Deltavereniging i.o.

Het bezoek van de Majesteit en Markiezin van Veere aan Zeeland op deze verregende Koninginnedag lijkt me een prima aanleiding om een ieder die warme gevoelens koestert bij de enige echte Europese delta, te wijzen op een nieuw initiatief: De Deltavereniging i.o.

De Zuidwestelijke delta is het groenblauwe hart in een hoefijzer van steden (Brugge, Gent, Antwerpen, Brabantse steden, Drechtsteden, Rotterdam), dat komende jaren grote veranderingen ondergaat in kader van tal van ontwikkelingen, waaronder voorbereidingen op de klimaatverandering. De essentie en historie van de delta, die veelal schuil gaat achter de deltawerken, zou daarbij een belangrijke inspiratiebron kunnen zijn voor een succesvolle toekomstige ontwikkeling. Zodat het karakter van het gebied behouden blijft in de aanpassing aan de eisen van de tijd. En vinexisering met terechte lokale tegenstand voorkomen wordt.

Dat zou althans zo ongeveer mijn beeld zijn bij de missie van de Deltavereniging. Aan die missie wordt nog gewerkt. Wie zijn betrokkenheid bij de ZW Delta wil inzetten, en mee wil op zoek naar de essentie van de Delta, meldt zich aan bij de groep op LinkedIn.

Green growth in de praktijk.

Na de huidige midlife crisis van de 5e industriele (ICT) golf komt er ruimte voor groene groei. Green Growth zoals de OECD dat noemt. Waarin, zo is mijn taxatie, ICT gebruikt gaat worden om problemen met duurzaamheid op te lossen. Met nieuwe arrangementen en partners.
In onze bijeenkomst gisteren (zie ook de blog van gisteren) kwamen aan tafel een paar mooie voorbeelden naar boven van wat er al gaande is. Neem het duurzamere Ben&Jerry's ijs dat de Postcodeloterij aan winnende postcodegebieden aanbiedt. Is vooral een reclameactie, maar ook een marketing van duurzaamheid, met nieuwe spelers (Postcodeloterij in plaats van de overheid) en arrangementen. Iets dergelijks wordt nu ook voor bloemen opgezet. Een logistieke uitdaging van jewelste (je moet wat klaar hebben staan als de notaris trekt) die alleen met up to date ICT mogelijk is.
Chipcards worden ingezet om nieuwe generaties consumenten in de bloemenwinkels te krijgen in de hoop op herhalingsaankopen. Blijkbaar aantrekkelijk genoeg voor grotere innovatieve spelers, die dan toch ook het collectieve belang (waar dat nog georganiseerd is) weten mee te koppelen.
Resteert de vraag of we genoeg aandacht besteden aan het ontwikkelen en communiceren van dit soort innovatieve business modellen. Die zijn voor duurzaame ontwikkeling misschien wel net zo belangrijk als een minder verontreinigend bestrijdingsmiddel. In ieder geval moet er veel meer met ICT in de keten en richting klant worden gedaan, zo concludeerden we.

Op excursie in de paprika.

Vanmiddag vergaderden we in Harmelen, op locatie bij een mooi paprika-bedrijf. Interessant om weer eens even in zo'n bedrijf rond te lopen. Een innovatieve business die er heel anders uit zien dan bij de start net na de Tweede Wereldoorlog. De huidige eigenaar vertelde dat zijn vader toen nog moeite had de komkommers af te zetten: hij teelde net als in zijn geboortedorp Loosduinen groene komkommers - een product voor de Engelse markt. Amsterdam en Utrecht wilden daar niet aan, die werden als onrijp gezien, vergeleken met de toen nog populaire gele komkommer. Blijkbaar hadden we toen nog volop regionaal koopgedrag.
Ik begreep ook dat er specialisatie is tussen paprika's op de grootste bedrijven en dat komkommers wat meer op kleinere bedrijven met meer gezinsarbeid worden geteeld omdat de teelt daarvan minder planbaar is, en die wel eens ineens in het weekend geplukt moeten worden.
Om in Harmelen te komen moet je door Vleuten of langs de Leidsche Rijn. Leek me wat lastig bereikbaar maar goed water en vakantiekrachten uit de Vinexwijk maken weer wat goed. Verder werd me duidelijk dat je dit soort bedrijven eigenlijk niet meer op dezelfde plek kunt vernieuwen: dan mis je snel een half jaar of een jaar omzet, je kunt beter verkopen aan bv. een bloementeler en nieuw bouwen.
Tuinbouw is ook projectontwikkeling geworden en in het kader van belangenbehartiging en institutionele innovatie filosofeerden we verder waarom dat ook niet met projectontwikkelaars op oude haventerreinen zou kunnen. Een boeiende middag die met een gezellig diner werd besloten.

