Veenweide in Zegveld

Deze week hadden we het genoegen om op excursie te zijn in Woerden en bij het Veenweide Innovatie Centrum in Woerden. Heel interessant om te zien hoe men met een innovatieaanpak zoals die in het grote bedrijfsleven wel wordt gebruikt, probeert nieuwe concepten te ontwikkelen om problemen van de veenweide op te lossen. Met oplossingen voor middenbedrijven om die toekomstbestendig te maken en een scenario met een beperkt aantal zeer grote extensieve bedrijven te midden van vrijkomende agrarische bebouwing van een alternatief te voorzien. De echter innovaties zijn vermoedelijk maar voor een deel technisch, eerder zijn ze organisatorisch o.a. in beleid. Willen we betalen voor waterdiensten?  Willen we peilverhoging afkopen met een aantal windmolens ?  Willen we betalen voor niet-uitgestoten CO2 omdat we dan fors besparen op kosten van bodemdaling zoals aanpassen infrastructuur ?

En het fotootje roept de vraag op of witte koeien meer zonlicht reflecteren minder behoefte hebben aan schaduw dan zwartbonte ?

Land grabbing

 De tweede Europese edititie van het blad Vision, een magazine voor de verse groenten en fruit keten, viel vorige week in de bus en had een interessant artikel van Tom Azzopardi onder de titel When capital comes to the farm.

Het documenteert nog eens even de investeringen in grond van buiten de sector in de afgelopen decennia, in sommige gevallen ook wel geclassificeerd als 'land grabbing'.  De hoge voedselprijzen in 2007 en 2008 door lage voorraden, matige oogsten en subsidies voor biobrandstoffen waren een prikkel voor investeerders om hun geld in landbouwgrond te steken. Ook de daaropvolgende financiele crisis was een aanleiding voor diversificatie. Het geld ging onder andere naar ontginningsprojecten. Niet altijd erg duurzaam en met goed bestuur. Daewoo Logistics. onderdeel van het gelijknamige Zuid-Koreaanse conglomeraat, pachtte in 2008 voor 99 jaar bijna de helft van het bebouwbare deel van Madagascar om er mais en palm olie te produceren. Het leidde tot een politieke crisis waarin de president het veld ruimde en het project werd geannuleerd. Er bleven cowboy projecten genoeg.

Ook de investeringsfondsen van Amerikaanse universiteiten als Harvard, Standford, Princeton en Yale begonnen wereldwijd in landbouwgrond te investeren. Harvard schroefde het later terug, niet alleen vanwege de sociale impacts maar ook omdat het rendement niet al te hoog was. in 2016 omzeilde een Chinees bedrijf, Hongyang, het Franse Safer-systeem dat grondtransacties beoordeeld, door besloten vennootschappen aan te kopen die eigenaar waren van landbouwgrond. Jr kunt je afvragen wat het probleem ervan is, want ze kunnen het lastig meenemen naar Peking. Maar invloed kunnen ze zo wel krijgen natuurlijk. Inmiddels is het gat in de wetgeving gedicht.

Er wordt volgens het artikel geschat dat in 2025 meer and 1000 beleggingsfondsen in landbouw, voedselketens en landbouwgrond investeerden.  Er zitten 700 teams achter en het gaat om 50 miljard dollar. Deels zijn er pensioenfondsen bij betrokken, die op de lange termijn letten. The Land Matrix documenteerde duizenden deals in meer dan 100 landen. 

Een specifike categorie zijn de Sovereign Wealth Fonds, Statelijke beleggingsfondsen van bijvoorbeeld olielanden. Fondsen uit het Midden-Ooosten hebben daarbij ook een voedselzekerheidsmotief. Zoals SALIC, het Saudi Agricultural and Livestock Investment Company. Ze zitten ook in grote voedselondernemingen. 

Veel investeerders in landbouwgrond zouden volgens het artikel voorkeur hebben voor grond die maar voor 1 gewas wordt gebruikt en niet voor gemengd gebruik zoals in sommige groente- en akkerbouw. Laat staan in gemengde bedrijfssystemen. Die grond zou moeilijker verhandelbaar zijn omdat de waardebepaling meer specialisme zou vragen. Vreemd.

Een tegenbeweging is er ook. In de VS hebben verschillende staten nu regels om geld van buiten de sector te weren, na klachten van boeren dat de prijzen worden opgedreven. Maar dat houdt dan ook weer duurzame investeerders buiten de duer...

