CelaVita naschrift

Nog even een naschrift op de vorige blog. Food-& Agribusiness documenteert de bedrijvenhandel rond de aardappelfabriek, ooit bekend om zijn verse geschraapte krieltjes:  opgericht in 1967 en vanaf 1970 in handen van Agrico. In 2005 werd het verzelfstandigd en daarna onderdeel van de Duitse Bieze Food Group. Die verkocht het in 2012 aan het Canadese McCain. Die verkochten het vorig jaar aan een privat equity fonds: Nimbus Investment Fund V. 

CelaVita

 CelaVita is failliet, zo meldt de NOS. Merken en bedrijven komen en gaan, maar deze had wel een bijzondere oorsprong. Het begon als een merk van de aardappelcoöperatie Agrico. Die hadden een groot aardappelsorteerbedrijf in Wezep en een van de restproducten waren de kleine aardappeltjes, kleiner dan 28 (of 35, daar wil ik vanaf zijn) millimeter doorsnee. Deze krieltjes waren van oudsher voer voor de beesten, maar het bedrijf kwam op het ideen deze te veemarkten als luxe gemaksvoedsel. Mooie fransklinkende naam erop en ineens waren de krieltjes een moneymaker. 

Al zo'n 25 jaar geleden was er een discussie hoe het verder moest. Ik was toen betrokken als adviseur en doorrekenaar bij fusiegesprekken van Agrico en de toenmalige directie worstelde met de toekomst: zo'n consumentenmerk is een heel andere business dan bijvoorbeeld pootaardappelen exporteren. Een merk kost investeringen en merken moesten opgeschaald naar een groot aantal landen. En er was productontwikkeling gewenst, het succesvolle merk leende zich voor brandextension naar verwante producten met aardappelen. De consumptieaardappeltelers in de coöperatie was het voordeel van zulke investeringen misschien nog uit te leggen, maar de pootaardappeltelers staken het geld liever in het kweekbedrijf, zo was de indruk. Misschien had het bij Aviko gepast (maar die hadden hun eigen aardappelproducten naast de frites) dat was een bevriende onderneming, dochter van de coöperatie van suikerbietentelers, die een zeer nauwe just-in-time belevering van aardappelen vanuit dat sorteerbedrijf kreeg. Maar Agrioc en Aviko kregen ruzie en gingen uit elkaar. 

Daarna heb ik het niet meer gevolgd, maar ik begreep dat McCain jarenlang eigenaar is geweest en het in afgelopen jaren aan een investeringsmaatschappij heeft verkocht. Die trekt nu de stekker eruit. Het leven is er blijkbaar uit bij CelaVita

Duits biertje

 De Duitser drinkt graag een biertje, maar niet meer zo graag een derde of vierde glas, zo constateert de CEO van Veltin in The Economist van afgelopen week. Aanleiding van het bericht is de daling in de Duitse bierconsumptie. Van 112 liter per persoon per jaar in 2005 naar minder dan 90 liter. Daarmee is het gezakt naar de 6e plek op de wereldranglijst van bierdrinkers. Geen vreugde bij de bierbrouwers. Hoewel, dat kon nog wel eens meevallen. 10% van de consumptie is nu alcoholvrij. En die zit niet in die cijfers, want dat is volgens de statistici in Wiesbaden geen bier. 

ontwikkelingseconomie voor beginners

 Op FOodlog brak weer eens een discusie los over Afrika en hoe ontwikkelingspaden verlopen. Er zijn mensen die benadrukken dat vooral het kleine bedrijfje heilig is, terwijl in mijn ogen ontwikkeling vanzelf leidt tot schaalvergroting. Die vaak zelfs te langzaam is. Ik verwoordde mijn bijdrage als volgt:

Schaalvergroting lijkt me geen doel in een ontwikkelingsproces maar een onvermijdelijk gevolg dat helemaal niet zo erg is. Dan heb ik dus de normale schaalvergroting voor ogen, niet mensen van hun land sturen om er een latifundia of grote plantage van te maken. En ook niet eentje waar er maar een paar bedrijven over blijven en geen concurrentie. (Overigens is er nu ook corruptie en kunnen ook veel kleine boeren samen allerlei voordeeltjes bij de machthebbers binnenslepen).

