PBL en Landschap

Een attendering: onlangs verscheen bij het PBL het rapport Zorg voor landschap. In de media ging het meteen over Verdozing, maar het rapport bevat meer interessante gedachten, foto's en kaarten. Vergelijking van 1790 en nu, in bv. het Groene Woudt laat duidelijk zien hoe we inmiddels boeren tussen industrieterreinen en buitenwijken. Ik deed mee met een online-discussie en een sessie, dus ik laat het bij deze attendering

Inkomens in relatie tot stikstof

Het was hier stil afgelopen weken. Drukte dus. We publiceerden inkomenscijfers en de stikstofperikelen  leidden tot de nodige discussie. Ook op Foodlog. Voor wie dat niet volgt, hier een stukje dat ik er dinsdag schreef. Blijft dat ook hier bewaard. Morgen weer een echte post.

De voorstellen van Minnesma & Vollenbroek zijn bedacht vanuit macro-economisch perspectief. De maatschappelijke kosten-baten daarvan krijg je conform hun laatste alinea vermoedelijk wel rond gerekend. Maar het probleem is natuurlijk de verdeling van lasten en lusten over de partijen: boeren en burgers, en binnen de boerenstand de moderne multifunctionele boer, de schaalvergroter en het kleinere klassieke gezinsbedrijf.

Maandag presenteerden Wageningen Economic Research, CBS en Eurostat de inkomensschattingen voor dit jaar. Zie ook de rapportage hier op Foodlog. Ze kregen tussen Catshuis ontbijt en CLB-FDF rechtszaak enige aandacht, maar een opname voor het NOSjournaal / Nieuwsuur sneuvelde op de redactietafel van de NOS onder het mediageweld over topcrimineel T.

Mijn analyse voor dat interview was een poging het eens van boerenkant te bekijken en luidde als volgt: Inkomens zijn dankzij de Afrikaanse varkenspest in China wat hoger dit jaar, maar toch zien we protesten. Met name de melkveehouderij heeft het economisch lastig. De melkprijs is op een normaal niveau, en laatste jaren in Europees verband zeker niet slecht. Veevoer is dit jaar aan de dure kant. Wat echter vooral een rol speelt is dat de boeren de gebruikelijke kostenstijgingen moeilijk kunnen goedmaken door het normale mechanisme van schaalvergroting. Daardoor loopt hun kostprijs op. Die schaalvergroting is lastig omdat de prijzen voor grond en quota heel hoog zijn: doordat na de afschaffing van de melkquota het even duurde voordat de fosfaatquota waren ingevoerd, moesten bedrijven 8.3% terug en nu willen heel veel boeren die teruggang weer opvullen. Dat is duur – of in andere woorden: er wordt grof geld geboden om de buurman uit te kopen.
In het buitenland zie je al jaren veel sneller grote bedrijven ontstaan van honderden koeien die een lagere kostprijs realiseren. De opvolgingsdruk lijkt er minder groot: is de overname van grond hier zo aantrekkelijk? Afgelopen jaar steeg bovendien de melkprijs in omringende landen wel, en name ook de melkproductie verder toe. Per saldo een plusje voor melkvee. In Nederland stijgt de kostprijs verder bij bedrijfsuitbreiding, met bouwkosten die al rekening houden met ammoniakreductie en automatisering omdat arbeid duur wordt. Vandaar ook de angst voor opnieuw verplichte kortingen op de productieomvang – voor sommigen een reden om met de tractor de straat op te gaan.

Lage inkomens zijn niet de aanleiding dat boeren protesteren, hoewel die inkomens en vooral de spreiding erin (2018: 38% huishoudens beneden lage-inkomens-grens en een deel heeft ook weinig eigen vermogen) wel aangeven dat men zich klem voelt zitten. Men protesteert omdat men gevoel heeft niet gewaardeerd te worden en omdat men vreest dat nieuwe milieumaatregelen inzake stikstof boeren extra zwaar treffen en tot gedwongen inkrimping van de veestapel zullen leiden. Daar bestaat veel onzekerheid over. En dat kun je bij een laag inkomen niet hebben.

