Klederdracht

De mode is van alle tijden. Ook die van het dragen van klederdracht die een sociale positie, relegie en streekgebondenheid uitdrukt. Van de Zeeuwse klederdracht zijn in het verleden de wonderlijkste verhalen verterld als het om de historie gaat. Zo zou het afgeleid zijn van de kleding van de adellijke Jacoba van Beieren. In 1967 publiceerde SJ de Bree een boek waarin hij de drachten van de eilanden beschreef. Kostuum en sieraad in Zeeland, zo heet het. Uitgegeven bij De Tijdstroom in Lochem. In een tijd dat je Kadzand schrref in plaats van Cadzand. 

In zijn inleidend hoofdstuk legt de auteur uit dat de oorsprong van de dracht ligt in de burgerkleding van de 17e en 18e eeuw. Die werd overgenomen door de boeren. Dat Albrecht Durer in1521 een meisje in Goes teken 'in Ihrer Tracht', dan is dat geen bewijz voor een lokale klederdracht. in de 18e eeuw duiken inboedelinvetarissen op met de ons bekende namen voor sieraden en kledingstukken in zowel de burger- als boereninventarissen, termen die we nu met d e klederdracht asssocieren. 

Inmiddels is waar geworden wat in 1967 al werd voorspeld: de dagen zijn geteld. Het is folklore. De modernisering in de jaren vijftig betekende dat mensen (mannen eerder dan vrouwen) weer op zijn burgers gingen en het boerengoed opborgen. 

Schijf van 5

Veel discussie afgelopen weken over de nieuwe Scijf van Vijf. Dat voedingsadvies houdt nu ook rekening met klimaatverandering en de noodzaak dat af te zwakken. Meer peulvruchten en minder vlees.  Meest gehoorde kritiek: dat is betuttelend gedrag van de overheid.

Dat lijkt me een onzinnig argument, de schijf van 5 was al betuttelend. Namelijk daar waar het gaat over je eigen gezondheid (en die van je gezin als je daar verantwoordelijk voor bent als maaltijdbereider). Het voedingscentrum verandert nu in feite de sope van het instrument: die gaat niet alleen meer over je eigen fysieke (en mentale?) gezondheid, maar ook over de publieke gezondheid (klimaatverandering gaat gepaard met hittestress, malaria etc) en de gezondheid van de planeet.  Je kunt vinden dat je daar als burger geen rekening mee hoeft te houden.  Of dat de overheid daar geen geld aan moet besteden. En je kunt vinden dat je recht hebt van de overheid op een advies over eten en  puur fysieke gezondheid.  Maar betuttelend lijkt me geen argument.

250 jaar Wealth of Nations

 
Aandacht voor een nagekomen column. Begin maart schreef ik een stukje over Adam Smith en 250 jaar Wealth of Nations. Boerenbusiness publiceerde het, maar hier ontsnapte het aan de aandacht. Alsnog dus de link.

Kookkunst uit de Achterhoek

 Uit een boedel kreeg ik een kookboek uit 1947 in handen: Kook- en Huishoudboek voor het Platteland van Wilma Munch.  Of eigenlijk uit 1931, want mijn exemplaar is een 5e druk van net na de oorlog. Leerzaam boek van bijna 500 pagina's.  De auteur was een huishoudlerares die getuige het voorwoord voor de A.B.T.B. (een voorloper uit de katholieke bloedgroep van LTO) in de Achterhoek werkte. Ze beklaagt zich over de vaak slechte kwaliteit van de zaaltjes waarin ze de plattelandsvrouwen haar kennis moest bijbrengen. maar dat terzijde. Ze verklaart de opzet "voor het platteland" (dat overigens niet op de kaft staat) uit het feit dat ze voor haar doelgroep extra aandacht heeft besteed aan het verwerken van de huisslacht en het inmaken van groenten. Ze besteedt ook aandacht de moderne woningbouw, ook een traditioneel onderwerp in het landbouwhuishoudonderwijs.