VVOR en Stadsjochies

 Er blijft belangstelling voor het Rli advies Grond voor Verbetering. Gisteren was ik te gast als spreker op het lustrum van de Vereniging Voor Onteigeningsrecht, een boeiend gezelschap van advocaten, rentmeesters, taxateurs en ander volk dat dit onderwerp interesseert. Ze hadden hun derde lustrum en dat was mooi georganiseerd. Bij Stadsjochies, een kas met goed restaurant en grote eigen tuin en vertical farming aan de RIjnkade in Utrecht. Langs het wandelpad naar Amelisweerd dus. We kregen een rondleiding, er werken 65 mensen. Aanbevolen. En dinsdag a.s.  zitten we in de Tweede Kamer voor een briefing. Dan zonder diner, wel op dinertijd, maar dat doen we in Haagse kringen wat later.

monumentendag en tuindorpen

 Afgelopen zaterdag was het Open Monumentendag. Een aardige reden om een wandeling door de tuindorpen van de Boerenzijde van Rotterdam te maken, Zuid dus. EEn wandeling die je overigens ook op andere dagen kunt doen.

De tuindorpen probeerden de woningnood op te lossen die ontstond bij de grote groei van de haven na de opening van de Nieuwe Waterweg. Er moesten snel veel nieuwe wijken komen, dat speelde minstens een halve eeuw. Ook danzij de landbouwcrisis stroomden veel boeren(knechts) toe uit Zeeland en Brabant.  En zo ontstond er woningbouw op Zuid, dat werd de Boerenzijde. Het leverde wijken op met bouwen met beton die naar hun Duitse betonleverancier zijn genoemd (Kessel) maar ook een mooie buurt in de stijl van de Stijl door P.J. Oud. Met een boeiende museumwoning in de Kiefhoek. Het ziet er over het algemeen nog mooi en groen uit, hoewel soms ook dicht op elkaar en met duidelijke funderingsproblemen in diepere polders (Bloemhof)  Komende tijd wat fotootjes

25 jaar EuroChoices

In Eurochoices verscheen nog een mooi artikel als tribute voor John Davis als vertrekkende editor, met daarin enige geschiedenis van het blad.  Men vond het nodig me ook nog te noemen, maar het was John die het blad groot maakte.

Pretzels

 The Economist van 20 augustus had een informatief stukje over de typisch Amerikaanse snack de pretzel.  Gebakken brooddeeg in de vorm van een krakeling. Met drie gaten, dat schijnt terug te gaan op middeleeuwse monniken die er de heilige drie-eenheid in zagen.  Emigranten uit Zuid-Duitsland namen hem meen naar Pennsylvania, waar 80% van de Amerikaanse pretzels vandaan komen, en vooral uit familiebedrijven. 

De stichter van de staat, William Penn, stond op religieuze vrijheid en dat trok veel geloofsvluchtelingen aan. Een grote groep saat bekend als de Pennsylvania Dutch,  maar net als bij de Holstein Frisian hebben de Amerikanen de Europese regio's weer eens door elkaar gegooid. De Dutch zijn Duits.  Een van hun sectes zijn de Amish.  Ze zijn ook sterk in de chocolade industrie (oa. Hershey)

Met de OECD in Dronten

 Gisteren was ik te gast in Dronten voor een groepsgesprek met het onderzoeksteam van de OECD dat een review doet van het Nederlandse plattelandsbeleid. Het bleek dat het team uit Parijs heel graag naar Flevoland wou kijken. 

Waarmee ze zich een gecompliceerde case op de hals haalden. Temeer omdat ze gevraagd waren extra naar onrust en onbehagen te kijken.  Waar een link ligt met het Rli advies Elke Regio Telt. Maar zo leerde het gesprek: juist de Flevolandse gemeenschappen zijn tamelijk weerbaar en de onrust valt wel mee: de polders hebben geleerd om gemeenschappen te bouwen in de pioniersgeneratie, met is opgegroeid met verhalen over verandering (en inlandse migratie van de familie) en waar voorzieningen zoals ziekenhuizen en cultuur van oudsher soms ontbreken, moest men er mee leven. 

Tegelijkertijd is er nu een forse instroom en wordt er ook in dorpen gebouwd voor mensen van elders. Die vaak veel minder hebben met een rurale context, maar woonvluchteling uit de randstad zijn en soms klagen over woon-werkverkeer met de randstad. En de woningen voor Flevolanders minder betaalbaar maken. Maar heb je daarvoor plattelandsbeleid nodig? Misschien, maar dat heeft dan weinig met landbouw te maken. De provincie zet juist ook in op meer werk en andere voorzieningen: ze willen graag veel bouwen voor het land,maar dan ook een nieuw haven- en industrieterrein (is er), een volledige luchthaven (de defensiekant is rond), eeen kazerne etc. Wat dan wel tot onrust bij landbouwers leidt: worden we een soort Haarlemmermeer?

