quiz-time: waar is er keuze aan boter?

Voor wie hard werken op de oude Koninginnedag nog niet gewend is en ter afwisseling even wil quizen: hier twee foto's, beiden gemaakt in een supermarkt. De ene in een land (Cyprus) dat nauwelijks boter produceert en waar de inwoners er ook niet veel van kopen. De andere in een land dat al heel lang heel veel boter exporteert (Nieuw-Zeeland).
De vraag: welke foto is waar genomen, ofwel: waar is er de meeste keuze aan boter in de supermarkt, en waarom ?
Het antwoord komt op of na de Dag van de Arbeid.

Bedrijfsstructuur-wandel

Bedrijven in de landbouw worden steeds groter. Over het algemeen een goede zaak - zo leg ik uit in een nieuwe aflevering van de Pieterpad-wandeling door de economie.

stadslandbouw in Den Haag

Hierbij een videootje dat me werd toegestuurd over Stadslandbouw in Den Haag: De landbouw gaat het dak op.

Hoezo grondstoffenschaarste ??

Twee jaar geleden besprak ik hier het boek The Rational Optimist van Matt Ridley waarin hij stelt dat innovatie ons inmiddels in de genen zit. Dezelfde Ridley heeft nu een groot stuk in de Wall Street Journal geschreven waarin hij stelling betrekt tegen het algemene idee dat er grondstofenschaarste ontstaat. Innovatie wordt in zijn ogen fors onderschat.

En het voeden van die 5 miljard mensen ? Onze eigen Anthonie van Leeuwenhoek rekende al in 1679 voor dat de aarde 13,4 miljard mensen kon voeden. Sinds die tijd is er veel aan gerekend, met uitkomsten tussen de 1 en 100 miljard, zonder dat wetenschappers ook maar enigszins eens lijken te kunnen worden.
Enfin, een mooie bijdrage aan het debat. Lees het hier.

land art in Zeeland

appeltjes van Oranje
(uit Hong Kong) op deze
1e Koningsdag

Gisteren had ik het genoegen om op de Koninklijke Wilhelinapolder de totstandkoming en overdracht van het Land Art project Polder Peil bij te wonen. Ik ben opgegroeid in de provincie met de meeste land art van Nederland (Flevoland dus) maar mooi dat het moederland er ook aan begint.
Bij het inrijden van de Wilhelminapolder was het even wennen aan de bollen maar de film The Making of Polder Peil maakt nieuwsgierig en laat een paar spectaculaire werken zien. De kunstenaar wil de hoogteverschillen in het vlakke landschap accentueren. Zie hier een nuttige link. Dat wordt nog een keer een  wandel- of fietstochtje. Scheidend directeur J.P.C. van Hoven is er in geslaagd om de tijdgeest te verstaan en het landschap en het bedrijf met de maatschappij te verbinden via uitdagende kunst.

economisering publieke dienstverlening

Interessante bijdrage in de NRC van afgelopen zaterdag over de stress tussen klagende professionals en falende managers in de klassieke publieke sectoren als politie, zorg, onderwijs, rechterlijke macht en volkshuisvesting. Aanleiding is de problematiek bij de NZa, waar klokkenluider Gotlieb een dossier opstelde en zelfmoord pleegde.
De Utrechtse hoogleraar Mirko Noordegraaf (Publiek management en medeauteur van Professionals under pressure) wijst op het feit dat deze sectoren in een overgangssituatie zitten van de verzorgingsstaat. Met permanente reorganisaties als gevolg. Drie ontwikkelingen voeren zijn inziens dan de boventoon:
1. De overheid trekt zich meestal om financiele redenen terug en biedt meer ruimte aan marktwerking
2. De burgers zijn mondiger en assertiever en stellen hogere eisen
3. Organisaties die publieke diensten verlenen zijn bang en onzekrer en leggen om dat te ondevangen meer de nadruk op controle en disciplinering.
Dat heeft er ook mee te maken dat het ingewikkelder is dan in de echte markt, waar je op een maatstaf als aandeelhouderswaarde kunt sturen. Hier is het meten van prestaties ingewikkelder en onderwerp van politieke of maatschappelijke discussie tijdens de reorganisatieperiode.
Ben Fruytier van de Hogeschool Utrecht: "wat je altijd ziet is dat managers die het moeilijk hebben, hun toevlucht nemen tot allerlei instrumenten waarachter ze zich gaan veschuilen: tijdschrijven, verantwoorden, monitoren, chekcen, targets, doorlooptijden, dagplannen, noem maar op". Ben Tiggelaar komt tot vergelijkbare conclusies en beveelt decentralisatie aan naar teams die weten wat collega's doen. Blaming the managers helpt niet. Noordegraaf en Fruytier pleiten ook voor nieuwe vaardigheden van professionals om in klienschalige teams te werken waarbij management- en professionele vaardigheden geintegreerd kunnen worden.