Hoe verder? Voor sommige boeren zal dit een aanleiding zijn om wat eerder het bedrijf te beëindigen of voor een potentiële opvolger om te cashen en elders aan de slag te gaan. Een versnelde afvloeiing, die in de glastuinbouw en varkenshouderij al langer aan de gang is waarbij je ziet dat het middenbedrijf gedwongen wordt te kiezen, en relatief snel verdwijnt. Een beperkter aantal zal er in slagen het traditionele pad van de bedrijfsvergroting te volgen. Anderen zullen de stap maken naar een ander bedrijfsmodel met andere activiteiten als natuurbeheer, recreatie, zorg, energieproductie of aanvullende inkomsten van buiten de landbouw. CBS liet maandag nog eens zien dat afgelopen jaren die bedrijfsinkomsten uit multifunctionele activiteiten (waaronder energie) sterker zijn gestegen dan de plantaardige opbrengsten en die weer sterker dan die uit veehouderij.

Als deze analyse klopt is dus de vraag voor de beleidsmaker hoe je die onzekerheid snel wegneemt en boeren helpt een keuze te maken die maatschappelijk gewenst is. Moet het kabinet het dan zoeken in allerlei middelvoorschriften als veevoer, water bij de mest etc.? Of liever het vrijwillig opkopen of braakleggen van dier- en fosfaatrechten ? Of helpen stikstofrechten de positie van het bedreigde middenbedrijf te verdedigen, zoals de Nederlandse Melkveehouders Vakbond altijd stelde bij de melkquota? Of pakken we in navolging van Minnesma & Vollenbroek meteen door en gaan we voor CO2 rechten, die boeren niet alleen kunnen verhandelen, maar waar ze ook mee kunnen verdienen door CO2 de grond in te werken? Of krijgen we de maatschappelijk gewenste bedrijfsvoering vooral als we gaan betalen voor de grutto en andere natuur ?
Twee dingen lijken me niet werken: Betalen via de supermarktkassa gaat niet lukken, Misschien nog wel in de Amsterdamse grachtengordel, maar niet bij de Berliner platz. En ten tweede: een oplossing die voor alle groepen boeren de meest optimale / minst problematische is, bestaat niet.

Rijst in Japan

Rijst is een zeer bepalend aspect van Japan. In de WTO (die een dezer dagen zijn juridisch panel verliest door Amerikaanse onwil) en zijn voorgangers werd de Japanse positie veelal bepaald door de bescherming van de rijstteelt. Japanse rijst is namelijk heel anders dan andere rijst, zo heette het.
Met verbazing las ik dan ook een mooi stuk in de NRC van zaterdag. Over Japanse vergeten groenten die door de Leidse hoogleraar Tinde van Andel en een promovendus aan de vergetelheid zijn ontrukt. Ze documenteerden een mooi werk ui het Japan van 1800. De Seikei Zusetzu, te vinden in Leiden, en hier digitaal 
In die agrarische encyclopedie staan veel groeten, die de Japanners in dat boek Hollandse namen hebben gegeven, zoals radeisu en woruteru (met de l, r verwisseling). Die groenten kenden ze al, en hadden een Japanse of Chinese naam. Maar dankzij Von Siebold dachten ze dat het Hollands de wetenschappelijke naam was. Inmiddels is die weer uit het Japans verdwenen.
Maar ook een deel van de groenten zelf zijn vergeten. Wat blijkt: na WO II hebben de Jappanners een vorm van nationale planning ingevoerd waarin bepaalden streken zich moesten specialiseren in bepaalde gewassen. Waar voor die tijd rijst een product was voor rijke mensen, ging de overheid in dat systeem de rijstteelt stimuleren (en met invoerrechten fors beschermen). Het landbouw- en voedselsysteem ging over van een situatie waarin veel mensen veel verschillende gewassen verbouwden naar het huidige uniforme, rijst-gedomineerde systeem. :"Als je een paar generaties teruggaat gebruiken mensen veel meer een mix van granen, men at gerst en gierst. Rijst was echt het voedsel voor de rijken, het was heel moeilijk te verbouwen omdat er zoveel water voor nodig is"". Rijst als cultureel erfgoed, ook door UNESCO onderschreven, is veel minder traditioneel dan gedacht.
Boeiend mechanisme dus: de overheid maakt iedereen voor zijn gevoel rijk met rijst, die duur is maar beschermd wordt en wel redelijk efficient in steden kan worden gedistribueerd (denk ik dan) terwijl groente helemaal onbetaalbaar wordt.

