Uit de kranten

Hemelvaart - een werk van
Anish Kapoor op de Bienale
in Venetie, in een kerk wordt
een opstijgende, bewegende
luchtstroom zichtbaar gemaakt

Met de Thalys vrijdag terug uit Brussel, toch even tijd om de kranten bij te lezen. De Volkskrant had een interview met prof. Ben Whtie, een socioloog die met pensioen gaat bij de EUR. Hij constateert een wereldwijd probleem omdat iedereen naar de stad wil en er niemand meer boer wil woren, ook in arme landen niet.
Terecht stelde interviewer Gerard Reijn zich kritisch op, want het is maar de vraag of er een probleem is. Het verschijnsel is van bijna alle tijden, in de stad zijn er ontwikkelingsmogelijkheden, de weduwe van 60 heeft in een ontwikkelingsland altijd haar grond aangehouden, en daarmee de macht over de kinderen, omdat het haar pensioenvoorziening was. De interviewer stelt terecht vast dat landbouw met veel minder mensen gedaan kan worden. White komt dan meteen met megalomane landgrab projecten maar dat lijkt me geen eerlijke vergelijking. Waar iemand nu 3 ha beboert, kan hij er ook 30 beboeren.
Maar misschien ben ik in mijn mening beinvloed doordat ik eerder op de dag lunchte met een van de grootste boeren uit een nieuwe lidstaat van de EU. Die beboert 65.000 ha, dat ik anderhalf keer de Noordoostpolder. We dachten het eerst nog verkeerd te verstaan, en het leek me niet verstandig te vragen hoe hij er aangekomen was en hoeveel EU premies dat nu opleverde. Ik vroeg hem wel of dat nu een optimale bedrijfsgrootte was.
Dat leverde een verrassend goed antwoord op: het waren eigenlijk twee bedrijven, een ervan was zo'n 10.00 ha op enkele honderden km afstand. De andere was dus "maar 55.000" (zo groot als Oostelijk Flevoland) en dat was optimaal. Omdat dit in feite de grootte van het waterschap was, dat niet bestond, maar waarin alle drainage en beregening geregeld zou moeten zijn. Nu kon de waterinzet in het bedrijf dus worden geoptimaliseerd. Daar waar dat elders in het land was opgedeeld in bedrijven van slechts honderden of duizenden ha was het geirrigeerde areaal sterk teruggelopen, en liep het water ongebruikt naar zee.
Waarmee we terugzijn bij de reden waarom plantages het zo goed doen in de tropen: er is gebrek aan management en werkkracht genoeg: dan zijn grote bedrijven optimaal. Er kunnen dus nog veel mensen naar de stad.

En dan de FT. Deze week stelde ik in een interne WUR discussie over zorgvulidge veehouderij dat de veehouderij nog geen zorgplicht heeft over het consumeren van vlees, zoals de drankindustrie dat wel heeft voor overconsumptie van alcohol. Er zijn wel grotere problemen. De Financial Times had vrijdag wel een groot stuk over de rol van de voedingsindustrie in de obesitasproblematiek en dan met name toenemende krititiek dat er veel te veel invloed is op de gezondheisregels. Die zouden onder invloed van de industrie (in de VS, UK en bij de WHO) te veel worden afgezwakt.
Tevens een update dat de nieuwe Deense regering de vet-belasting weer zou willen afschaffen vanwege de administratieve lasten, maar dat inmiddels Hongarije een belasting op snacks en soft drinks heeft, en Frankrijk een belasting op soft drinks overweegt.

Berlaymont

Gisteren was ik voor het eerst in decennia weer eens in het Berlaymont gebouw van de Commissie. Om met het kabinet van Commissaris Ciolos van gedachten te wisselen over innovatie en onderzoek (en de relatie daartussen) in de landbouw. Lastig onderwerp want het is ook een beetje een paradigma shift: bij innovatie moet je vooral boeren en ondernemingen de vrijheid geven en de middelen het onderzoek aan te sturen (als dat al nodig is voor innovatie). Onderzoek kan vooral bijdragen via innovatie-gedreven onderzoek. Maar we zitten vaak in science-gedreven onderzoek dat dan op zijn best tot researchgedreven innovatie leidt. Dat is de cultuur van plannen en top down, niet die van loslaten en niet-lineaire processen die innovatie kenmerkt.

Enfin, leuk om weer eens in Berlaymont te zijn. In de jaren tachtig, toen de EU nog uit 9 landen bestond en ik vaak twee dagen in Brussel vergaderde, gingen we er na de eerste dag dan nog wel eens een borrel drinken en eten, in het Rotonde restaurant. Soms vroeg er wel eens een portier om even je vergaderstukken te laten zien, om te controleren dat je iets bij de EU deed. 