NRC: De klagende professional tegen de falende manager, NRC 19.4.2014

de economie van eco-systeemdiensten

Mijn collega's Huib Silvis en Martijn van der Heide schreven een zeer nuttig boekje over de economie van eco-systeemdiensten, een geleerd woord voor wat de aarde ons biedt. Met mooie overzichten uit de geschiedenis van het economisch denken over natuurlijke hulpbronnen, en inleidingen over milieu-economie en ecologische economie (en waarin die verschilt van de neo-klassieke).
Ik las het met de Paasdagen (op het terras waarbij een sterke oostenwind een brandlucht van de heidebrand op de Hoge Veluwe aanvoerde, een negatieve eco-systeemdienst) en beveel het sterk aan. Hier is de link.

familiebedrijven

De term familiebedrijven rukt op. Soms is dat een slechte vertaling van de term Family Farm, en gaat het om gezinsbedrijven. Soms wordt terminologie die juist is voor bedrijven als Bavaria of C&A iets te makkelijk omgezet naar landbouw. Maar soms is het ook juist, omdat gezinsbedrijven complexer worden en meer-gezinnenbedrijven en eventueel ook meer-locatie bedrijven worden.
Het paasnummer van de Boerderij had een aantal mooie voorbeelden, zodat de titel van het nummer heel terecht was. Verder las ik met de Paasdagen nog "Wat de boer niet zegt - communicatie in agrarische familiebedrijven" van Johan Weerkamp en Truke Zeinstra. Ik kreeg het boekje pas mee bij de spreekbeurt voor LTO waar het werd uitgedeeld aan bestuurders. Het bevat mooie inzichten hoe familie-systemen en bedrijfssystemen verschillen, o.a. in hun communicatie. Overigens ook heel nuttig voor veel gezinsbedrijven. Van harte aanbevolen.
Over hetzelfde onderwerp kreeg ik van Ilse Matser van Windesheim hun boekje over goed bestuur in MKB familiebedrijven. Gemaakt binnen het lectoraat (Ilse Matser, Judith van Helvert, Ron van der Pol en Andrea Kuiken: Goed Bestuur in MKB Familiebedrijven). Dezelfde auteur schreef met Mira Bloemen en Chantal Remery ook nog "Vrouwen in het vizier". Over vrouwen binnen het familiebedrijf in relatie tot opvolging en eigendom.
Wie dacht dat de VN en FAO geen invloed hadden? Het Year of the Family Farm lijkt te werken.

craft beer

Koffie is in de VS de afgelopen twintig jaar op kwaliteit vooruit gegaan en in ieder geval is er steeds meer keuze. Door micro-koffietentjes waarvan sommigen zoals Starbucks tot grote ketens zijn uitgegroeid. Naar verluidt omdat vroeger koffie net als water bij of na de maaltijd in de VS gratis was (hier wordt verdiend aan de drank, daar niet) en dus een steeds slapper aftreksel werd. Tot de wal het schip keert en sommigen een marktkans zien.
Met bier is iets dergelijks gebeurd. Er zijn micro-brouwerijen ontstaan die experimenteren en een bier-cultuur hebben ontwikkeld. De eerste zijn uit de jaren 80, o.a. uit San Francisco (waar de allereerste Fritz Maytag in 1965 begon).. Aanvankelijk werden de micro-breweries en brewpubs in de accijnswetgeving bevoordeeld, nadat het verbod op thuisbrouwen was opgeheven.
Ze werden geholpen door een clientele die bereid was een forse premium te betalen voor het product uit het alternatieve circuit in de regio. Later kwam daar het internet als reclame-medium bij. Intussen hebben de groten, Anheuser-Busch en MillerCoors zich ook op deze business geworpen.
Wie er meer over wil weten moet een nieuw boek lezen: Steve Hindy: The Craft Beer Revolution, zo meldt the Economist van 12 april 2014

