gezinsbedrijven

Politici willen nog wel eens claimen dat gezinsbedrijven efficienter zijn dan niet-gezinsbedrijven. De theorie geeft daar ook 5 mogelijke oorzaken voor, die Philip Kostov, Sophia Davidova en Alistair Bailey nog eens samenvatten in een paper in de ERAE:

• in situaties met weinig mogelijkheden tot specialisatie en veel taken
• korte productiecycli
• geringer aantal productiecycli (in deze 3 gevallen loont specialisatie onder leiding van een manager niet erg)
• hogere risico's door shocks in productie, variatie in opbrengsten en meer onzekerheid (dat leidt tot lage winst/risico verhoudingen en vooral onvoorspelbaarheid daarvan)
• hoge kosten van monitoring van personeel.

Ik zou daar aan toevoegen het feit dat door sociale lasten, hoge uurlonen bij nacht en weekend etc ingehuurde arbeid duur is. Maar dat terzijde. Het trio heeft ook gekeken in een aantal Europese landen of gezinsbedrijven het beter doen dan de corporate farms, die vooral in midden- en oost europa voorkomen. Dat is lang niet altijd het geval. 

Kennis en innovatie in Parijs

Afgelopen dagen verbleef ik in Parijs voor een OECD conferentie over Agrarische Kennis en Innovatie Systemen (AKIS in het jargon, hoewel de OECD de I wegliet in de titel van de conferentie). Een boeiende uitwisseling van gezichtspunten, waarbij er twee stromingen zijn over hoe je innovatie bevordert. Aan de ene kant de top-down methode waarbij door massale investeringen in bv. IT of biotech wetenschap, net als in de groene revolutie) er nieuwe zaden en machines ontwikkeld worden die door boeren wel worden ingevoerd omdat ze geld opleveren.

En aan de andere kant inleidingen die vooral uitgaan van regionale kennis- en innovatiesystemen om nieuwe concepten in te voeren, wetgeving daarop aan te passen en markten voor nieuwe producten te creeren. In mijn inleiding in de eerste sessie had ik het verschil tussen beide gezichtspunten, van wetenschapsbeleid versus innovatiebeleid al in kaart gebracht, dus dat hielp de rest te classificeren. Waaronder mooie inleidingen uit Brazilie, India, Indonesie, Zuid-Afrika en China.
Voor beide is een rol weggelegd en het is ook wel logisch dat je voor het uitbreiden van de landbouw in Brazilie of Zuidelijk Afrika voor het ene kiest en voor de landbouw rond de Europese steden of de lokale voedselgewassen in India of Afrika de andere.

De slotdiscussie ging vooral over de vraag hoe het toch mogelijk is dat het rendement in investeringen in de landbouwkennis op 15 a 20% per jaar wordt becijferd (rekening houdend met de contante waarde van de opbrengsten die vaak pas na een jaar of 10 a 15 verschijnen, het duurt even voor de rendementen van investeringen in een R&D lab worden verzilverd), terwijl er steeds minder geld in wordt gestopt. Er is sprake van forse onderinvesteringen.

De politiek kijkt meer naar de korte termijn, veel van de baten hebben ook grote spill-overs (dus hoewel het zinvol is als land zelf te investeren, profiteren ook anderen mee en dat weerhoudt landen om het te doen) en de investeringen zijn wellicht risicovol, zo werd geopperd. Er werden dus de nodige argumenten aangevoerd om o.a. door onderwijs en betere voorlichting de samenleving te overtuigen dat investeren in R&D voor voedsel moet.

Wat mij en een andere deelnemer tot de stoute vraag verleidde waarom we eigenlijk de burger / kiezer moeten overtuigen, en waarom niet onze eigen boeren bereid zijn dit rendement te maken door een deel van de directe inkomensbetalingen hiervoor te gebruiken. Die leveren daarmee een groter rendement op dan ze nu in grondaankopen of spaargelden te steken. Tenslotte doen grote multinationals als de zaadveredelaars en de John Deeres van deze wereld hetzelfde, die proberen ook zoveel mogelijk van die 15a 20% privaat te realiseren middels patenten, dus als je enige macht in de keten wilt houden zou het voor boeren verstandig kunnen zijn dit spel mee te spelen.