competing gesprek

't Geprek van vandaag vond plaats in het gelijknamige restaurant in Wageningen (dat bij mijn weten geen relaties heeft met de gelijknamige TV zender) en ging over competing claims. Niet die tussen eten, praten en Deplhi-formulieren, maar over de competing claims in de echte wereld.
Voor economen altijd een lastig onderwerp want die weten al heel lang dat je je geld maar 1 keer kunt uitgeven (op de amerikaanse huizenbezitters en de Grieken na, maar op de lange termijn moet het toch geen twee keer zijn). Dus wat maakt het feit dat je grond voor food, feed, flowers, fuel en nog wat F's kunt gebruiken nu zo bijzonder? Het gaat vanzelf naar de meest biedende. Dat die biedprijs bepaald wordt door een schaarste op een hoger niveau / elders in de wereld is ook niet bijzonder.
Ik denk dat het bijzondere meestal zit in political economy waarbij de ene partij beter in de onderhandelingen is vertegenwoordigd dan de ander, macht (en kennis is ook macht) een grote rol speelt en er equity problemen ontstaan: voor sommige partijen is de uitkomst onevenredig unfair (wat ook geen erg economisch begrip is, zo realiseer ik me). Enfin, dat moet maar verder worden geproblematiseerd.
Ik leerde dat het begrip in Wageningen gespreksonderwerp is geworden vanuit de multifunctionele landbouw waarin functies worden gecombineerd als oplossing omdat ze in feite sterk concurreren (competing).

Chatham House Rule

Vandaag vergaderde ik in het oude Haagse Raadhuis, vlak bij het LEI (normaal kijk ik op de tuin uit) met een interessant internationaal gezelschap over het issue Schaarste en Transitie.
Een conferentie onder de Chatham House Rule. Een handige regel voor bijeenkomsten achter gesloten deuren van werkplaatsen, ateliers, keukentafelgesprekken en andere communities of practice.: je spreekt af dat de informatie die je krijgt wel gebruikt mag worden, maar dat je niet de naam van de informant of de plek waar je het gehoord hebt, noch de namen van andere aanwezigen, onthult.
Dat maakt het mogelijk dat iedereen vrij is om op persoonlijke titel, off the record, te praten, om zorgen te delen, zonder zich zorgen te maken over achterban problemen en officiele standpunten. Je kunt (anoniem) worden geciteerd, maar niet worden ontslagen.
In 1927 in Londen uitgevonden bij het Britse Clingendael om nuttige diplomatieke roddel mogelijk te maken, zoals iemand me uitlegde. Daar houden we het dus voor vandaag maar bij.

Link naar Ziezo.biz

En een keer raden waar mijn vaste column op Ziezo.biz deze keer over gaat.

Link naar AgD

Het Agrarisch Dagblad publiceerde donderdag op zijn website en daarna in de krant een opiniebijdrage van Henk van Latesteijn en mij die een ingekorte versie is van het Essay in het FD. Hier de link naar het AgD.

natuurrampen en economische organisatie

Interessante boekbespreking in de NRC van dit weekend. Historicus Bas van Bavel publiceerde Manors and Markets - Economy and Society in the Low Countries 500 - 1600. Er blijkt een debat te zijn in welke mate natuurrampen zorgen voor forse veranderingen in de economische organisatie. Zo zien Engelse historici de Middeleeuwse pestepidemie als oorzak van de veranderde verhouding tussen landadel en boeren (daar waren er na de zwarte dood een stuk minder van) met als gevolg de opkomst van pacht en markten. Ook de horigheid vond de dood.
Maar op het Contintent, in Nederland, Vlaanderen en Frankrijk veranderde dit systeem al eerder, terwijl er geen schaarste aan arbeid was, maar de bevolkingsaantallen juist zeer hoog.
Zo is ook de uitbarsting van de IJslandse vulkaan Laki in 1783 niet de oorzaak van de Franse Revolutie. Maar mogelijk wel een tipping point, die de druppel in de volle emmer van slechte situatie op het platteland was, zo stelt de recensie (gelukkig beweerde ik vrijdag in Goes nog hetzelfde).
De phytophtera-uitbraak in de 19e eeuw is ook een mooi voorbeeld: alleen in Ierland en Vlaanderen leidde het tot hongersnood op het platteland, dat was uitgebuit door de Engelse resp. de stedelijke elite in Vlaanderen. Elders was de ziekte niet minder maar de veerkracht groter.
Leerzaam is de Vlaamse case: een landbouw zeer goed geintegreerd in internationale markten, met graanmarkten in Antwerpen en Gent in de buurt. En boeren sterk gespecialiseerd in die markten. En toch ging het fout. Blijkbaar ontbrak het aan een tegenwicht in de publieke sfeer (sociale verzekeringen) waardoor een groot risico niet kon worden opgevangen en de steden het plattteland lieten verkommeren.