Zou meer verbinding tussen landbouw en de dorpen en steden helpen? Het leek een premisse bij de onderzoekers, die kritisch bejegend moet worden. Er werd op gewezen dat de landbouw bij uitstek high-tech en exportgericht is. Juist hier zien boeren zich als ondernemers. In de twee steden en een paar luxere grote dorpen zit wellicht wat koopkracht voor multifunctionele landbouw, en er is een problematiek van vrijkomende erven voor bedrijfjes en zorg, maar dit lijkt niet de meest voor de hand liggende streek voor een transitie naar lokaal-gebaseerde duenstenlandbouw. Dat heeft in Brabant misschien meer kans. 

Plattelandsbeleid wordt hier al snel fietspaden en groenblauwe dooradering of subsidie op de beheerder van het dorpshuis. Althans die afdronk bleef bij mij achter. Enfin, een interessante sessie met een leuk weerzien van oude bekenden.

Een blog voor ESB

 Jaren geleden schreven Roel Jongeneel en ik een paper voor ESB over het nut van emissierechten in het landbouwmilieubeleid. Vanuit die optiek keken we naar het voorstel van het kabinet, die van het fosfaatrecht een 3-in-1 recht maakt door er ook ammoniak en broeikasgassen aan te koppelen. Een goed idee om zo de rechten uit te delen. Maar daarna zou je ze apart moeten kunnen verhandelen. Dat helpt boeren te investeren en maakt de reductie macro-economisch goedkoper, zo stellen we.

De noodzaak van zo'n flexibiliteit wordt duidelijk wanneer naar de mogelijke maatregelen wordt gekeken. Een bedrijf kan met relatief eenvoudige managementmaatregelen, zoals meer weidegang, eiwitarmer voer of minder jongvee, een deel van de emissiereductie realiseren. Voor veel bedrijven zal dat echter onvoldoende zijn om de norm te halen. Aanvullende investeringen in bijvoorbeeld emissiearme vloeren, mestopslag of technieken als een koe-toilet kunnen nodig zijn. Zulke investeringen zijn veel goedkoper op een bedrijf dat toch aan vervanging van zijn oude stal toe was, of uitbreidingsplannen heeft, dan een relatief nieuw bedrijf dat dergelijke plannen niet had. Bovendien gaan de investeringen vaak in ondeelbare eenheden. De installatie van de  Lely Sphere technologie (die75% emissiereductie realiseert) geldt voor de hele stal, niet voor de beleidsopgave van 40%. De omvang van de reductie die zo'n investering oplevert, sluit dus niet noodzakelijk precies aan bij de resterende opgave van het investerende bedrijf. Het ene bedrijf reduceert daardoor mogelijk minder dan nodig is, terwijl een ander bedrijf door zijn gekozen techniek juist meer reduceert dan vereist. Onder een zelfstandig systeem van verhandelbare ammoniakrechten is dat geen probleem. Het eerste bedrijf kan rechten kopen; het tweede kan de overtollige emissieruimte verkopen).

Ons advies is dus om de rechten voor ammoniak en broeikasgassen na de uitdeling via de koppeling met fosfaat- en dierrechten, af te splitsen en apart verhandelbaar te maken.  Overigens ook omdat de rechten van de stoppers op een of andere manier bij de blijvers trecht komen. Want anders moet je de coëfficiënten voor ammoniak en broeikasgassen per fosfaatrecht aanpassen aan de hand van de hoeveelheid stoppers, of je verkleint de milieugebruiksruimte.  Alle reden dus voor de landbouworganisaties om even kritisch mee te denken met het kabinet.

Zie hier de blog.

Markerwadden

 Soms moet je geluk hebben, zoals gisteren met het weer. We hadden de datum geprikt voor een bezoek aan de Markerwadden. Een echte aanrader voor een excursie naar een on-Nederlands en toch ook weer erg Nederlands Nationaal Park. Van harte aanbevolen. 

In Middelburg

 De provincie Zeeland organiseerde gisteren een boeiende middag in hun filmzaal over Grondbeleid, met sprekers van PBL (over gestapeld beleid in woningbouwprojecten), Kadaster (Van wie is Zeeland eigenlijk?) en ik mocht het Rli advies Grond voor Verbetering toelichten. Geanimeerde discussie en interessante mensen in de zaal. Het adveis staat op de site van de Rli.

