Economen zijn geleerd marginaal te denken: wat is de verandering die plaats vindt en wat is het effect. Dus vooral: wat gebeurt er als de oogst 10% groter is, wat gebeurt er als er 10% meer ruimte nodig is voor waterwinning? Dat kan tot aardige misverstanden leiden, zo leerde ik vorige week bij een lezing nog eens.
Dat wordt als onrechtvaardig ervaren. We kwamen er niet meteen uit. Na afloop legde een bezoekster me uit dat ze de vraag terecht vond en het ook logisch vond dat landbouw grond inleverde. Ze was actief in een linkse partij, zo zei ze er nog bij. Wat doorpraten leverde het inzicht op dat mensen het eerlijker vinden als je alle claims noemt en dan een afweging maakt (een soort zero-based budgetting) en dan meer vrede met de uitkomst hebben dan dat je het framed als een aanpassingsvraagstuk. Is daar literatuur over uit de economische psychologie?
Iets dergelijks was me al jaren geleden overkomen in een adviesgroep over de keuze van KPI (key performance indicaoren). Daar kijkt men vooral naar de externe effecten van de landbouw op milieu en natuur omdat de indicatoren worden gebruikt om boeren in doelsturing daarop te beoordelen. Een aantal personen uit boerenkiring ziet daarbij ook graag economische indicatoren en niet alleen ecologische. Men wil beoordeeld op het totaal. Maar die hebben we al, zoals winst of inkomen uit bedrijf per arbeidskracht of netto-toegevoegde waarde. En dat is, als het om rapportage aan de overheid gaat, het domein van de belastingdienst, niet van de NVWA of de Omgevingsdiensten. We werden het eens, maar ik begrijp dat boeren dan toch graag het totaalplaatje van economie en ecologie zien. Economen in de analyse uiteindelijk ook: het gaat niet alleen om uitstoot per hectare maar ook per 100 euro toegevoegde waarde.
