vrijdag 3 april 2009

water te koop

Voor Ziezo.biz schreef ik een column over water - misschien moeten boeren daar wel voor gaan betalen. Discussie is aldaar welkom. Gebaseerd op mijn ervaringen in het Zuidwesten. Vorige week meldde ik mijn bezoek aan Goes en de organisatie heeft nu de presentatie on line gezet.
Komende week zal ik je niet meer met water lastig vallen.

donderdag 2 april 2009

over de afval industrie

Markten hebben de overheid nodig. Dat weten we in de landbouw al lang: zonder regelgeving geen markt voor biologische producten. Zonder persoonlijk budget in de gezondheidszorg geen zorglandbouw. Dat zijn mijn standaardvoorbeelden, maar de afvalindustrie zou er ook wel een kunnen zijn.
Of de banken, maar daar heeft iedereen het over. Even tussendoor voor de G20-demonstranten: je kunt beweren dat de financiele crisis een voorbeeld is van marktfalen met de implicatie dat we allerlei liberalisaties in de omroepwereld of de telecom moeten terugdraaien, maar je kunt nog beter beweren dat de financiele crisis een geval is van overheidsfalen. Zelfs een van de meest liberale economen, Milton Friedman, kende aan de overheid nog een paar rollen toe. Naast defensie, noemde hij met name toezicht op het bankwezen omdat het anders fout gaat. Daar hebben de Amerikanen al een paar eeuwen ervaring mee, maar blijkbaar weinig van geleerd.
Terug naar de afvalindustrie: eind februari had The Economist er een survey over. Net gewone economie. Als de overheid de wetgeving aanscherpt zodat je niet alles zomaar ergens mag weg gooien, gaan de kosten omhoog: tussen 1985 en 2005 steeg de prijs van een ton afvalverwerking in de VS van $ 10.- naar $ 35. In Italie ligt de prijs nu op euro 50, in Frankrijk op euro 74 per ton. Grote afvalverwerkers hebben baat bij wetgeving, dat drijft te prijs omhoog en de kleintjes uit de markt.
Verder zie je dat lager de arbeidskosten, hoe meer er wordt gesorteerd. Op vuilnisbelten in de derde wereld is enorm veel particulier initatief en een perfecte sortering. Dus is het zeer zinvol om de lege containerschepen terug naar China als ballast oud papier en andere troep mee te geven, dan kunnen ze het daar uitzoeken en er weer karton voor de volgende serie breedbeeld TVs van maken. Vanuit de VS is dat dan ook het grootste exportproduct naar China in volume. Maar als transport niet zo ongeveer gratis is, dan heeft sorteren weinig zin, dan kan afvalscheiding milieuvervuilend zijn. Leuk vak, de economie van afval.

Uit: Talking rubbish- a special report on waste, The Economist, 28.2.2009

woensdag 1 april 2009

Lijstje: Talk Dutch

Vandaag zat ik een stuk in het Engels te schrijven en kwam in een woordenboek een aflevering van de column Over Taal tegen die Camiel Hamans ooit schreef in de NRC. Gedateerd op maandag 4 november 19??. De column ging over het gebruik van het woord Dutch in het Engels. Dat heeft een ongunstige betekenis, het is een scheldwoord uit de tweede helft van de 17e eeuw toen de Engelse zeeoorlogen (onze terminologie) werden gevoerd. Waarin het dus belangrijk was de vijand negatief af te schilderen, net zoals wij later het woord 'mof' voor Duitser introduceerden. Oorlogsvoering vindt op alle fronten plaats, ook die van de taal. En dus kennen we:
  1. Go Dutch: de kosten worden gedeeld
  2. Dutch treat / party / lunch: waarin ieder voor zichzelf betaalt
  3. Dutch feast: de gastheer is nog eerder dronken dan de gasten
  4. Dutch auction: bij afslag, en zoals economen weten haalt de verkoper er dan net wat meer uit dan de koper. Tuinders wijzen er liever op dat het ook sneller gaat dan bij opbod.
  5. Dutch reckoning: grove rekening zonder specificaties
  6. Dutch bargain: een koop die besloten wordt met een goede dronk (en dus niet per se een koopje)
  7. Dutch book: bookmaker die kleine inzetten accepteert
  8. Dutch foil / gold/ leaf / metal: klatergoud of namaak-bladgoud
  9. That beats the Dutch: erg grof, dat is de limit
  10. Dutchman's drink: de forse teug waarmee je in een keer een borrel achterover slaat - dat is weer weinig gierig
  11. Dutchman's headache: dronkenschap
  12. Dutch courage: moed vergaard na drank - jenevermoed schijnt het oude nederlandse woord te zijn maar dat raakt met het verdwijnen van de jenever ook in ongebruik
  13. Dutch defence: slappe verdediging, schijnverweer
  14. Do a dutch: deserteren
  15. Dutch act: zelfmoord
  16. Dutch wife: rolkussen
  17. Dutch widow: hoer
  18. Dutch cap: pessarium
  19. Dutch build: gezet
  20. Dutch nightingale: kikker
  21. Dutch concert / medley: Poolse landdag, kakafonie
  22. Dutch comfort: schrale troost
  23. Dutch crossing: scheef oversteken
  24. I'm Dutch if: ik zal een boon zijn als
  25. a Dutch cheese: iemand met een kale kop, afgeleid van de ronde en glimmende Edammer kaas
  26. Dutch / Dutch clock / my old Dutch: vrouw of moeder de vrouw. Mogelijk een verwarring met duchess of dat net als bij dial [wijzerplaat] de clock slang geworden is voor gezicht.
  27. Dutch uncle: iemand die ongevraagd streng critiseert
  28. To talk like a Dutch uncle: iemand de mantel uitvegen, strafpredikatie houden
  29. Talk Dutch: brabbelen
  30. it's Dutch for me: het is Grieks voor mij
  31. Double Dutch: koeterwaals