Groeten uit Eindhoven

Eind vorige week startten we het werkseizoen weer op met een werkbezoek aan Eindhoven. Een groeistad, zoveel is duidelijk. Dat betekent een beetje een bouwput in het centrum en nog altijd bij Strijp-S en een sociale problematiek in de oudere ruim-aangelegde Philipswijken met hogere huizenprijzen, nieuwkomers en oude gemeenschappen. 

Droge hei

 De hei is een tikje verdroogd, zo consateerden we eerder deze week op de Bussumer Hei.  Geen paarse zee dit jaar. Ben benieuwd hoe snel dat komende jaren terugkomt....

De psyche van het platteland

 Langzaam nemen we afscheid van de zomer, weer tijd voor enig werk. Hier is het nog even rustig maar ik liet me verleiden tot een bijdrage op Foodlog. Zie alhier.

lijstje: postzegels

Spaart er nog iemand postzegels?  Dat waren die kleine velletjes die plakten als je eraan likte en dan kon je ze op een envelop of kaart doen en die in een rode bus van de PTT gooien, die de brief of kaart dan ging bezorgen omdat je via zo'n postzegel de brief of kaart had gefrankeerd en daarmee betaald voor de dienstverlening. Dit voor de jonge lezers die deze post ooit nog eens aantreffen op het internet. Het was dus een voorloper van e-mail en chats.

Enfin ik kwam dus een postzegelcatalogus van de NVHP tegen en bladerde er nostalgisch doorheen. Veel zegels met het staatshoofd of een gestileerd cijfer voor de waarde. Ook bruggen en waterstaat zijn populair en ook aan bloemen (waaronder de tulp) geen gebrek. Ik besloot een lijstje te maken van zegels over de landbouw:

• 1932: een tulpenveld
• 1949 een meisje bij de oogst
• 1950 een moderne oogstmachine (het gaat om een rupstrekker met een graanmaaier)
• 1963 een anti-honger zegel  Een twijfelgeval, het gaat om 3 gestileerde korenaren)
• 1965 een kindertekening van een tractor (zie afbeelding, het is grappig dat in kinderzegels van de jaren 50 en 60 nog agrarische activiteiten voorkomen. Zo is er een serie kinderactiviteiten waar naast fietsen en musiceren ook bloemen begieten en kippen voeren worden afgebeeld. De meeste kinderen hadden nog wat met het platteland)
• 1974 de beroemde NRS zegel met de FH, MRIJ en Blaarkop koe in volgorde van belangrijkheid waarbij de achterhand links en het voorste deel rechts wordt getoond. Bij een velletje zegels zie je hele koeien, bij he afscheuren gaan ze doormidden en blijft tot een aardige zegel over.
• 1981 een serie over export, waarbij veel agrarische producten worden getoond.
• 1991 3 zomerzegels met boerderij-typen
• 1995 Tien voor Europa, een herhaling van het thema uit 1981: een vliegende koe met 10 belangrijkste exportproducten.

Grappig hoe je de maatschappelijke trends terugziet. De eerste reeks natuur en milieuzegels lijkt me uit 1974.

Rivierkreeftjes

De Amerikaanse rivierkreeften zijn een plaag in onze wateren. De excursie van deze week dook in dat onderwerp en bezocht de Crawfish Farm Holland, hier in Nieuwerkerk. Een start-up van een IT ondernemer, Ze kopen de kreeftjes op van palingvissers (en zijn nog zo'n 25 beroepsvissers in het Groene Hart, begreep ik) en andere vissers met een vergunning - veelal aannemers, hoveniers, zzp-ers die het leuk vinden een dagje in de week op het water bij te klussen. Na sorteren en schonen (net als oesters een paar dagen uitwateren zonder voer) worden ze vers geleverd aan de horeca(groothandel). Alternatief is gekookt (dan kun je ze stapelen), in het slappe vangstseizoen uit de vriezer.  De enige manier van doden is kokend water na ze in een koude shock verdoofd zijn. Het dikke pantser maakt dat elektriciteit niet werkt, dat is marteling. Wie niet zelf in het restaurant zich beperkt tot een soep of zelf pellen is aangewezen op Marokko waar ze net als garnalen worden gepeld. En er is nog een tweede business model: waterschappen die vissers per uur betalen om de schadelijke dieren weg te vangen, waarna deze verwerker ze gratis krijgt aangeleverd. In centraal en oost Europa is men dol op verse, levende rivierkreeft. Levende export is overigens verboden, men zit daar niet op een invasieve soort te wachten. En veruit de meeste rivierkreeft die u eet komt uit China. Daar worden ze in rijstvelden geteeld en daar kunnen we zelfs met gratis aanvoer uit de waterschappen niet tegenop. Dat is jammer want met 600 eitjes per kreeft per halfjaar gaat de verspreiding best snel.