Het antwoord waarom dat niet gebeurd, zo suggereerde het panel, ligt in de politieke economie. Zeventig procent van de boeren produceert 20 a 30% van de productie, haalt een deel van zijn inkomen uit andere activiteiten maar wordt daar met de crisis geconfronteerd (als ook met hoge zaad, veevoer en energieprijzen) en is niet in voor investeringen in de toekomst. Ik vrees dat de huidige heterogeniteit in de landbouw daarmee verder uitkristaliseert in een industriele sector gedomineerd door de genoemde input-industrie (in kongsi met de retail) en een lokale kleinschalige sector die uit allerlei inkomensbronnen zijn kostje bij elkaar scharrelt. McDonalds en het frietkot, voor beide is wat te zeggen.

Enfin een boeiende conferentie, die natuurlijk ook een platform voor de biotech industrie en een Franse boer was om Europa op zijn verantwoordelijkheid te wijzen dat het met biotech de voedselproductie moet opvoeren om het Midden-Oosten en Noord-Afrika te helpen voeden als ook de effecten van klimaatsverandering op te vangen.

Er komen in de loop van het jaar proceedings, als ze er zijn maak ik er melding van. En ben je komende weken in Parijs, doe net als ik en besteed nog anderhalf uur op de late vrijdagmiddag aan de Manet tentoonstelling in het Musee d' Orsay. En aan de Van Goch schilderijen met de rustende boer en boerin voor de graanschelf. Romantisch beeld van wat toen gewoon grootschalige landbouw was.

koolzaadroute

Het koolzaad bloeit. Op mijn vlucht terug uit Boedapest, gisteravond, genoot ik van het uitzicht op de Hongaarse en Duitse velden. Midden-Europa lag er geel, warm en droog bij. De tocht voerde ook over Flevoland. Mooi uitzicht op het uitsteeksel dat de Flevocentrale is. Het moet ergens rond 1965 geweest zijn dat we daar als schoolkinderen startten voor het wandelen van 10 km koolzaadtocht en natuurlijk een medaille. Koolzaad is er nu niet meer te zien. Windmolens destemeer.
Kortom de wereld verandert. Enfin, daarvoor was ik naar Boedapest. Ik mocht er o.a. als moderator optreden in een slotdiscussie over het foresight report van het EU Standing Committee in Agricultural Research. In dat rapport worden meer dan 250 toekomstverkenningen van afgelopen jaren samengebracht in twee narratives: a productivist en een sufficiency view op het transitieproces. De sessie leiden tot een verklaring van Boedapest over de toekomst van het landbouwkundig onderzoek, die komende weken verschijnt. Het rapport vind je hier.

column over varkens

De Paasdagen inspireerden me tot een column op Boerenbusiness.nl over de concurrentiepositie van de varkenshouderij. Zie aldaar.

liberaal paasei-protest

Het ZeeuwsVlaamse cafe
waar ik woensdag over blogde
- denk aan de koe van Hein

Belgie - de NRC wijdt er vandaag een special aan. En wie vandaag zoals ik op het Centraal Station van Brussel aankwam, werd ontvangen met drie paaseitjes van de Liberale Vakbond. Waarmee ze hun folder aan de man/vrouw brachten waarin werd uitgelegd dat "het europact knabbelt aan onze koopkracht. Het pact voor competitiviteit wil lonen, index en brugpensioen laten wegsmelten".
Uit de Franse tekst begrijp ik dat ze het Europese pact rond de euro bedoelen. Voor onze Vlaamse taalpuristen: competitiviteit noemen wij concurrentiekracht.