Dat kan nu natuurlijk helemaal niet meer. Nu is het zwaar bewaakt, hoewel de bezoeker zeer vriendelijk wordt behandeld. Outsiders kunnen liften helemaal niet zelf bedienen. Verder is het gebouw door zijn Y vorm intern nog altijd een beetje bevreemdend; je moet altijd weer even kijken waar je zit. Maar na het eruit slopen van alle asbest (het gebouw heeft er jaren als geraamte bijgestaan, het was goedkoper geweest het te slopen, maar het was inmiddels een landmark voor alle TV kijkers) is het mooi ingericht, ruim, veel hout en -in tegenstelling tot wat sommigen denken - ook weer niet overdreven luxe.

Radio Bemba

Voor de informatie die van mond-tot-mond gaat (niet mond-op-mond, dat is beademing) bestaan de mooiste uitdrukkingen. I heard it through the grapevine zeggen (en zingen) de Amerikanen. Op Cuba hebben ze het over Radio Bemba. Een uitdrukking die teruggaat op de communicatie van Fdel met zijn mensen in de jaren 50, toen Radio nog hot was. Bemba is slang voor Dikke lippen.
Inmiddels, zo lees ik in het blad Intelligent Life van deze zomer, is Radio Bemba gedigitaliseerd. Bijna geen Cubaan heeft toegang tot het internet maar er worden massaal usb-sticks uitgewisseld met vele MBs van (al of niet in Florida) gedownloade internetpaginas, documenten en muziek. Blijkbaar werkt het internet ook zonder verbinding- zo onmisbaar is het al.
Ik hoefde hier op de Future Internet Conferentie in Poznan geen verhaal te houden, maar anders was dit een prima aftrap geweest.

intelligent winkelkarretje

In Polen praten we deze week over het future internet en wat dat kan doen voor precisielandbouw en voedsel marketing.
Wat het onderzoek al niet meer hoeft te ontwikkelen is het intelligente winkelkarretje. Ik vind food miles veelal onzin, maar dit is wel een grappig Brits filmpje over dat winkellkarretje

OMA's Rem Koolhaas en de landbouw

Oud vloertje in Venetie

ik vermoed dat de blog van gisteren met het Fendt filmpje aardig past in het denken van Neerlands beroemdste architect Rem Koolhaas. Hij was gastredacteur van het NRC blad De Luxe van afgelopen weekend en in het lijstje van de 8 tentoonstellingen die hij in zijn agenda heeft staan, staat ook de Agritechnica 2011 die op 15 november in Hannover losbarst. "verwacht worden nieuwe melkrobots, gps-gestuurde tractoren en antistressgereedschap voor de wereldwijd groeiende veestapels".

[Terzijde: vorige week werd me uitgelegd dat de duitse DLG veel van zijn geld verdient met dergelijke tentoonstellingen en daarmee een gat vult dat de Duitse overheid rond innovatie laat liggen; de concurrentiepositie van deze tentoonstellingen is afgelopen jaren sterk verbeterd ten opzichte van de Parijse Salon d' Agriculture omdat het zwaartepunt van de verkoop van machines naar het oosten van Europa is verschoven]

De belangstelling van Koolhaas is niet zo vreemd: zijn bureau OMA (dat is te zeggen diens onderzoeksafdeling AMO) zette 10 wereldtrends op een rijtje. Op 3: Wie melkt de koe?. Ofwel nu steeds meer mensen in de stad willen wonen, wordt het duidelijk dat het achtergelaten platteland snel verandert. Er vinden verstrekkende volksverhuizingen plaats: van Polen naar Nederland, van Azeri en Mongolen naar Rusland. Geillustreerd met een foto met een Indier in een melkstal die op mijn verjaardag op de cover van de International Herald Tribune verscheen met als kop "In Italian heartland, Indians keep the cheese coming". Hier lijken me kansen liggen om de landbouw en creatieve industrie via OMA verder aan elkaar te koppelen.
En in dezelfde regio speelt wereldtrend 6: reisorganisatie TUI die een compleet Toscaans dorp opkoopt om het voor 250 miljoen te verbouwen tot een "echt" Toscaans dorp.

Tractorchauffeurs worden effectiever

De onbemande tractor komt er aan - zo beweer ik al een poosje op basis van logische technologietrends. Om aan het idee te wennen heeft Fendt nu een 'duo-tractor' ontwikkeld: die volgt bestuurderloos de tractor met de bestuurder vrijwel automatisch, ofwel de productiviteit van de tractorschauffeur kan in 1 klap worden verdubbeld. TopAgrar zette een filmpje online.
Boerderijen doen er dus goed aan voor twee tractoren gelijk werk te hebben, dat gaat de kostprijs en dus marktprijs bepalen. En transportbedrijven weten waar ze over enkele jaren hun chauffeurs moeten werven.