Overigens haalden de Engelsen iets dergelijks met de Fransen uit maar die werden niet als slap en gierig maar als oversexed neergezet.

Aanvullingen welkom.
Uit: Camiel Hamans: Over Taal - Dutch in NRC maandag 4 november 19X

dinsdag 31 maart 2009

alweer een canon

"En dan: wat is natuur nog in dit land?" zo dichtte J.C. Bloem (wist je dat nog) in zijn beroemde sonnet De Dapperstraat. Ik moest er weer eens aan denken bij een stuk in de NRC van afgelopen week over de controverse of je ex-landbouwgrond ook met natuur mag inzaaien. Uitgestorven dieren uitzetten is blijkbaar prima, bomen planten kan ook nog, maar planten zaaien is net teveel landbouw - de Oostvaardersplassen hebben ons opgezadeld met het idee dat natuur spontaan moet ontstaan anders is het geen natuur. En dan levert in natuur omgezette landbouwgrond dus slechte natuur op.
Ik had wel sympathie voor het idee om dan maar die landbouwgrond met bomen in te planten en daar waar nu grove dennen voor het mijnhout staan, deze te kappen en daar de natuur te laten ontstaan of in te zaaien. Daar is in ieder geval geen fosfaatverzadiging.

landschap
De volgregels van de dichter met het antwoord op zijn vraag worden vaak vergeten maar zijn ook gedenkwaardig: "Een stukje bos, ter grootte van een krant / een heuvel met wat villaatjes ertegen / Geef mij de grauwe, stedelijke wegen / De in kaden vastgeklonken waterkant".
Dat landschap in Nederland altijd gemaakt is, blijkt ook uit de Canon van het Nederlandse lanschap, een leuke site. Met op nummer 40 de Schipholtunnel want het verschil tussen gemaakt landschap en gemaakt asfalt is niet groot. Niet dat iedereen het met de keuze eens is, maar dat hoort ook bij een canon.

Op de foto: Nisse in Zuid Beveland, vlak bij Kwadendamme - wel in de canon

maandag 30 maart 2009

lijstje: ondernemerschapsmisverstanden



The Economist had een paar weken geleden een special over ondernemerschap. Auteur Adrian Woolridge benoemde vijf hardnekkige misverstanden over ondernemerschap:
  1. Ondernemers zijn 'orphans and outcasts': wezen en uitgestotenen; in werkelijkheid is ondernemerschap vaak een sociale activiteit
  2. Ondernemers zijn net de korte broek ontgroeit en veelal weggelopen van de universiteit. Bill Gates is het prototype. Maar "colonel" Sanders starte Kentucky Fried Chicken toen hij 65 was. In Amerika is de gemiddelde oprichter 39 jaar oud en het aantal boven de 50 is twee keer zo groot dan beneden de 25
  3. Starters worden gefinancierd door venture capital. Klopt voor kapitaalintensieve bedrijfstakken, maar in de regel komt het geld van de 3 f's: friends, fools and family.
  4. Voor succes moet je een revolutionair product hebben. Niet waar, neem Richard Branson in betere vliegreizen, Oprah Winfrey door merkenbeleid.
  5. Ondernemerschap binnen grote ondernemingen mislukt. Er zijn heel veel voorbeelden van allerlei vernieuwende activiteiten binnen multinationals, niet alleen bij Nokia.