Dat schaalvergroting onvermijdelijk is, is simpel te zien: als je in een landbouwregio meer welvaart wil zul je een aantal mensen moeten vragen wegen aan te leggen (om product af te voeren of kunstmest of zaaizaad aan te voeren), wellicht wil je een drinkwatersysteem of riolering voor verhoging van de welvaart.

Dat vraagt investeringen, om die arbeiders die je hebt vrijgemaakt te eten te geven, om materiaal aan te kopen in de grote stad of het buitenland. Asfalt valt niet uit de lucht, een drinkwater installatie ook niet. Om die investering te financieren zijn er verschillende oplossingen die meestal betekenen dat je nu afziet van consumptie, ten faveure van toekomstige welvaart. Investeren.  En dat moet je financieren. 

Dat kan door de boeren een heffing op te leggen: gratis eten leveren aan de arbeiders en een extra belasting om materiaal in de stad te kopen.  Je kun ook consumenten belasten. Rechtstreeks of via een GLB met hogere voedselprijzen, waardoor boeren meer gaan produceren en je meer te verkopen hebt aan de grote stad of het buitenland. Derde optie: je bent erg geloofwaardig dat je je schulden in de toekomst afbetaalt, en je overtuigt investeerders in de stad of het buitenland om je geld te lenen voor de investeringen. Vierde: je overtuigt anderen dat ze het je gratis geven, dat noemen we ontwikkelingshulp.

Maar in al die gevallen haal je arbied weg uit de landbouw om die weg aan te leggen, of betere huizen, of de drinkwaterleiding. In het begin kan dat wellicht omdat er teveel mensen in de landbouw rondlopen die weinig werk hebben(verborgen werkeloosheid). Maar er komt een punt dat de welvaart zo stijgt dat de arbeiders meer verdienen en dus de arbeider duurder wordt.  Dan kiezen jongelui ervoor geen boer te worden maar monteur bij het leidingwaterbedrijf. En dan gaan ook de boeren een machine kopen zodat hun arbeidsproductiviteit omhoog gaat.  En hun welvaart. En met die machine kunnen ze wat meer hectares per man/vrouw doen. Dat heeft schaalvergroting. 

Het is de weg die de Europese (en Amerikaanse) landbouw, en totale economie, is gegaan. Je kunt iets vinden van de huidige Nederlandse landbouw, maar terug naar de aardappeleters van Van Gogh van 150 jaar geleden lijkt me niet gewenst en ik gun Afrika dezelfde ontwikkeling. Als het meezit leren ze nog een beetje van onze fouten. 

hitland

 Een excursie bracht me gisteren in Hitland, een 600 ha recreatiegebied tussen Nieuwerkerk aan den IJssel en Capelle aan de IJssel. Dit keer ging het niet om de plantjes, maar de beheersorganisatie. Interessant genoeg om even vast te leggen.  

Het recreatieschap met typische veenweide verkaveling  ontstond 50 jaar geleden (1965) toen Rotterdam allerlei plannen ontwikkelde voor baggerdepots en een snelwegverbinding tussen de A20 en de A15, ook ter ontsluiting van Krimpen aan den IJssel. Het leek de twee gemeentes maar het best een tegenwicht te vormen en ze bedachten het recreatieschap als buffer tussen hun twee kernen maar vooral tegen Rotterdamse plannen.

Het recreatieschap is een Gemeenschappelijke Regeling (die wet was er toen net) waarin de 2 gemeenten (inmiddels is Nieuwerkerk opgegaan in Zuidplas)  op basis van inwoneraantallen van de beide kernen de kosten en basten delen en de wethouders de zaak aansturen. Niet alle grond is overigens in bezit van het schap.  Sommige percelen zijn van boeren, die wel te maken hebben met het bestemmingsplan en bijpassend waterpeil. Desgewenst kunnen ze hun grond aan het recreatieschap verkopen, maar er is geen voorkeursrecht. 

