Al zo'n 25 jaar geleden was er een discussie hoe het verder moest. Ik was toen betrokken als adviseur en doorrekenaar bij fusiegesprekken van Agrico en de toenmalige directie worstelde met de toekomst: zo'n consumentenmerk is een heel andere business dan bijvoorbeeld pootaardappelen exporteren. Een merk kost investeringen en merken moesten opgeschaald naar een groot aantal landen. En er was productontwikkeling gewenst, het succesvolle merk leende zich voor brandextension naar verwante producten met aardappelen. De consumptieaardappeltelers in de coöperatie was het voordeel van zulke investeringen misschien nog uit te leggen, maar de pootaardappeltelers staken het geld liever in het kweekbedrijf, zo was de indruk. Misschien had het bij Aviko gepast (maar die hadden hun eigen aardappelproducten naast de frites) dat was een bevriende onderneming, dochter van de coöperatie van suikerbietentelers, die een zeer nauwe just-in-time belevering van aardappelen vanuit dat sorteerbedrijf kreeg. Maar Agrioc en Aviko kregen ruzie en gingen uit elkaar.
Daarna heb ik het niet meer gevolgd, maar ik begreep dat McCain jarenlang eigenaar is geweest en het in afgelopen jaren aan een investeringsmaatschappij heeft verkocht. Die trekt nu de stekker eruit. Het leven is er blijkbaar uit bij CelaVita
Op FOodlog brak weer eens een discusie los over Afrika en hoe ontwikkelingspaden verlopen. Er zijn mensen die benadrukken dat vooral het kleine bedrijfje heilig is, terwijl in mijn ogen ontwikkeling vanzelf leidt tot schaalvergroting. Die vaak zelfs te langzaam is. Ik verwoordde mijn bijdrage als volgt:
Schaalvergroting lijkt me geen doel in een ontwikkelingsproces maar een onvermijdelijk gevolg dat helemaal niet zo erg is. Dan heb ik dus de normale schaalvergroting voor ogen, niet mensen van hun land sturen om er een latifundia of grote plantage van te maken. En ook niet eentje waar er maar een paar bedrijven over blijven en geen concurrentie. (Overigens is er nu ook corruptie en kunnen ook veel kleine boeren samen allerlei voordeeltjes bij de machthebbers binnenslepen).
Dat vraagt investeringen, om die arbeiders die je hebt vrijgemaakt te eten te geven, om materiaal aan te kopen in de grote stad of het buitenland. Asfalt valt niet uit de lucht, een drinkwater installatie ook niet. Om die investering te financieren zijn er verschillende oplossingen die meestal betekenen dat je nu afziet van consumptie, ten faveure van toekomstige welvaart. Investeren. En dat moet je financieren.
Dat kan door de boeren een heffing op te leggen: gratis eten leveren aan de arbeiders en een extra belasting om materiaal in de stad te kopen. Je kun ook consumenten belasten. Rechtstreeks of via een GLB met hogere voedselprijzen, waardoor boeren meer gaan produceren en je meer te verkopen hebt aan de grote stad of het buitenland. Derde optie: je bent erg geloofwaardig dat je je schulden in de toekomst afbetaalt, en je overtuigt investeerders in de stad of het buitenland om je geld te lenen voor de investeringen. Vierde: je overtuigt anderen dat ze het je gratis geven, dat noemen we ontwikkelingshulp.
Maar in al die gevallen haal je arbied weg uit de landbouw om die weg aan te leggen, of betere huizen, of de drinkwaterleiding. In het begin kan dat wellicht omdat er teveel mensen in de landbouw rondlopen die weinig werk hebben(verborgen werkeloosheid). Maar er komt een punt dat de welvaart zo stijgt dat de arbeiders meer verdienen en dus de arbeider duurder wordt. Dan kiezen jongelui ervoor geen boer te worden maar monteur bij het leidingwaterbedrijf. En dan gaan ook de boeren een machine kopen zodat hun arbeidsproductiviteit omhoog gaat. En hun welvaart. En met die machine kunnen ze wat meer hectares per man/vrouw doen. Dat heeft schaalvergroting.
Het is de weg die de Europese (en Amerikaanse) landbouw, en totale economie, is gegaan. Je kunt iets vinden van de huidige Nederlandse landbouw, maar terug naar de aardappeleters van Van Gogh van 150 jaar geleden lijkt me niet gewenst en ik gun Afrika dezelfde ontwikkeling. Als het meezit leren ze nog een beetje van onze fouten.
Een excursie bracht me gisteren in Hitland, een 600 ha recreatiegebied tussen Nieuwerkerk aan den IJssel en Capelle aan de IJssel. Dit keer ging het niet om de plantjes, maar de beheersorganisatie. Interessant genoeg om even vast te leggen.