The Economist: Global Heroes - a special report on entrepreneurship. March 14, 2009

zondag 29 maart 2009

Onderhoudsmededeling: volgen

De technologie rond Web2.0 is weer een stukje verder: voor wie deze blog regelmatig wil volgen, heeft Google nu een nieuwe functionaliteit beschikbaar gesteld: in het menu links vindt je onderaan een nieuwe optie waarmee je je kunt aanmelden, waarna het bloggers dashbord of je reader de nieuwe berichtjes automatisch toont.

de delta en de onbereikbare randstad

Verbind de mensen in de delta, en de delta met de rest van Nederland en met Vlaanderen. Dat is het tweede van de zeven principes die we eerder dit jaar formuleerden voor de Zuidwestelijke delta op een van die krachtige locaties van Rijkswaterstaat. Het advies is nu gedrukt en vrijdag kreeg ik het in Goes in handen.
Op de terugweg begon de twijfel toe te slaan: voor je de Oosterscheldekering oprijdt heeft datzelfde Rijkswaterstaat drie keer een groot bord neer gezet: Mijd de Randstad, op 31 maart. Is dat nu niet een beetje overdreven? Mooi dat Hillary naar Den Haag komt om over Afghanistan te praten, maar je zult toch nog wel van Middelburg naar Rotterdam of Dordt kunnen? Mijd Den Haag lijkt me prima - maar gekker moet het niet worden.

zaterdag 28 maart 2009

Groeten uit Goes

We hadden gistermiddag een interessante middag, in het oude rococo-stadhuis van Goes waar de werkplaats voor de ZW Delta zit. Willem Brandenburg van PRI hield een mooi verhaal over hoe planten met zout omgaan. Op heel verschillende manieren en de ene beter dan de ander. Suikerbieten, peulvruchten en granen zijn niet meteen van slag, hoewel omgaan met zout energie kost. Aardappelen en uien wel.
Ook druiven behoeven een zoetwaterbel. Hoewel dat niet het image is van de Schouwse wijn, die aan het eind op perfecte wijze met Grevelingse oesters en wat kreeft (het seizoen is open, ga naar Zierikzee!) door de restauranthouder van het Zierikzeese tGetij werd geserveerd.
Zelf heb ik het historisch industriele karakter van de zuidwestelijke landbouw maar eens voor het voetlicht gebracht met de nodige kansen voor precisielandbouw, ook met water. Dat kreeg bijval van twee ondernemers die onder de borrel hun ervaringen met ICT uit de doeken deden. Zout waar het blijkbaar moet maar vooral ook heel goed en zorgvuldig omgaan met zoet, zo concludeerden we. En verder lekker experimenteren in niches met zilte teelten, wieren, recreatie en andere kansen, maar vermeng dat niet met de strategie voor die andere 200.000 ha. En als je dat alles goed doet heb je een geweldig export product van Delft en Wageningen: verduurzaming van delta's in tijden van klimaatverandering.
En Goes is een alleraardigst winkelstadje geworden. Ik was er te lang niet geweest.

vrijdag 27 maart 2009

krijn goes to goes


Vandaag praten we in Goes over voedsel in de delta. Vanuit Wageningen over zilte teelten, en ik zelf over wat we met de rest van de 200.000 ha zouden kunnen doen.
Vermoedelijk is het zaaltje al vol, maar ik hou je morgen op de hoogte.

woensdag 25 maart 2009

witte tuin en rode bietjes

Stadslandbouw (urban farming) was al hot, maar met de aanleg van de moestuin in het national park van het Witte Huis zet Michelle Obama de beweging nog even kracht bij. Dat heeft Michael Pollan dan toch maar bereikt.
Ik blogde er al eerder over, en zou er niet op teruggekomen zijn als ik niet als liefhebber van krootjes moet vernemen dat de president niet van rode bietjes houdt en ze daarom uit de tuin weert. Schande.
Triviant-vraag voor 2020: welke Amerikaanse president hield niet van broccoli en welke niet van rode bietjes?