concretere GLB ideeen

De ietwat deftige Haagse societeit de Witte was vanmiddag de plaats waar toutes le monde van het Nederlandse wereldje rond het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid zich verzameld had om te praten over concretere ideeen voor de uitvoering van het post-2013 beleid.
Goed georganiseerd en het kan je via twitter of internet-tv niet ontgaan zijn. Met aan het eind een mooie inzet van de Staatssecretaris die het idee verdedigde dat we inzetten op het vernieuwen en verduurzamen van de sector, en geen geld geven aan bedrijfsvoering waar na 2020 geen maatschappelijke plek meer voor is. Wel natuurlijk met zorg voor de mensen die een forse bedrijfsverandering zullen moeten doorvoeren of daar niet meer aan mee willen doen.

Persoonlijk viel me op dat er nog verschillende werkelijkheden in de discussie bestaan. Waar velen net als ik een situatie zien waarin de wereldmarkt hoger is dan de EU interventieprijs, en -zoals iemand uit de zuivel voorrekende- er de afgelopen jaren zeer weinig exportrestituties zijn gebruikt, leven sommigen nog met het beeld van de dumping op de wereldmarkt en pleiten voor afscherming.
Verder legde een enkeling het begrip concurrentiekracht uit als een recht op bestaan van elke boer. Helaas, maar dit is een begrip op sector of regionaal niveau en een concurrerende sector is gebaat bij een dalend aantal bedrijven zodat anderen kunnen groeien en de kostprijs verlagen door benutting van nieuwe, steeds weer grotere, technologie.
Zelf ging me het teveel over alleen boerderijniveau. Bij groene groei is duurzaamheid niet iets wat je uit de winst doet als maatschappelijke activiteit, maar is het een business model. Zou het bedrijfsleven niet een stap kunnen maken door niet alleen op eiwit of vet of wintermelk uit te betalen, zo stelde ik, maar ook op duurzaamheid. En kunnen we dat dan versterken met een deel van de GLB premies en die ook inzetten om het peleton te laten aansluiten bij die kopgroep? De bureaucratie lijkt me mee te vallen, en in ieder geval niet lastiger dan het meten van percelen of de certificering van biologische landbouw. Er wordt achter de schermen aan gewerkt zo kwam men mij onder de borrel vertellen.
En dus verliet ik met een zeker optimisme de societeit: het is lente en de vernieuwing zit in de lucht. Zelfs het SCP constateert dat het optimisme in dit land terugkeert, zo meldde de NRC bij thuiskomst. En de ECB verhoogde voor het eerst weer de rente, de periode met de laagste rente sinds de komst van de Amsterdamsche wisselmarkt in de 17e eeuw is ten einde.

Speculeren

Ook de blog van vandaag gaat over gisteren. Het Ministerie van EL&I organiseerde een interessant seminar over de beweeglijkheid van voedselprijzen en speculatie. In het Engels: food price volatilty and speculation, zodat de internationale organisaties en ambassades hier te lande ook mee konden doen.
Ik noteer een paar inzichten die je niet elke dag in de krant leest. LEI-collega Karl Shutes legde nog eens helder uit dat stijgende of dalende prijzen op de termijnmarkt vooraf (kunnen) gaan aan prijzen op de dagmarkt, maar dat de term 'causality' in dat verband snel voor verwarring zorgt. Econometristen hebben het over Granger causality, een test die deze samenhang aantoont, maar dat is nog geen oorzakelijk verband. De test toont ook aan dat het versturen van kerstkaarten voorafgaat aan het kerstfeest. Dat is dus een leading indicator, maar nog geen oorzaak (wie het niet geloooft moet in juli kerstkaarten gaan versturen). Er kan een derde factor in het spel zijn (China, voorkennis rond oogstverwachtingen?) die de stijgingen verklaren [Gilbert, 2009,2010]. De literatuur heeft in ieder geval nog geen theorie geopperd die een spill over van de futures markt naar de dagmarkt verklaart [Sanders, Irwin et al, 2008,2010].