Het recreatieschap is een Gemeenschappelijke Regeling (die wet was er toen net) waarin de 2 gemeenten (inmiddels is Nieuwerkerk opgegaan in Zuidplas) op basis van inwoneraantallen van de beide kernen de kosten en basten delen en de wethouders de zaak aansturen. Niet alle grond is overigens in bezit van het schap. Sommige percelen zijn van boeren, die wel te maken hebben met het bestemmingsplan en bijpassend waterpeil. Desgewenst kunnen ze hun grond aan het recreatieschap verkopen, maar er is geen voorkeursrecht.
Land wordt verpacht en werkzaamheden aan wegen etc uitbesteed zodat eigenlijk 1 persoon het schap kan runnen. De recreatieactiviteiten zijn gericht op wandelen, fietsen, hardlopen, wat speelveldjes en tuintjes en een ongebruikte ijsbaan (omdat er geen ijsvereniging is die als ijsmeester en exploitant wil optreden). Bijzonder is nog wel dat er ook een openbare golfbaan is, de laatste in Nederland. De exploitatie daarvan is wel in handen van het schap, hoewel ook hier restaurant, golfschool en golfwinkel worden verhuurd zodat alleen het baanonderhoud door 6 semi-ambtenaren gebeurt. Zolang dat een inkomstenbron is voor het schap vindt de politiek dat prima. Grappig is dat by far de grootste goflsport-winkel van West-Nederland ook een gebouw op het terrein huurt. Net als bij een openbaar zwembad is de golfbaan natuurlijk niet gratis (een rondje kost 35 euro) en net als op een openbare school kun je niet zomaar met je hond in en uitlopen op de golfbaan. Hoewel sommigen een ander beeld bij openbaar hebben.
Opvallend is eigenlijk wel dat natuurbeheer helemaal niet zo'n grote rol speelt. 10% van het areaal schijven statuten / beleidsplan voor, zo begreep ik. Met probeert wel met beplanting (een deel is nu oud) de biodiversiteit te verhogen, in de weilanden zitten grutto's en het is er mooi. En er zitten veel ganzen en dus maar weinig zwanen meer. Maar een recreatieschap is geen natuurgebied.
Ik werd gevraagd om op Foodlog te reageren op het begrip Voedselsoevereiniteit. Dat vindt hier en daar opgang, soms gekoppeld aan anti-globalistische ideeen of voedselzekerheidszorgen in tijden van geopolitieke spanning. Uiteindelijk kwam ik tot de volgende conclusie:
Internationale en nationale handel brengt welvaart. Mensen en landen specialiseren zich waar ze goed in zijn. En het helpt de klappen van lokale misoogsten opvangen. Dat is het basisidee dat zijn juistheid inmiddels wel heeft bewezen. En handel is in het voordeel van beide partijen. En anders is men soeverein genoeg om geen contract te tekenen.
Handel is niet zaligmakend. Het kan lokale voedselconsumptiecultuur te gronde richten omdat mensen op prijs voor het standaard product gaan. Goed dus dat er Slow food is als tegencultuur. Internationale handel kan regio[s leeg achterlaten en daar boeren of anderen wegconcurreren. Dat is niet goed voor de leefbaarheid en je kunt dus kijken hoe je daar wat aan kunt doen.
En sommigen vinden dat ze te ver af staan van het voedselsysteem of dat de overheid niet genoeg doet aan bevorderen van duurzame landbouw en gaan aan de slag via Land van Ons of Herenboeren. Prima correctie op overheidsfalen.
Voor dat alles heb je geen begrip Voedselsoevereiniteit nodig, zo lijkt me. Een gewone economische analyse met wat sociologie en politicologie brengt je tot dezelfde inzichten. Ik wordt wat kriegelig als voedselsoevereiniteit een etiket is om kleine boeren tot in lengte van jaren in stand te houden. En dar de consument dat dan maar zou moeten betalen. Dat hadden de bakker en de slager ook wel gewild, maar de consument koos voor de supermarkt. Maar als de burger dat wel wil, ook prima. Daar is de stembus voor en dan kan er beleid worden gemaakt door de soevereine staat.
Op de terugweg bedacht is me dat het ook nog een grapje kon zijn: mensen die beurs zijn ,melden in dat centrum op het beursplein. Maar die verklaring heb ik terzijde geschoven. Google Maps leert dat het gebied allemaal straten heeft die vernoemd zijn naar de Amsterdamse beurs en omgeving, zoals de Hoekliedenstraat. In een groots opgezette wijk uit deze eeuw waar de middenklasse dankzij de hypotheekrenteaftrek mooi en ruim woont. In mijn tijd was het nog een alleraardigst akkerbouwgebied, de akkerbouwers zullen er niet minder van geworden zijn en inmiddels ook wel met hun kapitaal op het Beursplein actief zijn.
De Coop supermarkten verdwijnen. De NOS bericht erover met een mooi plaatje dat aangeeft hoe afgelopen jaren 17 supermarkten consolideerden in 8. Dat zijn niet alle supermarkten: Lidl en Aldi groeiden op eigen kracht. Overigens kwamen er ook distributiekanalen met thuisbezorging bij, zoals Picnic en Crisp.