We weten uit o.a. het proefschrift van Jobse-Van Putten dat het menu op de zandgronden tot na de oorlog nog behoorlijk traditioneel was. De zelfvoorziening op de zandgronden stond het burgerlijke AGVtje  (aardappelen, groente en vlees) in de weg. In 1960 werd er op het Brabantse platteland nog vaak, 4 a 5 keer per week ‘stamp’ of ‘potasie / petasie’ gegeten. Het was de logische opvolger van de potspijs, het eeuwenoude 1 pansgerecht. En ja hoor, Wilma Munch haar kookboek heeft zo'n ouderwetse kookpot o p de kaft.

Door de best geconserveerde producten uit de huisslacht en inmaak (ham, stoofperen, gedroogde appeltjes) voor de zondag te reserveren lukt het AGVtje wel op die dagen. En wat vaker ook in de zomer met verse groenten. Maar door de week was het culturele ideaal niet haalbaar en bleef het bij de stamppot. Die had als voordeel dat je bij schaarste of gedaalde smaakkwaliteit door het inmaken je dat met de stamppot kon maskeren. En zo duurde het tot ver in de 20ste eeuw voor  de AGV hoofdgang ook de lagere klassen in Oost Nederland bereikte. 

Nog twee opvallende zaken uit de 5e editie die de auteur met trots meldt als belangrijke vernieuwingen: walvisvlees en sojabonen. Het eerste wordt gepresenteerd als een welkome aanvulling op het menu na de 'vleesarmen tijd van de oorlog De sojaboon ziet ze als een welkome aanvulling waarin Amerika ons is voorgegaan, en ze dankt Cornell Universiy in Ithaca voor de gegevens. 

Varkensflat

 In het Chinese provincie Hubei staat een varkensflat met 26 verdiepingen. zo lees ik in The Economist van 28 maart. Een hoogstandje van agrarische industrialisatie, hoewel je het volgens het blad niet over dierwelzijn moet hebben. Aanleiding voor het artikel is de overproductie van varkensvlees in China. Na de afrikaanse varkenspest in 2018-19 is de bedrijfstak sterk uitgebreid. Terwijl zelfs de Chinese consument zich overvoerd wordt door zijn geliefde varkensvlees, en af en toe kip of vis prefereert. De consumptie loopt erug.  De grote bedrijven kijken nu naar nieuwe kansen, zoals de bouw van een varkensflat in Vietnam. 

Nooit geweten trouwens dat het teken voor (t)huis (home) in het chinees een karakter is dat een varken onder een afdak voorstelt. Het goede leven stond gelijk aan varkensvlees op tafel. 

de historie van Farm Management Surveys

 Nog 1 nabrander uit Oxford. Er was een interessante sessie over de historie van data uit Farm Management Surveys, wat we nu FADN of Bedrijven-Informatienet noemen. Een panel van bedrijven waar wetenschappelijke instituten en (in Engeland) universiteiten data verzamelen om het beleid door te rekeken en boeren van goede informatie te voorzien. In Nederland startte dat in 1940 met de oprichting van het LEI, maar ook hier liep het land niet voorop. De Engelsen waren eerder, en het idee komt uit Zwitserland waar het vlak na 1900 werd bedacht. Dat wist ik niet. Het leverde een mooie verwijzing naar een paper van de auteurs op. Paul Brassley et al publiceerde er over in de Agricultural Historical Review van 2013. Hier is de link

marginaal en gemiddeld

Nog een laatste berichtje naar aanleiding van de AES conferentie in Oxford. De laatste plenaire presentatie was van prof. Thomas Hertel (Purdue), die zijn sporen heeft verdiend met internationale handelsmotellen (GTAP). Hij berichtte nu over zijn ervaringen met het koppelen ervan aan bio-fysische modellen.  Hij vond dat economen die projecten vaker moeten leiden, omdat bio-fysici het gedrag van producenten en actoren sterk onderschatten. 