Vrolijk Pasen

apps voor in de super

Veel mensen lopen met een behoorlijk tempo door de supermarkt, op routine de boodschappen pakkend. Soms zie ik ze twijfelen waar ze de goede koekjes kunnen vinden of de cayennepeper, zelden zie ik mensen (en zeker geen vrouwen die nog een oogje op een van de kids moet houden) langdurig logo's en etiketten bestuderen.
Maar wie dat toch wil doen, die krijgt ook steeds meer apps ter beschikking om digitaal het etiket uit te lezen, in plaats van op de kleine lettertjes van de verpakking te staren. Het blad PC Active wijst er op twee.
Vivino Wine Scanner is een gratis Engelstalige app die een database van 2 miljoen wijnen raadpleegt. Fotografeer het etiket en je krijgt informatie over de wijn, de gemiddelde prijs (ook handig voor de flessen die je cadeau krijgt) en beoordelingen of proefnotities. Geef je smaak door aan de app en hij wordt relevanter. Chateau Tongariro (foto) ontbreekt overigens.
Boodschapp is een app die van 7500 voedingsmiddelen een gezondheidscore geeft, als je de barcode scant. Voedingsstoffen worden vermeld. Automatisch worden gezondere alternatieven voorgesteld. Althans voor zover die in de supermarkt waar je bent, en dat moet een AH, Jumbo of C1000 (zo lang die nog bestaan) zijn. Volgende stap is natuurlijk om de duurzaamheidsdata er aan te koppelen, daar is QuestionMark mee bezig. En dan kun je ook de werkelijke sociale kostprijs uitreken, ofwel de kosten die de kassabon niet halen. True pricing dus.
Wie overigens wil weten welke muzak de supermarkt draait om je in een rustige stemming te krijgen (dan koop je meer), moet SoundHound installeren. Die heeft maar een paar seconden nodig om een liedje te herkennen en daarover te informeren. Ideetje: zou je dat niet om kunnen draaien: dat je je favoriete muziekje kunt instellen voor de super en dat software op basis van de ingegeven keuzes van de mensen (agenten) die er zijn, de grootste gemene deler opzet. Of iedereen een minuut geeft wat zij wil ?
En ik weet het, er zijn apps van de supers die je helpen met de routing en je bestellijstje omzetten in het vinden van het schap waar de cayennepeper staat.

decentralisatie plattelandsbeleid

Een mooi experiment uit Finland. Daar zette een collega de computer aan met gedetailleerde gegevens over de economien van diverse regio's (zgn. social accounting matrices).
Ze koos een regio waar landbouw en de voedselindustrie zeer belangrijk zijn, en een regio waar die sectoren niet zo'n grote betekenis hebben. Vervolgens investeerde ze (in het model) in de regio's overheidsgeld in de vorm van forse investeringssubsidies, en keek wat er gebeurde.
Beide regio's werden er beter van in termen van regionaal inkomen. Als de investeringssubsidies werden gegeven voor traditionele investeringen als stallenbouw en machines, dan bleef er meer geld in de regio hangen dan wanneer de investeringen naar moderne technologie als ICT ging. Daarvan eindigde een groter deel in de stad. Logisch want de bouwvakkers wonen in de regio, de softwareboys en glasvezelkabelaars in de stad. Wel leek het te leiden tot een diverser productenaanbod uit de landbouw en voedingsmiddelenindustrie.

Ook interessant is de doorrekening van een verschuiving van inkomenssubsidies voor de landbouw (Pijler 1 in het jargon) naar subsidies voor diversificatie van het bedrijf (pijler 2, hoewel de auteur die termen niet gebruikt). Dat pakt zoals te verwachten valt ook verschillend uit. Alleen in de regio waar landbouw minder belangrijk is, was het effect op het regionaal inkomen positief. In de regio waar landbouw belangrijk is, daalde het regionaal inkomen: de landbouwproductie nam er door af, en daarmee het export inkomen. Die daling werd niet goedgemaakt door de wat hogere verkopen van gediversificeerde producten en diensten in de eigen regio. Met andere woorden daar waar de landbouw sterk is, is de landbouw ook het meest efficiente kanaal als je het regionaal inkomen met subsidies wil opkrikken. Haal je in die landbouw subsidies weg, dan maak je dat niet goed met subsidies voor huisverkoop, zorglandbouw, natuur, fietspaden of wat dan ook.

Tot slot kun je natuurlijk ook de agrarische ondersteuning vervangen door regionale investeringssubsidies. Dat is gunstig, ook als je de agrarische subsidies met eenzelfde bedrag verlaagt. Althans voor de regio, die is in beide gevallen beter af. Maar binnen die regio profiteren vooral de steden, terwijl de agrarische gezinnen natuurlijk inleveren.