Triodosbank expert Koert Jansen wees wel op de rol van indexfondsen. Sinds 2004 zijn die populair, ze speculeren op long-posities en sinds 2004 verklaren de klassieke modellen ook de ontwikkelingen in de koffiemarkt niet meer. Onduidelijk bleef waarom bv. hedgefunds een dergelijke bias dan niet weg arbitreren.

VU-hoogleraar Michiel Keijzer legde uit dat er in de regel convergence is tussen termijnmarkten en dagmarkten, wat aangeeft dat er weinig tot geen spilover effecten kunnen zijn: het typische van de agrarische markt is nu eenmaal dat de voorraad aan het eind van het seizoen geruimd moet zijn. Hij legde ook nog eens de echte fundamentals van de markt uit: in tegenstelling tot olie (een constante stroom), is er bij agrarische producten van nature een zaagtandbeweging (voorraadkosten lopen op tot de volgende oogst) en veel invloed van de natuur. Overigens is er in de graanmarkt een aantal jaren geen convergence geweest en liep de zgn. base (verschil op moment van expiratie tussen de dagmarkt en de termijnmarkt op) door gebrek aan logistieke capaciteit in Chicago en Kansas. Dat is inmiddels gerepareerd.
Overigens zag de spreker goede mogelijkheden voor aanvullende termijnmarkten in China (er zijn er al twee) en Europa, daar dat ook belangrijke graangebieden heeft. Om historische reden hebben landen als China, India en Japan grote voorraden en dat zal nog wel even zo blijven. Deze landen zouden dus zeer geloofwaardig (credible) net als centrale bankiers de markt kunnen kalmeren als er echt herding of bubbles ontstaan. Een mooie bijdrage aan de mondiale governance voor deze nieuwkomers!
Verder bleek de maisprijs inmiddels vooral gecorreleerd met de olieprijs (via de ethanol). Ook kwamen de valutarisico's nog even aan de orde (nog een geluk dat China niet revalueert), als ook het feit dat nieuwe weersinformatie grotere effecten heeft bij lage voorraden dan bij hoge.

Bovenal was de boodschap dat markten vaak heel erg verstoord worden door overheden. De WTO heeft geen regels voor exportverboden en ook anderzins is onzekerheid over overheidsgedrag een belangrijk politiek risico in de markten. Ofwel: als overheden iets willen doen, dan vooral ophouden met dat soort acties.
Daarnaast zouden ze een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan betere informatie over de markten: oogstramingen, voorraadinformatie e.d. Overigens kunnen ook hier commerciele marktinformatiebureaus veel doen. DCA directeur Kees Maas legde uit hoe door moderne informatietechnologie boeren in bv. de uienmarkt nu veel beter met een (beperkte groep) handelaren kunnen onderhandelen dan voor de komst van de sms en de fax: toen was er veel meer informatie-assymetrie.

De boodschap voor de boeren in Nederland was ook wel duidelijk: prijzen zullen komende tien jaar meer bewegen dan voorheen. We zitten in een kraptemarkt en de consument wordt steeds rijker (en betaalt vooral voor diensten van verwerking): hij wordt dus minder prijsgevoelig, terwijl door weer (en meer in cultuur nemen van marginale gebieden) kg-opbrengsten eerder meer dan minder zullen schommelen. Keijzer ging nog een stapje verder: we moeten die beweeglijkheid willen, die hoort bij het feit dat we rijker zijn en er veel minder groepen honger leiden. Er was dan ook een unaniem pleidooi om de boeren, vooral die in Noordwest Europa met lage marges en hoge vaste kosten, te helpen zich beter te bekwamen financieel management en risicobeheer. We moeten er mee leren leven.