Land wordt verpacht en werkzaamheden aan wegen etc uitbesteed zodat eigenlijk 1 persoon het schap kan runnen.  De recreatieactiviteiten zijn gericht op wandelen, fietsen, hardlopen, wat speelveldjes en tuintjes en een ongebruikte ijsbaan (omdat er geen ijsvereniging is die als ijsmeester en exploitant wil optreden). Bijzonder is nog wel dat er ook een openbare golfbaan is, de laatste in Nederland. De exploitatie daarvan is wel in handen van het schap, hoewel ook hier restaurant, golfschool en golfwinkel worden verhuurd zodat alleen het baanonderhoud door 6 semi-ambtenaren gebeurt. Zolang dat een inkomstenbron is voor het schap vindt de politiek dat prima. Grappig is dat by far de grootste goflsport-winkel van West-Nederland ook een gebouw op het terrein huurt. Net als  bij een openbaar zwembad is de golfbaan natuurlijk niet gratis (een rondje kost 35 euro) en net als op een openbare school kun je niet zomaar met je hond in en uitlopen op de golfbaan.  Hoewel sommigen een ander beeld bij openbaar hebben.

Opvallend is eigenlijk wel dat natuurbeheer helemaal niet zo'n grote rol speelt. 10% van het areaal schijven statuten / beleidsplan voor, zo begreep ik. Met probeert wel met beplanting (een deel is nu oud) de biodiversiteit te verhogen, in de weilanden zitten grutto's en het is er mooi.  En er zitten veel ganzen en dus maar weinig zwanen meer. Maar een recreatieschap is geen natuurgebied. 

Wageningen aan de Nickerie

In het rijtje veel gelezen blogs, hier links, duikt een oudje op. Naar aanleiding van een vakantietrip blogde ik over de geschiedenis van het Surinaamse Wageningen.   Dat mijn oude stukje weer opduikt in de zoekmachines komt vermoedelijk omdat Frank Westerman dit weekend een mooi verhaal over hetzelfde onderwerp in de NRC heeft gepubliceerd. Van harte aanbevolen, met veel over de gang van zaken rond en ma de dekolonisatie met de rol van de volgende generatie Wagemingers. En wat nieuwe bronnen. Een voorpublicatie uit een deze herfst te verschijnen boek, zo begrijp ik.  Komt goed met het Sinterklaascadeautje. 

voedselsoevereiniteit

 Ik werd gevraagd om op Foodlog te reageren op het begrip  Voedselsoevereiniteit. Dat vindt hier en daar opgang, soms gekoppeld aan anti-globalistische ideeen of voedselzekerheidszorgen in tijden van geopolitieke spanning. Uiteindelijk kwam ik tot de volgende conclusie:

Internationale en nationale handel brengt welvaart. Mensen en landen specialiseren zich waar ze goed in zijn. En het helpt de klappen van lokale misoogsten opvangen. Dat is het basisidee dat zijn juistheid inmiddels wel heeft bewezen. En handel is in het voordeel van beide partijen. En anders is men soeverein genoeg om geen contract te tekenen.

Handel is niet zaligmakend. Het kan lokale voedselconsumptiecultuur te gronde richten omdat mensen op prijs voor het standaard product gaan. Goed dus dat er Slow food is als tegencultuur. Internationale handel kan regio[s leeg achterlaten en daar boeren of anderen wegconcurreren. Dat is niet goed voor de leefbaarheid en je kunt dus kijken hoe je daar wat aan kunt doen. 

En sommigen vinden dat ze te ver af staan van het voedselsysteem of dat de overheid niet genoeg doet aan bevorderen van duurzame landbouw en gaan aan de slag via Land van Ons of Herenboeren. Prima correctie op overheidsfalen. 

Voor dat alles heb je geen begrip Voedselsoevereiniteit nodig, zo lijkt me. Een gewone economische analyse met wat sociologie en politicologie brengt je tot dezelfde inzichten. Ik wordt wat kriegelig als voedselsoevereiniteit een etiket is om kleine boeren tot in lengte van jaren in stand te houden. En dar de consument dat dan maar zou moeten betalen. Dat hadden de bakker en de slager ook wel gewild, maar de consument koos voor de supermarkt. Maar als de burger dat wel wil, ook prima. Daar is de stembus voor en dan kan er beleid worden gemaakt door de soevereine staat. 