dinsdag 24 maart 2009

minder werkelozen zonder hypotheekrente-aftrek

Politici en anderen die nog argumenten zoeken waarom het goed is de hypotheekrente-aftrek fors te beperken in deze crisis kunnen terecht in een artikel van The Economist van afgelopen weekend over de arbeidsmobiliteit in de VS. Daarin wordt onderzoek van een jaar of tien geleden van de Britse econoom Andrew Oswald geciteerd. Hij kwam tot de conclusie dat in die landen in Europa waar er relatief veel eigendom van woningen is en weinig huur, de werkeloosheid ook hoger is. Het effect van woningbezit is zelfs sterker dan van de arbeidswetgeving of de belasting op arbeid.
De reden is dat eigen woning bezit mensen minder mobiel maakt. Jonge mensen bij het ontbreken van een goede huursector lastig wat huren en hebben moeite een baan te aanvaarden buiten de omgeving van waar hun ouders wonen. Ze nemen liever een baan in de buurt waar ze minder geschikt voor zijn. Gevolg: hogere prijzen van producten (ze werken minder efficient), lagere inkomens en sommige banen verdwijnen uit de markt.
Een tweede effect is dat eigenaar van woningen eerder een NIMBY (not in my backyard) gedrag vertonen bij ontwikkeling van bedrijventerreinen etc. Waardoor er ook minder werkgelegenheid wordt gecreeerd of dure procedures nodig zijn. En een derde is dat woningbezitters bereid zijn om verder te reizen naar hun werk, en daarmee files creeren.
Kortom ophouden met het subsidieren van eigen woningbezit. Persoonlijk zou ik er door getroffen zijn, maar er lijkt wat voor te zeggen. Mits we de huursector dan ook niet subsidieren (anders dan bijstand voor mensen die geen geld voor huur hebben aan de onderkant van de markt).
In de landbouw weten we via de liberale pachtwetgeving overigens al lang dat het zin heeft om markten flexibeler te maken en het beleggen in grond te scheiden van het gebruik ervan door boeren of tuinders: zo komt de gewenste grond bij degenen die hem het best weten te gebruiken (en er dus het meest voor willen betalen).

Zie: The road not taken, in: The Economist 21.3.2009. De vuurtoren is die van Westkapelle in Miniatuur Walcheren - zie de blog van gisteren.

maandag 23 maart 2009

Welkom voor mijn moeder

Hiernaast de kerk van Zoutelande zoals hij afgelopen zomer nog in Miniatuur Walcheren te zien was, de na de oorlog en het herstel van Walcheren ingerichte tijdelijke tentoonstelling op basis van huisvlijt die nog immer een publiekstrekker in Middelburg is.
Als iemand kan uitleggen waarom Zoutelande in het Zeeuws als "Zoetelande" wordt uitgesproken terwijl zout gewoon zout en niet zoet is, en de Romeinen al iets met sal (zout) op hun kaarten schreven, houd ik me overigens aanbevolen voor een reactie.
En dat alles om mijn moeder welkom te heten in de wereld van het internet. Zij greep haar 80ste verjaardag aan voor een computercursus en sinds vrijdag is ze online. Haar eerste zoekopdracht was naar haar geboortedorp, vandaar. Welkom in de wondere wereld van het internet!

zondag 22 maart 2009

koeien on the cover

Voorjaar, de koeien gaan de wei in. Zowel de Volkskrant als de NRC meten dat dit weekend breed uit met een foto op de voorpagina. Zodat dit nationale icoon weer eens bevestigd wordt. De aktie van Wakker Dier om de relatie koe en wei te versterken mag dus geslaagd heten.
Beide kranten wijzen op het idee dat er bedrijfseconomische motieven zouden zijn meer op te stallen (klopt, maar vooral door schaalgrootte, misschien gaat de mobiele melkrobot helpen, en deels door milieu). Op de rol van milieu(beleid) wijzen de kranten niet.
De NRC stelt dat de koeien bij het Nederlandse natuurlandschap horen. Cultuurlandschap zullen ze bedoelen, maar het geeft aan hoe de stadse redacteur tegen boerenlandschap aankijkt: niet door de mens gemaakt maar natuur waarin je mag boeren, zoals de mosselvisser in een Natura2000 gebied mag vissen.