Aan het strand

Het voorjaar begint met mooi voorjaarsweer. Dat kwam goed uit want ik zat gistermiddag en vanochtend op Scheveningen, met uitzicht op het strand (de paviljoens zijn weer in aanbouw) en de pier. Strakke zee.
In dat decor kwam het ERA-netwerk Ruragri bijeen. Een ERA-netwerk is een Europees netwerk (uit de European Research Area) waarin financiers van onderzoek zich verenigen om te zien of er zinvolle afspraken te maken zijn. Zoals gezamenlijk aanbesteden of het afstemmen van thema's.
In dit netwerk gaat het om duurzame plattelandsontwikkeling. Of zo iets, want het bleek nog een kunst om te definieren wat we met dit netwerk nu precies kunnen toevoegen. Na gisteren een visje op Scheveningen te hebben gegeten, brak vandaag toch ook figuurlijk het zonlicht door en kregen we zicht op wat het netwerk te doen staat.

spring is in the air

De eerste lentedag van dit jaar bracht me in Brussel voor een overleg met Copa-Cogeca. Geanimeerde discussie over cooperaties. Daarna nog net tijd om in het voorjaarszonnetje door het park naar het centraal station te wandelen - van rokjesdag was echter nog geen sprake.
Met de trein naar Woerden omdat we in het Kasteel naast (nou ja, naast) het station vergaderden. Jammer dat er alleen nauwelijks treinen heen gaan: ik moest vier intercities voor laten gaan voor de stoptrein kwam. Enfin, een mooie oude omgeving om te brainstormen over de landbouw in 2025 en wat de trends zou doen kunnen omslaan. Voor de akkerbouw het oude liedje van arbeid (structuur en management van de bedrijven onder invloed van ict en arbeidsmarkt) en kaptiaal (grond, fiscaliteit, beursgenoteerde beleggers als grondprijzen langdurig zouden stijgen), zo gaven we de onderzoekers mee. In ruil voor een mooi diner met een gezellige kout. Mogelijk geprogrammeerd om het onbespreekbare bespreekbaar te maken - misschien polderen we tegen die tijd wel weer in. Maar dat klinkt nu nog weinig geloofwaardig - wat het probleem is van toekomstverkenningen.

speculeren op de termijnmarkt

Gezien alle discussies over speculatie op termijnmarkten en de effecten op de voedselproductie heb ik er weer maar eens een column aan gewijd voor Boerenbusiness.
Hoe meer ik er met deskundigen over praat, hoe meer het inzicht zich opdringt dat het de onzekerheden in de fysieke markt zijn die leiden tot risico-premies in de termijnmarkt. Die bij hogere prijzen toch al wat hoger zijn. En die maken speculeren aantrekkelijk, als ook het investeren in informatie over oogstramingen en voorraden om die onzekerheid terug te dringen. Dat kunnen vooral de handelshuizen en die proberen te profiteren met zelf verkregen "voorkennis".
Maar er loopt veel onderzoek, dus wellicht dat iemand toch nog een betere verklaring vindt.

tapas in Sevilla

Hier een tip voor wie komende tijd nog in Sevilla, Spanje moet zijn: ga tapas eten bij Eslava. Wij hadden er gisteravond een uitstekend aantal hapjes voor zeer betaalbare prijzen. Waaronder de winnende tapas van dit jaar en van vorig jaar. De tapasbar is gekoppeld aan een sterrenrestaurant dat er naast zit, zo begreep ik. Buiten de toeristenroutes, en zo hoort het ook. Desalniettemin is het er dringen.

Ook Spaans: 's avonds laat dineren. Ik miste mijn aansluiting in Madrid (dat is daar vrij normaal zeggen veelreizigers) en Iberia regelde netjes een hotel met gratis diner. Dat laatste hoefde van mij niet meer om 24.00 uur.
Ik was in Sevilla bij IPTS, een outfit van de Europese Commissie, om met veel organisaties te praten over samenwerking in software en data upgrading voor modellen. Een nuttige bijeenkomst.