Dirk Vlasbloem: Plagen en revoluties, in NRC 24.4.2010

watergolf

De eerste BBQ van het seizoen zit er op, met voortreffelijk weer. We troffen elkaar op uitnodiging van een agroindustrieel bedrijf dat voedselresten upcyclet in Best. Daar heeft de zandwinning een hartvormig meer opgeleverd dat nu voor recreatie wordt ingezet.
Populair bij bedrijfsuitjes, samenwerkingstrainingen en vrijgezellenfeestjes, zo kreeg ik de indruk.
Is het recreatieterrein zelf al een voorbeeld van multifunctioneel grondgebruik in de tijd, dat geldt nog sterker voor een nieuwe variant van de golfsport die ik er ontdekte: naast boerengolf is er nu ook watergolf - vanaf de kant met drijfende golfballen. Grondschaarste leidt tot innovatie.
En files ook want Eindhoven heeft een voortreffelijke randweg ontworpen die doorgaand snelwegverkeer scheidt van bestemmingsverkeer.
(Op de foto overigens de Oder)

Voorjaar in Zeeland

Het mooie voorjaarsweer was gisteren ideaal voor een tochtje naar Goes. Heen door het Brabantse deel van de Zuidwestelijke Delta, terug via de eilanden. De (fruit)bomen staan in bloei, net als de bollenvelden. Nu ook in mooi roze, rood en paars bij Heerle, tussen Wouw en Bergen op Zoom.
Doel van mijn reisje was een discussiebijeenkomst in de Werkplaats voor de ZW Delta in het oude stadhuis van Goes. Ik mocht er een inleiding houden met scenario's voor 2050 in de landbouw. De discussie leverde ook mij een aantal nuttige inzichten op.
Zoals het feit dat we makkelijk uitgaan van functie volgt peil of functie volgt veiligheid: eerst de grote infrastructuur, dan de invulling. Bij benadering is dat vermoedelijk best een goede regel die kosten en baten van de diverse opties benadert, maar ze kan ook tot gemakzucht leiden die ten koste gaat van de innovatie (in bv. de landbouw) en de robuustheid van het gehele systeem (inclusief de ketenpartijen).
Een andere is dat de landbouw vaak een kortere horizon heeft dan de grote infrastructuur: veel investeringen zijn na 30 jaar wel afgeschreven, grote infra gaat langer mee. Landbouwgrond verandert met zijn lage waarde vaker van gebruik dan dure bouwgrond in het centrum van de stad.
Dat alles kan bijdragen aan het gevoel van de olifant en de porceleinkast. Het is dus nuttig, zo betoogde ik, lange termijn scenario's wat gedegener met elkaar te onderzoeken en de micro-macro dilemma's te modelleren; enerzijds moet er gezamenlijk geinvesteerd worden in arrangementen als zoet water voorziening of fritesfabrieken of regio-branding of streekproducten-merken en anderzijds is er concurrentie om grond en om zoet water. Als mensen hun eigen belangen in dat spel niet goed begrijpen of voor een ander gaan denken wordt het snel suboptimaal of veel werk voor de rechterlijke macht.
Met deze inzichten togen we weer huiswaarts. Langs de bollenvelden van Flakkee, een onbedoeld maar mooi gevolg van de Deltawerken en de komst van zoet water. De regeninstallaties stonden dan ook al weer volop te draaien, want zoals een teler me vertelde: het is alweer droog dus de bollen en de spruitenplanten moeten wel water. Gezien de stand van de rivieren in het voorjaar lijkt me dat voorlopig ook nog wel gegarandeerd, zeker als we geen 40 liter zoet water gebruiken om 1 liter zout bij de Brienenoordbrug vandaan te houden (zoals ik pas ergens las). Maar daar moet Delft maar aan rekenen.