Beurs

Straatnamencommissies zijn soms onnavolgbaar. Gisteren moest ik bij een apotheek zijn die gevestigd is op Beursplein 9. Terwijl ik de portemonnee trok om af te rekenen, vroeg is me af wie bedacht had een gezondheidscentrum in een nieuwe wijk aan een pleintje vestigt met die naam. Is dit een neoliberale uitwas van de vormgeving van ons zorgstelsel (de dag ervoor sprak ik op een feestje een fysiotherapeut die klaagde over de mach van de verzekeraars en het feit dat het beroep nu onaantrekkelijk is) ?   Of had de straatnamencommissie dit bedoeld als een aanklacht met een knipoog ?

Op de terugweg bedacht is me dat het ook nog een grapje kon zijn: mensen die beurs zijn ,melden in dat centrum op het beursplein. Maar die verklaring heb ik terzijde geschoven. Google Maps leert dat het gebied allemaal straten heeft die vernoemd zijn naar de Amsterdamse beurs en omgeving, zoals de Hoekliedenstraat.  In een groots opgezette wijk uit deze eeuw waar de middenklasse dankzij de hypotheekrenteaftrek mooi en ruim woont.  In mijn tijd was het nog een alleraardigst akkerbouwgebied, de akkerbouwers zullen er niet minder van geworden zijn en inmiddels ook wel met hun kapitaal op het Beursplein actief zijn. 

Regie op innovatie

Foodlog schreef een artikel over hun podcast serie en het afsluitende oploopje in Ede. Waar ik ook aan meedeed. Boodschap: meer regie op innovatie en modernisering, minder geklaag over feit dat sommige deelsectoren hier en daar moeten inschikken. Inmiddels praat men in Den Haag weer over industriepolitiek. Het scheepsbouwtrauma van de jaren 80 is blijkbaar verwerkt en de spannende tijden vragen om actie. Na falen komt opstaan. 

Lijstje: 9 recent verdwenen supermarkten

De Coop supermarkten verdwijnen. De NOS bericht erover met een mooi plaatje dat aangeeft hoe afgelopen jaren 17 supermarkten consolideerden in 8.  Dat zijn niet alle supermarkten: Lidl en Aldi groeiden op eigen kracht. Overigens kwamen er ook distributiekanalen met thuisbezorging bij, zoals Picnic en Crisp.

Het NOS overzicht (zie foto) leidt tot het volgende lijstje van verdwenen retailmerken in min of meer opeenvolgende volgorde van verdwijnen:

• Edah (naar Jumbo en een deel van de winkels naar Super de Boer)
• Konmar (door AH een deel van de winkels naar Jumbo)
• Super de Boer (door Jumbo)
• Digros (door Dirk)
• C1000 door Jumbo
• Emté (door Jumbo, een deel van de winkels naar Coop)
• Deen (door Dekamarkt, Vomar en AH)
• Jan Linders (door AH)
• Coop (door SPAR, Boon's markt en Plus)

Lijstje: woorden uit het Jiddish

Het onvolprezen Historiek.net kwam onlangs met een strikt arbitraire top-50 van Nederlandse woorden uit het Jiddisch. Hierbij de top 10. Zie alhier voor de complete lijst en achtergronden.

1. Bolleboos
2. gabber
3. hoteldebotel
4. mesjogge
5. gein
6. jatten
7. sjacheraar
8. geteisem
9. penoze
10. kapsones

column

 

Soms moet je als columnist ook een beetje geluk hebben. Afgelopen weekend leverde ik mijn column in bij Food & Agribusiness. Met als insteek een bemoediging van provincies om een beetje door te pakken in de Ruimtelijke ordening en het omgevingsbeleid inzake milieu. Zodat ondernemers weer ruimte hebben om te ondernemen, en de externe effecten te verminderen. Vandaag verscheen de column. En -geheel toeval, het initiatief was me niet bekend- kwamen de provincies via het IPO met een plan om stappen te zetten, in samenwering met VNG, Unie van Waterschappen en LTO en NAJK. Mooie timing uds. Overigens vinden milieuorganisaties en de bouw het IPO plan niet vergaand genoegd. Maar goed dus dat daar waar het kabinet niet levert, de decentrale overheden een eigenstandige rol hebben en invullen. 