actualiteiten

Morgen weer een wat informatievere blog. Ben nu net terug van een rondje Noordwest Europa. Was gisteren in Brussel om een aantal Lords en Baronesses uit het Britse Hogerhuis bij te praten over Agricultural Knowledge and Innovation Systems. Hoe we dat toch doen in Nederland (en al die andere landen)...
Daarna van Zaventem (een luchthaven met veel roltrappen: van de trein naar 3 hoog, weer naar beneden om gescand te worden, weer omhoog voor de terminal) naar Basel. Heldere lucht, verlichte wegen en dorpjes. Voor een interessante bijeenkomst bij een multinational die zijn mondiale team bij elkaar had. Vandaag terug naar Amsterdam: Antwerpen en de Delta lagen er prachtig bij met een hele dunne mist en zon. Het wordt voorjaar, zo bazelde mijn Baselse taxichauffeur tussen zijn karnavalsverhalen door.

Scenarios in de Alpen

Scenarioplanning was het onderwerp van de laatste dag van het EAAE Forum in Igls. Een inspirerende bijeenkomst. Vanuit het EU Standing Committee on Agricultural Research is een werkgroep bezig geweest om meer dan 250 foresights die de afgelopen paar jaar gemaakt zijn, op een rijtje te zetten en met een synthese te komen. Die zijn nuttig gekoppeld aan het transitiedenken en een tweetal (elkaar aanvullende) paradigma's.
Vanuit het bedrijfsleven was er een presentatie van Vision 2050 van de World Business Council for Sustainable Development. Een indrukwekkende studie, hier te downloaden. Er werd een sterk pleidooi gevoerd om met betere maatstaven te komen voor duurzame ontwikkeling dan al die aparte indicatoren als co2, water, etc. De sociale kostprijs zou ik zeggen, maar daar is nog wel onderzoek voor nodig.
Het leidde ook tot veel discussie over versplling en afval (waste), waarbij iedereen het er snel overeens is dat dat vooral plaats vindt op productieniveau (het verschil tussen potentitele productie, werkeleijke productie en wat er na post-harvest verliezen echt beschikbaar is) en op consumptieniveau. In de keten is het meeste economisch rationeel, en kan vermoedelijk hooguit nog wat beter verwaard worden.
Verder vond de spreker het wel een duurzaamheidsprobleem dat Europa netto veel veevoer importeert en er dus veel Europese ha's in Latijns Amerika liggen. Dat lijkt me discutabel in die zin dat die ha vroeger (voor de Braziliaanse militairen zich te afhankelijk voelden van de import en overgingen tot liberalisering (minder belasting op de landbouw) en nuttige investeringen in onderzoek die de cerrado bruikbaar maakten voor grasland en soja) ook niet gebruikt werden om bv. Afrika of India te voeden.

Kleine boeren
Het probleem van de honger is er namelijk niet een - en daar was iedereen het wel weer over eens- van beschikbaarheid van voedsel, maar van armoede. Wat ook tot het inzicht leidt dat de oplossing van het probleem van voedsel van 9 miljard vooral zit in de professionalisering van de small holders in Afrika en India die nu helemaal niet in het systeem zitten.
Zo gaf de spreker vanuit Syngenta aan dat er weliswaar maar weinig zaadveredelaars meer zijn, maar dat die maar 5% van de wereldzaadproductie veredelen. Het probleem is dat de andere 95% juist nauwelijks wordt veredeld, anders dan dat boeren de beste zaden van de vorige oogst achterhouden. Ook het feit dat die boeren veel risico lopen doordat ze vaak elk jaar heel hun kapitaal in de grond stoppen, is een groot probleem. Verbinden met kapitaalmarkten die het risico kunnen overnemen werd als een oplossing gezien. Waarbij de technologie van weerpalen en remote sensing kan helpen omdat het de risico's inschatbaar en controleerbaar maakt, en daarmee verzekerbaar.
Een Franse collega merkte ook nog op dat in de discussie over speculatie over het hoofd gezien wordt dat veel onzekerheid in markten ontstaat doordat in landen buiten de OECD de oogstraminingen en voorraadinformatie van veel geringere kwaliteit is dan bij ons, en dat dit leidt tot onzekerheden over de fundamentals in de reele markt, die speculatieve bewegingen versterken. Ik geef het maar even door, want het leek mee een valide redenering.
De spreker van Syngenta sloot af met de mooie stelling dat Corporate Social Responsability wat hem betreft een achterhaald concept is. Sustainability is inmiddels gewoon een business concept waarmee geld verdiend wordt en niet wat extra's in het Rijnlandse model.