zin en onzin van GDP

In het blad The Broker schetst de Braziliaanse hoogleraar Da Veiga de historie van het nadenken over de indicator GDP als maat voor de kwaliteit van leven. Dat in het kader van het Stiglitz rapport dat daar voor Sarkozy over nagedacht heeft.
Mooi overzicht met als conclusie dat GDP weinig zegt over huishoudinkomen (het is een productiemaatstaf) en dat er daarnaast zoiets is als Quality of Life, die om meerdere andere indicatoren vraagt. En duurzaamheid of sustainable income is weer heel wat anders.
Enfin, dat GDP een indicator is met gebreken leerde ik al van mijn eerste economieleraar op de middelbare school. Hij raadde aan dat arbeiders zouden scheiden, maar wel bleven samenwonen en aan het eind van de week hun loonzakje (dat had je toen nog) zouden afdragen. Ofwel maak van de echtgenote een huishoudster en het GDP verdubbelt. Sprak de feministische medestudentes ook altijd erg aan.

Jose Eli da Veiga: How to measure well being - cutting to the core In The Broker  issue 19 April 2010

park supermarkt

Als reactie op het FD Essay (zie foto en blog van zondag), kreeg ik van een collega een link naar een mooi YouTube fimpje. Park Supermarkt is een ontwerp van architecten voor metropolitane landbouw. Mooi filmpje met een geweldige intro op muziek van -vermoed ik- Satie.
Het zet tot denken aan: of we ooit rijist in de Alblasserwaard zullen telen. En wat er logisch is aan het feit of je een landschap moet inrichten als een supermarkt. Lijkt me net zo logisch als het inrichten van een textielfabriek (spinnen, kleuren, weven) op de wijze waarop C&A zijn afdelingen met kinderkleding en herenkostuums inricht. Toch maar even kijken.

Midlife crisis van de 5e Kondratieff

We leven in de midlife crisis van de 5e industriele revolutie, zo betoogde ik al eens in een paper in het boek waarvan hiernaast de cover is afgebeeld. Op basis van een boek van Carlota Perez.
Zij heeft onlangs in Den Haag bij een bijeenkomst van de AWT een lezing gegeven over de gevolgen die zij uit haar theorie en de huidige crisis trekt voor innovatie en de financiering ervan. Het paper staat nu online bij AWT en beveel ik van harte aan. 
Zelfs al moet ik nog zien of haar suggestie van een breakdown van de wereldhandel door hogere energiekosten op korte termijn waarheid wordt. Arbeid in China of India is namelijk wel heel erg goedkoop. Ik zie het eerder instorten door geopolitiek (niet te hopen) - of door de fall out van een vulkaan.
Enfin, we gaan het er vrijdagmiddag in Goes maar eens over hebben in relatie tot de Zuidwestelijke delta: de ICT in de landbouw komt er aan en waarom ook niet rond water op perceels- en plantniveau? In 1950 werden velen nog in beslag genomen door de fokkerij van het Belgische trekpaard, maar de toekomst was aan de trekker en de combine....

Structural Change in Berlijn

De trein richitng Schiphol (Airport) bracht me in een ruim half uur naar het EAAE Seminar in Berlijn, afgelopen donderdagochtend. Dat kan als je opstapt in Eberswalde, een stadje in het noordoosten van Duitsland. Elke ochtend om kwart voor acht stopt daar de internationale trein uit Stettin, op weg naar Schiphol. En zonder vertekende uitspraak wordt elke minuut in Duits en Engels omgeroepen dat er 5 minuten vertraging is. Wel zo handig als je een dagje op het plateau van Barnim, bij Moglin, hebt gewandeld en daarna weer aan het werk wil.


De vice-president van de universiteit opende het seminar met een verwijzing naar datzelfde Moglin. De uni bestaat 200 jaar en de eerste grote Duitse landbouweconoom Albrecht Thaer, die in Moglin een proefbedrijf met summer school had, hoorde bij de eerste hoogleraren. Een van de Von Humboldts hervormde later het univeristeitsmodel dat wereldwijd werd doorgevoerd, hetgeen hem ook de naamgever van deze universiteit maakt. De universiteit kende dus de nodige structurele veranderingen. maar is van veranderingen in en na de jaren dertig nooit in zijn oude glorie hersteld. zoals de vice-presiendent vaststelde.