zaterdag 21 maart 2009

on de cover

Ooit zat een onderzoeker achter het bureau iets uit te vogelen, stuurde zijn rapport naar de drukker of zijn artikel naar een wetenschappelijk blad - zo wil het beeld. Tegenwoordig horen er toch wel een paar workshops bij, die dan resulteren in een bundel met bijdragen. Tot nu toe mocht je blij zijn dat je in het boekje komt, deze week bleek me ineens dat je ook nog op de cover van de publicatie kunt komen.
Nadat ik 15 jaar aan de leiding van PACIOLI had deelgenomen, was ik afgelopen jaar alleen even te gast, in Zagreb. Ik deed er al eerder verslag over. Het boekje, ook met onze bijdrage, is nu uit en het nieuwe management vond het nodig me op de cover te plaatsen. Is volgens intimi niet meer aan te raden, maar je krijgt wel een beeld van een moderne workshop.
Wie een kans wil maken om dit jaar ook op de cover: meld je aan via www.pacioli.org voor de workshop in Zwitserland.

K. Boone and C. Teeuwen: Pacioli-16 Changing agricultural markets: consequences for FADN, LEI, 2009

donderdag 19 maart 2009

labels

Gistermiddag hadden we dus een label-middag. Labels op voedsel staan in de belangstelling: van bio en eko tot gras-ei tot Max Havelaar. Labels zijn bedoeld om consumenten te informeren over aspecten die niet zo direct waarneembaar zijn voor de consument, zelfs niet na consumptie. Credence goederen noemen economen dat. Biologisch kun je misschien nog proeven, of de koffieboer eerlijk betaald is zie je of proef je niet, en als je weet dat dat wel gebeurd is, smaakt de koffie wellicht toch beter, of althans je drinkt hem met een beter gevoel.
Dat labels populair zijn, zelfs bij de overheid, komt volgens mij omdat de overheid faalt en het aan de markt overlaat. Dat de overheid faalt heeft twee redenen: de overheid heeft alleen wat te zeggen binnen de landsgrenzen (territoriaal) en gaat dus niet over de ruimte die de kip in Brazilie krijgt. Bovendien wordt een deel van de ingevoerde kippen weer doorgevoerd naar Rusland en daar hebben we ook niets te zeggen. Veel ruimte voor beleid heeft de overheid dus niet. Bovendien is de welvarende samenleving erg heterogeen en dat is ook al lastig voor de overheid: voor de wet is iedereen gelijk en een ambtenaar is er om die regels onder een glasplaat te leggen, toe te passen en te handhaven. Dat is dus lastig als de een geen welzijnseisen stelt en de ander juist wel. Of de een wil koe in de wei (goed voor dierwelzijn of landschap) de ander wil het dier binnen (goed voor het milieu).
En dus is het aantrekkelijk om tegen de burger te zeggen: u bent op het Binnenhof verkeerd, u moet in Zaandam of in uw eigen supermarkt zijn.

Verwarring
De supermarkt gaat dus aan de slag met labels, doen ze ook wat positiefs met de ngo's. En soms helpt de overheid een handje aan een label, zoals bij Biologisch. De indruk is nu (de SER suggereerde dat al in 2004) dat er een oerwoud aan labels is: voor biologisch, natuurbewust, diervriendelijk, fair trade en weet ik al niet wat voor 'consumer concerns' (consumenten zorgen). En daar komen ongetwijfeld steeds weer nieuwe bij ("no nano", respect voor planten), hoewel in het internationale handelsoverleg sommigen deze 'non-trade issues' gewoon non-issues vinden.
Het oerwoud van labels zou consumenten en ook horecamensen ervan weerhouden om met duurzame producten (labels) aan de slag. Voor goed onderzoek waar dat in aangetoond wordt hou ik me overigens aanbevolen, want de consument kan ook voor het vak in een split-second uit 50 a 100 soorten en maten thee kiezen (los, builtjes, 1 persoonsbuiltjes; groot- en kleinverpakkingen, tientallen smaakjes, diverse merken), consumenten zijn niet dom als ze echt wat willen; het zou best eens kunnen dat consumenten niet geinteresseerd genoeg zijn in de issues om zich in de labels te verdiepen.