Agrofood 2020 in FD

Het Finanicieel Dagblad publiceerde eerder deze maand een Special over Agrofood in 2020. Met enig sponsorship van o.a. Cosun en ZLTO, zo meldt de cover. Weinig nieuws voor de goed ingevoerde, maar wel mooi en smakelijk opgedist.

eten in Venetie

En hier een detail van het kunstwerk van Oksana Mas (zie de blog van gisteren).
Komende dagen misschien nog wat voedselfoto's uit Venetie. Vooruitlopend alvast een restaurant-tip voor wie ongecompliceerd tegen een uitstekende prijs/kwaliteitsverhouding wat wil eten: Traitoria / Pizzeria da Mamo, niet ver van de Rialtobrug in een zijstraatje. Zit altijd vol - voor de reiziger een goed signaal. Zie http://www.damamo.it/

Eitjes

In Venetie pikten we nog wat kunstwerken van de Kunst Biennale 2011 mee. Bijgaand werk kan misschien door de Nederlandse eierindustrie nog eens naar ons land worden gehaald. Het is een inzending van Oekraine, wier kunstenares Oksana Mas meer dan 3,6 miljoen houten eieren, apart beschilderd, gebruikte als een soort pixels om een kunstwerk te maken dat is geinspireerd op het beroemde altaarstuk van de gebroeders Van Eyck in Gent. Haar werk heet dan ook Post-vs-Proto Renaissance (op het kunstwerk zelf staat Renaissance overigens verkeerd gespeld). Meer op haar website. Misschien een ideetje voor de eierpromotie met de Pasen.

life style farming

Bij Life Style farming denken we vaak aan de bovenmodale verdiener die graag op het platteland woont of de ex-boer met baan. Beiden houden dan nog twee ha schapen en wat fruitbomen. De Financial Times van afgelopen zaterdag dook in zijn eigen stijl in deze liefhebbers van zelf geteelde en gemaakte appelmoes. En constateerde dat er op het platteland iets raars aan de gang is: grond wordt steeds duurder (want we verwachten schaarste aan grondstoffen), het duurdere onroerend goed steeds goedkoper (want de vraag neemt af van de rijken).
De FT liet onder het motto buitenspelen door een aantal makelaars even uitzoeken wat tegenwoordig een ha wijngaard kost (pakweg 130.000 dollar per ha in Chianti, de Kaapprovincie en de Provence, maar 640.000 in de Dordogne en maar 32.000 in Engeland).Akkerbouwgrond doet er vaak maar 10 - 20.000 dollar, behalve in de Kaapprovincie (80.000). De prijzen van een 5-slaapkamer grote boerenhoeve met 20 ha grond vraagt tussen de 3 en de 8 miljoen, maar in de Kaap kun je een stuk goedkoper terecht, gevolgd door de Dordogne.

FT: Playing in the fields 15.10.2011

Zondag vlogen we op gerecycled frituurvet met de KLM naar Parijs. Dat werd ons verkocht als duurzaam rezien. Men deed er alles aan om uit te leggen dat het even veilig is als met de oude vertrouwde kerosine. Het was vermoedelijk duurzamer geweest rechtstreeks naar Venetie te vliegen, maar zo is het duidelijk goedkoper. Echt duurzaam is natuurlijk de herfstvakantie in eigen tuin.
Enfin, tijd om de zakenbladen op CdG te lezen. De FD had een groot stuk over de discussie binnen FrieslandCampina over het wel of niet uitgebetalen van een cent per liter melk voor weidemelk. Een grote groep leden stelt vast dat de markt dit niet betaalt, en dat hier dus sprake zou zijn van overheveling van geld van de ene groep leden naar de andere. En vindt dat hun bedrijfsvoering niet gedicteerd moet worden door de cooperatie - die is er voor de boeren om melk af te zetten. Het zou hier met name de grotere bedrijven betrekken.
Nog meer onbehagen:  FD journalist Michiel Goudswaard schreef een column over de wereldwijde Occupy protesten. Het gaat volgens hem om een algemeen gevoel van onbehagen. Uiteindelijk -zo schrijft hij- "stellen zij de vraag hoe zijn binnen het heersende maatschappelijke systeem als mens nog tot hun recht kunnen komen". Op CdG en het drukke Schiphol was verder weinig van een crisis te merken, zo stelden we vast.

