijkse aansturing op de werkvloer van de locaties. Groot voordeel is vooral dat een formule/concept zo snel kan worden opgeschaald doordat franchisenemers zorgen voor kapitaal en organisatie. Soms hebben ze ook veel betere lokale kennis rond arbeidsmarkt, vestigingsplaats of zelfs klantenwensen. Ze betalen een bedrag (fee) en krijgen daarvoor een merk een een aantal overkoepelende activiteiten zoals reclame, ICT, trainingsfaciliteiten voor medewerkers. En soms ook al of niet verplichte centrale inkoop/ Daarbij kan prijsstelling problematisch zijn, die beinvloedt de winst van de franchisenemer. Dat wordt dan weer ondervangen door winstdelingsregelingen. 

Eerste Kamer

Dit voorjaar was ik te gast bij de Commissie LNV van de Eerste Kamper. Als dan voor een presentatie kreeg ik een leuk boekje mee over de Kamer. Het relatiegeschenk beschrijft ook de geschiedenis. Die is best bijzonder.

De Staten-Generaal gaan terug op het Bourgondische rijk en was in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden het hoogste gezagsorgaan. Na de Franse Revolutie in 11789 riepen de patriotten de Bataafse Republiek uit, met Franse hulp en die lieten zich daar goed voor betalen. Deze Bataafse revolutie was een combinatie van een staatsgreep waarin een ander land om een invasie werd verzocht. Het leidde in 1798 tot de Staatsregeling, die de eerste Grondwet was. Waarin ook de fundamentele rechten en vrijheden werden geregeld. De Staten-Generaal werden vervangen door een / het Vertegenwoordigend Lichaam. In tegenstelling tot de oude Staten-Generaal bestond dit uit twee kamers. De Eerste Kamer van 64 leden moest weten ontwerpen en maken, de Tweede van 60 leden moest ze goedkeuren of verwerpen.

In 1801 werd het alweer afgeschaft. En in 1806 werden de Fransen met het Koninkrijk Holland bezetters in plaats van bevrijders. In 1813 werd Willem Frederik, de oudste zoon van de laatste stadhouder, koning, onder de voorwaarden van een de "waarborging van een wijze constitutie". Dat werd de grondwet van 1814, opgsteld door een commissie onder leiding van Gijsbert Karel van Hogendorp. De term Staten-Generaal kwam terug met ;één kamer van 55 leden., per provincie gekozen door Provinciale Staten.

Maar lang zou het niet standhouden, want tegelijkertijd maakte het Congres van Wenen voortgang en in maart 1815 riep Willem Frederik zich uit tot koning Willem I over het Koninkrijk der Nederlanden, het door het Congres samengevoegde Nederland en Belgie (of beger: de Zuidelijke Nederlanden). En de Belgenb wilden een Eerste Kamer voor de adel, terwijl WIllem wel wat voelde voor een soort Hogerhuis zoals in Engeland.  En zo kwam er een door de Provinciale Staten gekozen Tweede Kamer en een EErste Kamer waarvan de leden door de Koning voor het leven werden benoemd.  Beide kamers mochtend wetsvoorstellen doen, maar in de praktijk regeerde Willem I bij Koninklijk Besluit. De Belgen vonden de Eerste Kamer vooral de dierenuitn van de Koning ('menagerie dur Roi).  Want veel wetsvoorstellen van zuidelijke Tweede Kamerleden sneuvelden in de Eerste Kamer.  De autoritaire en centralistische aanpak van Willem I leidde tot de afscheiding van de Belgen. 

De Eerste Kamer overleefde de scheiding. Met de Grondwet van 1848 werden wel wijzigingen aangebracht: voortaan werd de Tweede Kamer door de bevolking (althans het deel dat daartoe gerechtigd was) gekozen, de Provinciale Staten mochten de Eerste Kamer kiezen.. 

Uit: Van Verleden naar Heden.