Ongebruikte scenario's
Er mogen dan aan de lopende band scenariostudies worden uitgevoerd, methodologe Angela Wilkinson (Oxford) constateerde dat ze maar weinig in besluitvorming worden gebruikt. In de reeks Producing, Using, Embedding zou je maar een derde van tijd en geld aan het produceren moeten besteden. De praktijk is dat het ver boven de tweederde ligt.
Ze maakte een nuttig onderscheid tussen forcasting, foresight en normative values, concepten die steeds verder van het nulpunt liggen op de assen Complexity en Value conflicts. Scenarios zijn vooral storytelling die niet gaan over de toekomst an sich, maar het onbespreekbare in huidige beslissingen boven water proberen te halen. Het gaat om het leren van verschillende toekomsten met verschillende toekomstmethoden.
Wilkinson pleitte voor RIMA: reflexive, interactive, multi agent aanpak in een activistische opstelling. Tegen die achtergrond scoorden veel van de bekende landbouwscenariostudies maar matig.
Niet nog meer studies doen, zo lijkt het, maar beter in de besluitvorming van bedrijven en de politiek integreren.

Uit Igls

Voor beginners laat de sneeuwkwaliteit te wensen over, zo begreep ik, maar ik was in Igls, het olympische skidorp van Innsbruck voor zaken. Naast een EAAE bestuursvergadering hadden we het jaarlijkse forum van onderzoekers met interesse in system dynamics van voedselketens.

Mijn bijdrage was dit jaar beperkt tot het mede organiseren van een netwerk-game waarin we deelnemers lieten spelen voor boeren die een innovatie moesten realisren en anderen voor wetenschappers die we vooral een wetenschappelijke opgave gaven. Het resultaat was wat je er in stopt: weinig zinvolle interactie tussen het innovatieproces en de wetenschap. En ook weinig behoefte aan samenwerking en voorlichting bij de puzzelende "boeren".
Wat dan weer een mooie opmaat was voor een discssie over het optimale agrarische kennis- en innovatiesysteem en of dat wel werkt als de incentives van de verschillende partijen niet gericht zijn op het zoveel mogelijk waarde toevoegen aan de innovatieketen.
Verder besteden we een dag aan scenarioplanning, waarover morgen meer.

lijstje: food valley innovaties

Al een tijdje geleden kreeg ik een mooi klein boekje van de Stichting Food Valley dat de winnaars  van hun Awards voor innovatie over de laatste 5 jaar presenteert. Voor wie voorbeelden zoekt van wat voor innovaties de "gouden driehoek" van de agro-sector voortbrengt, hier een greep:

• Valess, een vleesalternatief (nooit geweten trouwens dat het is uitgevonden door een 80 jarige sous-chef van het Amstel Hotel - voor innovaties ben je nooit te oud)
• Groentesap uit groenteafval in de procesindustrie
• Diep frituren zonder olie
• Verrijkte eieren voor medicijnen tegen een oogziekte
• Een enzyme om met aardappelzetmeel producten betere textuur te geven
• Gezondere margarine met veel minder verzadigde vetten
• Een food jet printer om eetbare letters en figuren te spuiten op taartjes etc.
• Bacteriedodende fagen
• Eiwitten uit aardappelen ter vervanging van vlees-eiwitten
• Plantensensor voor minder en betere bestrijdingsmiddelentoepassing in kassen
• Worstenmaker op basis van radio-golven zodat de productietijd, energie en arbeidskosten sterk dalen
• Bioconverter om groenteafval om te zetten in energie
• UV-licht spuitmachine die fungiciden vervangt
• Teff, glutenvrij graan uit Ethiopie
• Cisgene appelras
• Sterilisatie met koud plasma