Al met al lijkt me dit een bewijs dat je vooral de regio zelf moet laten kiezen hoe ze hun menu invullen. Dan krijg je efficienter besteed geld.

N. Hyytia: Farm diversification and regional investments: efficient instruments for the CAP rural development targets in rural regions of Finland? in ERAE 41[2] april 2014

wie wordt er biologisch?

Twee Franse collega's (met een ervan werken we samen in een leuk EU project) keken of er iets te zeggen valt van de Franse boeren die overschakelen van gangbaar naar biologisch. Zoals de vraag of het vooral efficiente boeren zijn, of juist de minder efficiente (die problemen hebben het vol te houden in gangbaar).
De dames vonden uit dat bij grotere akkerbouwbedrijven het de bedrijven zijn met een hogere technische efficiency die gemiddeld vaker omschakelen dan hun collega's met meer matige resultaten. Je moet het blijkbaar ook gangbaar goed in de vingers hebben.
Maar bij groente en fruit en wijn en kleinere akkerbouwbedrijven trad dit effect niet op. Daar bleven de betere bedrijven doen wat ze deden en schakelden niet vaker of minder vaak over dan hun minder efficiente collega's.
Naast de technische efficiency zijn er nog wel andere factoren die al/niet overschakelen beinvloeden: omschakelaars zijn hoger opgeleid, hebben kleinere bedrijven en ontvangen al meer agro-milieu subsidies (bijvoorbeeld omdat ze al wat aan natuur doen of omdat ze in benadeelde gebieden zitten).
Opvallend is dat de omschakelingssubsidie en het prijsverschil tussen gangbare en bio producten geen significante invloed had. Dat kan komen door de omvang van de steekproef, zo stellen de auteurs, maar het roept natuurlijk ook vragen op over de effectiviteit van die subsidies; misschien zijn boeren wel zo slim om in te zien dat je geen bedrijfssystemen moet baseren op subsidies die de overheid met een pennenstreek kan elimineren. Dan liever de onzekere markt.

Laure Latruffe and Celine Nauges: Technical efficiency and conversion to organic farming - the case of France. In: ERAE 41(2), april 2014

Barfen

Zaterdag leerde ik weer eens wat nieuws uit de NRC: barfen staat voor het aan honden voeren van BARF- Bones And Raw Food. En dat is in de mode, liefst ook nog biologisch. Sommige dieren eten beter dan hun baasjes.

Maar het idee dat je de natuur moet nabootsen alsof het goed is dat de door en door gefokte honden eten als hun voorouder wolf, is ook een gevaar voor de dier- en volksgezondheid zo blijkt uit het artikel. Rauw vlees wil nog wel eens besmet zijn met ziekmakende bacterien.

Zo wordt volksgezondheid weer lastiger te managen. Doet me denken aan de  onvoorziene opkomst van sushi, waar de risk managers ook niet dol op waren. Niets zo veilig als een pakje Honig aspergesoep bij wijze van spreken (tip van een amateurchef: doe er echte asperges uit glas van de Lidl bij).
En het Barfen levert ook een interessante discussie over voedselzekerheid en food waste op in het artikel: wat is beter: rauw afvalvlees als geitenkop, 'gewoon' biologisch rauw vlees of brokken met meer koolhydraten uit plantaardig materiaal (akkerbouwgewassen). Antwoord: helemaal geen hond zo lijkt me, maar dat heeft weer negatieve effecten op de sociale gezondheid. Trade-offs genoeg.

Oscar de verzekeraar

Nog een kleine notitie uit dezelfde The Economist van 5.4.2014: Oscar is een nieuwe gezondheidsverzekeraar in NY die onder Obamacare hoopt de bedrijfstak op zijn kop te zetten, gebaseerd op IT. Oscar is een soort Facebook waarop je je doktersbezoek en medicijnaankoop/gebruik bij kunt houden. Je eigen patientendossier dus. En je kunt er klachten invoeren en dan krijg je advies, met daarbij de doctoren en klinieken die je mogelijk kunnen helpen en wat die kosten, een soort marktplaats dus. Men wil goed medisch advies aanbevelen zoals Amazon dat doet met boeken.
Maar Oscar is geen Amazon of Marktplaats of Facebook, maar een verzekeraar: je moet je bij hen verzekeren, je krijgt dan een aantal standaard consulten gratis als ook een aantal ''generic'' medicijnen. En ze vergoeden doctor- en hospitaalbezoek conform de polis. Maar je hebt dus veel vrije keuze.