R. Smit: Boze boeren lopen te hoop tegen grotere durk om hun koeien de wei in te sturen. FD 15.10.2011

political economy

Boeren in rijke landen krijgen vaak subsidie en die in arme landen worden vaak belast. Economen rekenen in de regel uit dat beide maatregelen de welvaart verlagen. Waarom blijven deze praktijken toch in stand, en waarom op die manier?
Op dat type vragen probeert de political economy een antwoord te geven. Een recent boek met onderzoeksresultaten op dat vlak is Kym Anderson (ed): The political economy of agricultural price distortions.
Aanbevolen.

tips

Nog een boekentip en een beleggingstip. Uit de Economist van 24 september, en nu ik die toch voor mezelf documenteer ook even uit hetzelfde nummer (met een special over de wereldeconomie) een beleidstip met een paar bizarre feiten uit een artikeltje over opkomende protectie in de internationale handel en in Argentinie in het bijzonder:
Het land wil graag minder commodity export en meer industrie. Dat heeft de presidente, mw. Fernandez-Kirchner er toe gebracht om de export van tarwe en mais te beperken. Inmiddels hebben boeren 40 miljoen ton mais die ze niet kunnen exporteren en waarnaar binnenlands geen vraag is. Ook de export van rundvlees ligt ook aan banden, dus daar zijn producenten voor een deel mee gestopt, met als gevolg minder productie, met minder productie van leer en minder rundvleesconsumptie inlands (vermoedelijk omdat het beste vlees geexporteerd wordt en mindere delen goedkoop inlands werden afgezet, anders is dit lastig te verklaren). Met als effect dat verschillende buitenlandse leerproducenten nu vertrokken zijn. Economisch beleid is niet altijd eenvoudig, zo lijkt het - of eigenlijk ook wel.

En dan nu de boekentip: de wat meer maatschappijkritiese (zo schreef je dat toen) economiestudent van de jaren 60 (en anderen) smulden van de boeken van Vance Packard. In zijn The Hidden Persuaders stelde hij de reclame aan de orde. Er is nu een waardige opvolger zo begrijp ik: Martin Lindstrom publiceerde "Brandwashed: Tricks Companies Use to Manipulate our Minds and Manipulate Us to Buy". Of die titel nu zo'n marketingvondst is weet ik niet, maar het boek schijnt goed te zijn.

Tot slot de beleggingstips: komende 40 jaar gaat het niet goed met de huizenprijzen. Met data van 22 landen is uitgerekend dat tussen 1970 en 2009, een stijging van het GDP met 1% per persoon zowel als een stijging van de bevolking met 1% leidt tot een huizenprijsstijging van 1% in reele termen. Maar een stijging van de pesioen-afhankelijkheid ration met 1% is een daling van 0,66%: oudere mensen kopen niet meer, ze verkopen. Mensen die jong of van middelbare leeftijd zijn sparen.
Dat beinvloedt ook aandelenprijzen, zo stelt de FED van San Francisco. Tussen 2010 en 2021 dalen om die reden de aandelen met 13% c.p. In 2025 neemt het aandeel van middelbare leeftijd weer toe, en komt er herstel. Pensioen tot die tijd dus maar even uitstellen, zo zou ik denken.

The Economist 24.9.2011:
Protection in Argentina - Keep Out

Schumpeter - The Hidden Persuaders II
Economics focus - Bringing down the house

goedkoop genenonderzoek



De apotheek van Tallinn - sinds 1422

 Sommige technologien worden in snel tempo goedkoper en veroorzaken een revolutie. Neem het ontrafelen van genen. Tien jaar geleden kostte het sequencen van het eerste planten gen (dat van de Arabidopsis, een mosterdplantje) 7 jaar en 500 miljoen dollar. Volgend jaar gaat het nog een keer gebeuren. De begroting is nu 2 a 3 minuten en 99 dollar.
Ik ontleen dat feit aan een special over Food in de Financial Times van afgelopen vrijdag. Die verder weinig nieuws had te melden voor wie bij is met de OECD Outlook en de Foresight studies op dit vlak.

Terug uit Tallinn

Bijgaand een fotootje uit Tallinn, de hoofdstad van Estland. Ik was er twee dagen voor een workshop in het kader van ons project van Europese ambtenaren over het agrarisch kennis en innovatiesysteem. We brainstormden over de toekomst. In een zeer fraaie Middeleeuwse stad, compleet met stadsmuur en burcht. Tallinn is een verbastering van "Deense stad", maar eigenlijk een Duitse stad. Een Hanze-stad waar tot het eind van de 19e eeuw het stadsrecht van Lubeck gold. Wat je je ook niet beseft is dat het nationalisme vooral voortkomt uit het feit dat het geen deel meer is van de Sovjet Unie. Waar andere  oosteuropese landen "alleen" tot het oostblok hoorden, waren de baltische staten na de tweede wereldoorlog echt ingelijfd. Een Europees land, dat erg scandinavisch van aard is, met een echt Europese hoofdstad. Gaat dat zien.