Plofkippartijen

 

De plofkip (een term waar ik overigens geen fan van ben, maar die wel een succesvolle marketingvondst was) begint nu een term te worden met een meer algemene betekenis, zo lijkt het. In de NRC van afgelopen zaterdag dook de term "plofkippartijen'  op. Een analyse over het geklungel rond de asielwetten was aanleiding ruim aandacht te geven aan deze term die is gemunt door universitair politicologe Leonie de Jonge. Het zijn partijen die een sentiment in de samenleving goed verwoorden, een aansprekende leider hebben of een misstand aankaarten, daardoor  razendsnel opkomen, na de groeifase geen ideologie of traditie blijken te hebben, geen deugdelijke organisatie en uitgeput raken, niet zelden met interne spanningen en ruzie.  En ze verdwijnen weer net zo nel naar de marge als ze opkwamen. Vooral populistisch radicaal rechts lijkt er ontvankelijk voor: Leefbaar Nederland, LPF, Trots op Nederland, en FVD zijn voorbeelden. NSC en BBB dreigt hetzelfde lot, zo laten de peilingen zien. 

 Interessante metafoor, dat gebruik van het woord plofkip. Op het eerste gezicht was het woord Plofpartij genoeg geweest, maar het woord kip legt hier onbewust een verband met kakelen en kip zonder kop, zo vrees ik. Wat dan weer aansluit bij een analyse van een VVD strateeg die een boekje opendeed over het laatste decennium campagne voerden door zijn partij. Dat ging aan de hand van de psychologie van Kahneman: aanspreken van systeem 1, de emoties en niet van systeem 2 de langzaam werkende rationele hersens.  Waarmee in de politieke partij(en) het centrum belangrijk is geworden en een machine die steeds losser staat van de basis. En dat loopt dus onherroepelijk fout doordat de koppeling met de opvattingen van de straat verdwijnt, waarmee je dan de plofkippartijen die het goed kunnen verwoorden, de ruimte geeft. 

Guus Valk: Geklungel rond asielwet komt voort uit succes plofkippartijen. NRC7 juli 2025

Tip voor de NS

Mijn reis naar het oosten van Duitsland verliep ruim een week geleden nogal stormachtig. Of althans minder gladjes dan de foto hiernaast suggereert. Door een forse zomerstorm gingen er veel bomen om en werden spoorwegen geblokkeerd. Mijn internationale trein vanuit Amersfoort ging dus niet verder dan Hannover, alwaar we in een overvolle ICE trein konden overstappen. Die moest over een langzamer spoor dat niet geblokkeerd was door bomen maar wel overbevolkt door andere treinen maar in Berlijn zien te komen. Wat uiteindelijk lukte, maar 12 uur 's nachts was te laat om mijn aansluitingen naar de regio te halen. Eerstvolgende pas om 04.30 uur. Hotels vol.

In Utrecht zetten ze dan veldbedden in de Jaarbeurs, maar de Deutsche Bahn heeft een oplossing die ik de NS bij deze kan aanbevelen. Ze zetten op een spoor een lange ICE trein neer als Hoteltrein. Die mag je de hele nacht gebruiken om te slapen zoals je dat in een vliegtuigstoel doet, met vrije stoelen om je heen.  Niet ideaal, maar beter dan veldbedden zo lijkt me. En makkelijker te organiseren. Voor je het weet heb je de eerste trein in de ochtend.

Terug

Het was hier even stil, we waren er even uit naar een Hoffest in Duitsland. Alwaar ik een paar oude tractoren spotte. Nostalgie uit de tijden van voor de DDR.