De basis voor veel modellen rond landbouwproductie is een curve die aangeeft dat de eerste kilo's kunstmest (of een andere input) wonderen doen, het effect is groot. Dat geldt niet voor de laatste (marginale) kilo die wordt gestrooid. Maar dat betekent dus ook dat als je in een bedrijf / gebied / ;and met een hoog gebruik een paar kilo weghaalt (bv. vanwege milieuvervuiling) en dat in een ander gebied gebruikt waar weinig werd gebruikt, het effect eerder productie-verhogend dan productie-verlagend is.  Vaak kijken mensen teveel naar gemiddeldes: als de productie per kilo / hectare in een land hoog is en elders laag, dan concluderen ze dat verschuiving slecht uitpakt omdat je de meest efficiente producent aanpakt. Dat leidt tot zware overschatting, zo liet de spreker zien, van arealen woeste grond die ontgonnen moeten worden als je in andere regio;s productie verminderd (voor woningbouw of bos of biologische productie). 

In werkelijkheid zal door een vermindering van productie op een groot areaal intensief gebruikte grond leiden tot een prijsstijging die heel veel anderen aanzet tot net wat meer produceren (omdat meer inputs nu rendabel zijn) en zullen sommige consumenten switchen.  Spreker was voornemens nu ook nog te gaan koppelen met individuele bedrijfsgegevens, omdat er binnen landen een enorme spreiding in efficiency en resultaten is. De slechtste producent in regio A is niet beter dan de beste in regio B, zo gezegd.

Boeiend betoog, Amerikaans goed gepresenteerd.

Prettige Paasdagen

 

Landbouweconomen en polarisatie

E

Een congres van de AES is ook aanleiding voor een toespraak door de president van de Society, die bij de AES een jaar in functie is, vooral als boegbeeld. In Oxford gaf Alan Matthews de lezing, in aanwezigheid van de Princess Royal. Die ook zelf nog even sprak over haar boerderij met zeldzame rassen, goed graszaad en het Britse klimaat.

 Het presidential address ging vooral over de rol van de landbouweconoom in het huidige tijdsgewricht van misinformatie, wegzakkend vertrouwen in wetenschap en polarisatie. Hoe blijf je dan een 'trusted broker'.  Verdiep je vooral in de verschillende standpunten en vooral de achterliggende waarde- en geloofsystemen (beliefsystemsn), zo pikte ik op. Spreker sprak van 3 ontologien. Een beetje vertaald naar de Nederlandse wereld:

* voedselproducenten die het hebben over technologische innovatie, dynamiek, efficiency, schaalgrootte e.d.

* plattelanders die het hebben over leefbaarheid, streek-identiteit, de menselijke maat

* natuurliefhebbers die het hebben over ecologie, planetaire grenzen

Zo je wil profit, people, planet. En ze hebben een verschillende kijk en waardering voor beleidsinstrumenten. Neem emissierechten: de eerste groep vind dat wellicht een slimme methode om vervuiling te beprijzen, de tweede groep vreest dat de kapitaalkrachtigste wint, de derde dat een recht op vervuiling niet mag bestaan, wie al zo lang vervuilt moet niet worden beloond. Wees je daarvan bewust en verdiep je in die gedachtenkronkels, zo noteerde ik na de lezing. 

Bio in Oxford

 Nog een berichtje over de de AES conferentie in Oxford, vorige week. Een van de sessie ging over onderzoek in de biologische landbouw. Er ontspon zich een discussie of je biologisch geteeld (en gecertificeerd) ook als zodanig zou moeten vermarkten. Aanleiding was de constatering dat bio in de wet is gedefinieerd en daarom een makkellijke bedrijfsvoering om rond bv. natuurgebieden of in waterwingebieden voor te schrijven door de overheid of een andere grondbezitter.  Maar misschien is er ter plekke helemaal geen afzetketen en markt. En wordt de boer betaalt via een landschapsbeheercontract of wordt zijn grond afgewaardeerd (als de bio-verplichting tot lagere grondwaarde leidt).  Iemand merkte op dat de prijspremie voor bio vaak wordt geinterpreteerd als een vergoeding voor lagere kg-opbrengsten, maar het is deels ook een vergoeding voor extra marktinspanningen met duurdere logistiek e.d.  

consumententrends bij AES

 