Stichting Food Valley: Innovation at its best

Stemmen in Flevoland

De NRC van vanavond bevat een ingezonden brief van mijn hand. Dat doe ik zelden, maar zondag werd een ingezonden brief van een Groningse hoogleraar me te gortig. Je mag van alles beweren over Flevoland, maar wat mij betreft niet dat de polderpioniers niet in staat waren om in de jaren 60 en 70 ordentelijke verkiezingen te organiseren omdat de infrastructuur ontbrak. De werkelijkheid is dat ze het een tijdlang zelfs elke twee jaar deden. Juist om een goede afspiegeling te krijgen bij de snelle immigratie.

Dat dit nu nog een discussie is, komt omdat de toenmalige inwoners van het Openbaar Lichaam en (later) de gemeenten Dronten en Lelystad wel voor een adviesraad en gemeenteraad mochten stemmen maar niet voor de provincie, eenvoudig omdat ze niet provinicaal waren ingedeeld. De provincie Flevoland werd pas in 1985 ingesteld.
Bijna 25 jaar lang zouden dus de verkiezingen voor de provincies ongeldig zijn geweest als we de redenering ophangen die nu door sommigen bij het in maart niet mogen stemmen op de BES-eilanden wordt aangevoerd.

de kabouters voorbij

Enkele weken geleden al in druk verschenen, maar nu ook online: een nieuwe editie van Syscope, gewijd aan de samenwerking tussen de biologische landbouw en de gangbare variant.
Zoals gebruikelijk schreef ik er een column - over groot en klein, van Loverendale tot Nautilus.

Ierland terug bij gras

Afgelopen dagen zat ik in Dublin voor een workshop rond de EU Kennis- en Innovatiesystemen. Daarbij werden we ook even bijgepraat over hoe Ierland met zijn topgebieden omgaat. Met de bankensector heeft men het helemaal gehad en ook van de computer-assemblage (die met veel invoer gepaard gaat) zijn de verwachtingen niet al te hoog gespannen. Lyrisch daarentegen zijn de Ieren over de grasland-economie van melk en rundvlees.
Er zijn streken waar 300 dagen per jaar het gras gratis groeit. Daar moet het dus volgens onze collega's van komen. En de wereld schreewt om voedsel, dus de markt is er. Vooruitlopend op de afschaffing van het melkquotum houden boeren al meer jongvee aan, zo vertelde mijn zegsman. De productie kan dan straks met 50% omhoog. Het aspect van effecten op het klimaat komt daarbij minder aan de orde.

Keuzestress bij de NS

Gistermiddag even naar Brussel voor een overleg. En wat blijkt: de NS serveert nu twee soorten koffie in de trein: Columbiaans en Italiaans. Wie om een kopje koffie vraagt krijgt nu dus de vraag welke. Wat weer tot een vraag van de reiziger leidt naar het verschil. Bij elke stoel opnieuw. Typisch geval van keuzestress, zo leek me.

Maar het blijkt een innovatie: Starbucks is ingehuurd om het assortiment te verrijken (en een deel van de toegevoegde waarde af te romen). Op de terugweg even aan de serveerder gevraagd wat hij er van vindt: betere koffie maar vervelend voor de Cappucino klanten, want daar is Starbucks nog niet uit. Wordt aan gewerkt.

Andere innovatie: kleine zakjes suiker van Starbucks. Zal wel tegen de obesitas zijn. Maar het effect is dat je er twee neemt, zodat wellicht het omgekeerde wordt bereikt.

Al met al toch een mooie ontwikkeling dat er ook in de kleine dingen in de trein innovatie is.

global food and farming future report

Aan de andere kant van de Noordzee is er een boeiend rapport uitgekomen met de titel Global Food and Farming Future report. The Guardian berichtte er deze week over. Met in de slotalinea ook een conclusie de richting die het kennissysteem niet op moet gaan.