Even aannemende dat de verwarring er is, is de vraag: kunnen we er wat aan doen. Een idee van de Good Food Alliance is, als ik het gisteren goed begreep, met een soort schaal van Richter voor duurzaamheid te komen: je geeft een product een getal van 1 tot 10 voor duurzaamheid. Of van A tot G, van schoon tot vervuilend zoals in de duurzaamheidsgrafieken, maar dan hopelijk met betere vormgeving.
Duurzaamheid is al snel opgebouwd uit een stuk of 10 aspecten, van diervriendelijk tot biologisch of fair trade. En je zou op het web de consumentenbond-achtige test uitslag van al die 10 aspecten kunnen geven, met een beste keus en goedkope keus, waar de consument kan kijken hoe het uitpakt als voor haar (of hem) diervriendelijk geen rol speelt. Webfans zien al een schermpje op het mobieltje met een stuk of 10 van de schuifjes: een beetje diervriendelijk, gemiddeld fair trade, heel erg slecht in food miles. Maar ja, in dat geval zaag je al aan de poten van dat ene getal, want je krijgt eigenlijk je onderliggende bestaande logo's en labels weer terug.
Anderzijds krijg je wel lekkere discussies (wij hoorden gisteren veel verhalen van trade-offs tussen verschillende duurzaamheidsaspecten en van het toevoegen van verkoop-argumenten als 'buitenscharrelen" aan de Volwaardkip omdat "zakt niet door de poten" niet communiceerbaar zou zijn), maar dat doet de geloofwaardigheid van de nieuwe duurzaamheidsindex ook geen goed.

Economengevoel
De econoom in mij vindt het maar een lastige discussie. Wij zijn geleerd dat je aan de ene kant producten hebt, en die kun je differentieren (eerst was er de T-Ford, daarna een hele differentiatie in auto's naar type, luxe, kleur, ouderdom etc). En daarnaast heb je de prijs en als het goed is weerspiegelt de prijs alle kosten.
Dat differentieren van producten doe je op dingen die de consument wil en kan beoordelen, en dat kan ook immaterieel zijn: bij een Saab of een BMW koop je een bepaalde status. Voor de fanatici en de toetreders tot de markt maken bladen als Autovisie of de ANWB Kampioen jaarboeken en bladen met tests waarin je producten kunt vergelijken. Dat werkt allemaal met een geweldige differentiatie van producten. En soms, althans bij koelkasten, hangen er duurzaamheidsscores van A tot G aan, zodat ik kan zien of het apparaat veel energie gaat kosten. Bij de auto's publiceren de bladen het benzineverbruik per km. Dat werkt allemaal en daar kan de consument blijkbaar wel een grote hoeveelheid informatie afwegen.
Bij die prijs is het wel zo handig als de overheid er voor zorgt dat alle schade die bij de productie ontstaat zonder dat er een goed prijskaartje aanhangt (de zgn. negatieve externe effecten) ook in de kosten en daarmee in de prijs zitten. Dan hoef ik daar niet meer op te letten. Zo krijgen boeren vaak al betaald voor landschapsonderhoud, en zo is er al een fors accijns op benzine, dus waarom zou ik nog eens apart op landschapsaspecten of food miles van voedsel letten. Als ik er op kan vertrouwen dat dat geregeld is (maar dat is dus blijkbaar lastig) kan ik gewoon op de prijs letten en veel makkelijker mijn keuze maken. Verwarring verdwijnt dan ofwel transactiekosten van het aankopen bij consumenten dalen. Reken eens uit wat dat oplevert als 5 miljoen huishoudens daardoor 1 minuut per dag besparen. Dat is 30 miljoen uur per jaar, bij 10 euro per uur is dat 300 miljoen per jaar.

Hamvraag
Al met al lijkt de hamvraag: zou de informatiemarkt voor consumenten beter werken als er 1 GFA duurzaamheidsgetal is, en wat is dan de maatschappelijke besparing in tijd bij consumenten (en horeca) en in de vorm van minder vervuiling in de industrie (omdat men switcht naar duurzamere producten).
Aanvullende vragen: versterkt zo'n duurzaamheidsindex de bestaande merken (en labels, want die moeten het ook zien zitten) en zet het producenten aan tot duurzamer produceren om hoger op de index te komen. Dat zou mooi zijn.
Wat overigens ook bereikt kan worden met klassieke discussies en schandpaal acties op basis van single issues. Die hebben het voordeel gemakkelijk te communiceren: bedrijven en consumenten komen in beweging omdat volgens de viswijzer de griet beter niet gevangen kan worden, nog niet omdat het GFA getal gedaald is. Maar wat niet is kan nog komen, sommige banken doen ook veel moeite zich op te werken tot een tripple A rating.
Kortom na de labelmiddag zijn we 'still confused but at a much higher level'. De discussie zal op het web worden voortgezet.

Met dank aan Dick Veerman voor de organisatie van de middag en zijn enthousiasme voor dit stukje en Victor I. die me spontaan materiaal toestuurde.