Tot de interessante plenaire papers van het AES congres in Oxford hoorde de presentatie van prof. Jill McClusky (Washington State) die de ontwikkelingen in de voedselmarkt voor consumenten op een rijtje zette. Met natuurlijk wat nadruk op de VS. Het lijkt erop dat er een tweedeling gaande is. The Economist noemde het onlangs 'K-shaped'. Aan de ene kant een groep rijkere consumenten die voor kwaliteit, service.  gezond en duurzaam gaan. Labels helpen, hypes zijn legio. En anderzijds een (grote) groep die de eindjes aan elkaar moet knopen en gaat voor goedkoop wat veelal ook ongezond is - en de ziektekosten opjaagt.

100 jaar AES gedocumenteerd.

Het 100-jarig bestaan van de AES werd in Oxford gevierd met o.a. een mooi boek over de geschiedenis van de Society. David Stead schreef A centenary history of the Agricultural Economics Society. Met natuurlijk ook aandacht voor het ontwikkelen van het blad Eurochoices, waarvan we het 25-jarig bestaan vierden met een sessie. Zodat ik als voorzitter van de stuurgroep ook nog in het boek voorkom, een leuke bijkomstigheid.  Het boek is uitgegeven bij Palgrave MacMillan.

Terug uit Oxford

Het was hier even rustig. Ik zat in Oxford, waar de Agricultural Economic Society zijn 100 jarig bestaan vierde met een lustrum congres. Een weerzien van vele oude bekenden en een update van wat de professie bezig houdt. We zaten in Wadham college (ooi in de 16e eeuw gesticht door een grootgrondbezitter) en het bezoek aan de stad was een goede aanleiding ook wat andere locaties te bezoeken. Harry Potter, Alice in Wonderland en inspector Morse trekkenals virtuele personages heel wat publiek. Wij kregen bezoek van Her Royal Highness, the Princess Royal (Prinses Anne, de zus van koning Karel III), die een leuke toespraak gaf en natuurlijk de kwaliteiten van haar zeldzame rassen op haar bedrijf en het belang van goed gras te berde bracht. Komende dagen wat inhoudelijke impressies. 

immigratie in de VS

 We gaan op naar 250 jaar Verenigde Staten. Ik verzamel wat feiten die misschien nog eens van pas komen in een feestcolumn. Leverancier is o.a. The Economist, die in aanloop naar 4 Juli op onnavolgbare Engelse wijze de geschiedenis van het land opdist.

Zo stroomden in de jaren 1840-860 de mensen toe. Er kwamen 4 miljoen mensen naar Amerika. Dat was een kwart van de bevolking in het start jaar. Het waren vooral Ierse en Duitse katholieken, die de Engelssprekende protestanten soms deden protesteren.  Populisten verspreiden geruchten en complottheorieën.  Toen ook al, dus. 

Travaljes

 Nog een boekrecensie uit het blad Zeeland van het KZGW.  Over travaljes. Dat zijn die houten stellages die je soms in een dorp nog ziet voor het pand van een oude smederij. Daarin werd een paard geparkeerd zodat de smid, tevens hoefsmid, de hoeven kon bepakken en nieuwe hoefijzers kon aanbrengen, zonder teveel gevaar te lopen dat het paard sloeg. Het nederlandse woord is overigens Hoefstal (nooit geweten), maar in het Zuidwesten heten ze travalje.  Op Schouwen-Duiveland (o.a. Dreischor) staan er een paar die rijksmonument zijn.

De hoefstallen werden steeds zwaarder gebouwd na de komst van  het Belgische trekpaard. Het steeds meer bestraten van wegen leidde ook tot sneller slijten van de hoefijzers. Ook opvallend feitje: voor de oorlog had Zeeland op elke 7 a 8 inwoners een paard. 

Voor wie er in geintersserd is: Nel Prins-Senier, Dingeman de Feiter, Jan Zwemer m.m.v. John van Haver: Travaljes in Zeeland - Geschiedenis van een beeldbepalend erfgoed.  Goes (Het Paard van Troje)., 2025