De eerste presentatie op het seminar was van Christopher Weiss die inging op beleidsevaluatie en een pleidooi hield om niet alleen te kijken naar verschillen tussen groepen die onder een overheidsprogramma vallen en zij die dat niet doen. Minstens zo interessant zijn de verschillen in effecten binnen de groep die onder het beleid valt (het pakt niet voor iedereen gelijk uit en intersant is ook de groep die net wel of niet met een vrijwillig programma mee doet) en de effecten op de groep die niet onder het programma valt maar er wel effecten van ondervindt, bv.via de markt-effecten (in de grondmarkt).

Structural change
Overigens is er de vraag wat 'structural change' is. Velen denken aan veranderingen in de strucuur van bv. de landbouw. Als het aantal bedrijven daalt, zeggen we dat de structuur verandert. We leggen dan de nadruk op structuur van de bedrijfstak. Maar als het vrij normaal is als het aantal bedrijven daalt, is er dan echt structurele verandering? Als de markt voor wijn toeneemt omdat de bevolking groeit, is er dan een structurele marktverandering? Of is die er pas als consumenten om wat voor reden dan ook en masse overstappen op bier? Dan begint structurele verandering te lijken op de definitie van nieuws: nieuws is pas nieuws als er wat onverwachst gebeurt, de oude patronen niet meer doorlopen. Structurele verandering is pas structurele verandering de situatie die je beschrijft voor de verandering een ander verhaal oplevert dan na de veandering. In absolute of relatieve termen.

In zijn key note sloot Thomas Heckelei aan bij het gangbare begrip van structurele verandering: de daling van het aantal bedrijven en het steeds groter worden van de resterende bedrijven. Hij gaf een mooi overzicht van tal van typen modellen en typeerde de in de mode komende Agent Based Modelling als 'exiting'. Alfons Balmann promoveerde er al in 1997 op en gaf met anderen een paper. In markten, zo werd gesteld, is prijsdifferentiatie nodig om het systeem efficient te maken: denk aan vliegtickets - je krijgt de kist efficient vol als je niet iedereen dezelfde prijs vraagt. Ze keken naar prijsdifferentiatie op de grondmarkt, die helpt aan schaalvergroting.
En de Zwitsers bouwen SWISSland, een toepassing van agent based modelling op bedrijfsdata. Met alleen de locale grondmarkt als interactie tussen de agenten. Dat werd wat mager gevonden, dan kun je ook wel traditioneel simuleren, zo werd in de discussie gesteld.

Er waren trouwens meer papers over de grondmarkt, een essentiele markt als het om structuur gaat. Een studie uit West-Duitsland leidde tot het inzicht dat naarmate de regio heterogener is, er meer mogelijkheden voor groei voor de groten zijn. En het is de exit-rate die de groei van grotere bedrijven bepaald als de heterogeniteit laag is. In werkelijkheid lijkt er op veel plaatsen een verdwijnende middenklasse te zijn. Ook grote bedrijven houden er soms wel mee op, maar worden dan vaak in zijn geheel door een nieuwe eigenaar voortgezet, zodat niet zozeer het bedrijf als wel de eigenaar verdwijnt.

Beleid
Interessant is natuurlijk de vraag of het beleid invloed heeft op de concentratie. Een studie over Frankrijk concludeerde dat het structuurbeleid (incl. quota) en de 2e pijler van het GLB (met name LFA en agro-milieubetalingen) de relatieve concentratie bevorderen, d.w.z. de ongelijkheid doen toenemen. Waarom bleef wat onduidelijk. Een studie over drie deelstaten in het oosten van Duitsland constateerde dat modulatie vanuit werkgelegenheidsoogpunt geen voordelen heeft. En dat door de decoupling maar liefst 15% van de banen in de landbouw verloren is gegaan. Dat is niet best voor de leefbaarheid van het platteland (zie foto).
Tot slot was er nog een mooi overzicht van innovatie-literatuur in een paper over de adoptie van melkrobots: er staan er intussen 6000 in NW Europa, maar er is opvallend weinig onderzoek gedaan naar wie er waarom eentje koopt.
Maar toen was het seminar al aardig leeg gestroomd, mensen op weg naar treinen die niet-vliegende vliegtuigen moesten vervangen. We leven under the vulcano.

Het FD Essay

Wie niet zelf het Financieel Dagblad leest, moet dat morgen maar even op zijn werk doen: Henk van Latesteijn en ik schreven het Essay van dit weekend, waarin we betogen dat de agro sector moet blijven innoveren, dat de overheid daaraan moet blijven bijdragen, dat we de experimenten zeker niet als de doodstrijd van een onduurzaamcluster moeten zien en dat we Nederland internationaal moeten positioneren als het Agrolab.NL