De stad lonkt

Over Random Control Trials (zie vorige blog) gesproken. Nobelprijswinnaars Duflo en Banerjee voerden er een uit in het noorden van Banglasdesh. Sommige mensen werd informatie gegeven over de hogere lonen in de stad, andere kregen er geld voor een buskaartje en twee dagen voedsel bij, zodat ze in de stad niet meteen in de problemen kwamen. En dan was er nog de onbehandelde groep. Van de groep met buskaartje stuurden gezinnen in 22% extra gevallen iemand naar de stad. En doordat er dan geld wordt teruggestuurd gingen die gezinnen van 1400 naar 2200 calorieën. Dat is van forse honger naar normaal.
Ook in westerse landen is de trek naar de stad goed voor de economie en de betrokkenen. Er was een mooi natuurlijk experiment in IJsland waar in .1973 de Westaman eilanden door een vulcaan werden getroffen en at random werd 1 op de 3 huizen verwoest. Bewoners kregen volledige schadeloosstelling zonder herbebouwingsplicht. Van die groep vertrok 47% naar het vasteland, van de rest maar 26%. In 2014 keken onderzoekers naar de mensen die ten tijde van de ramp nog geen 25 waren. Degene die vertrokken waren, verdienden meer dan $ 3.000,- per jaar meer. en hadden een betere opleiding.
Kortom je kunt stemmen in het stemhokje (en protesteren) of er zelf door met de voeten te stemmen wat aan doen. Zo betoogt een special in The Economist van 16.11.2019 over immigratie. (The magic migration). Migratie is goed voor de wereld, In ieder geval voor de betrokken personen en hun werkgevers. Maar ook voor de rest van de economie. De achterblijvers krijgen veel geld toegestuurd en in het ontvangende land groeit de economie ook. Mensen die daar concurrentie ervaren van nieuwkomers komen vaak in betere banen met taalvaardigheden of leidinggeven aan de nieuwkomers. En bovenal profiteren ze van lage prijzen in de economie omdat door de immigranten de kostprijzen van producten laag blijven. Dat effect wordt door de anti-immigratie partijen vaak vergeten zo stelt The Economist in navolging van de OECD. Maar cultureel moet het natuurlijk niet al te hard gaan. Een helder toelatingsbeleid op basis van criteria zoals Australië of Canada hebben is nodig.
Enfin voor deze blog is vooral de trek van platteland naar stad belangrijk Inkomens in steden liggen hoger, kosten vaak ook maar per saldo is de trek naar de stad positief. En dat verhoogt de opportunity cost van arbeid op het platteland aan, wat dan het mechanisme is voor mechanisatie en meer welvaart door hogere arbeidsproductiviteit.

Nobelprijs voor RTC

We besteedden hier nog geen aandacht aan de Nobelprijs voor dit jaar. Die ging naar een drietal ontwikkelingseconomen (waaronder een jong Frans-Indiaas in Amerika werkend echtpaar) die in de jaren negentig de Random Control Trial techniek hebben geintroduceerd: je geeft het ene dorp wel een behandeling (zeg: met malarianetten) en het andere niet, en kijkt wat er werkt.
In The Economist (23.11.2019) leidt het tot een discussie over de toekomst van het vak. De claim dat RCT de gold standard is, gaat te ver. Angus Deaton (ook van Nobel niveau) vindt dat te ver gaan. RCT is niet overal geschikt voor. Er zijn ook wel wat ethische vragen (je onthoudt een dorp de goede oplossing tijdens de test) hoewel die in de medische wereld wel verdwenen zijn (en terecht lijkt me).  Een betere kritiek lijkt me die van William Easterly, dat de methode leidt tot meer nadruk op technische oplossingen die we lekker testen met een RCT. Voor sociale innovaties is dat lastiger.
En leidt het niet tot het vooral beantwoorden van kleinere vragen en niet meer nadenken over het grote systeem van de economie? Veel economen hebben het vak gekozen voor een grotere rol dan die van 'policy-tweaker' (of loodgieter/plumber, zoals Nobelprijs winnaar Esther Dufflo het noemt).

The Economist, 23.11.2019 Works in Progress.

subsidies voor oost van west

Veel landbouw in The Economist van een week geleden (23.11.2019). In Brussel is er veel discussie over wat externe convergentie heet. Of wel alle boeren in de EU hetzelfde bedrag per ha. Ik heb in lezingen al eens laten zien dat dit onzin is: kg-opbrengsten, grondprijzen, arbeidskosten zijn in bv. Hongarije of Bulgarije veel lager dan hier. En als je er forse milieu-eisen aanhangt, zijn de problemen hier groter. Het lijfblad wijst nu op een studie van de Centre for Global Development die aangeeft dat de subsidie in % van inkomen in het oosten veel hoger is dan in het westen, en geen land scoort zo laag als Nederland. Dankzij de tuinbouw en intensieve veehouderij....

Overigens voorkomt het niet de leegloop in Frankrijk, daar gaat een ander artikel over. Een slimme kleine gemeente heeft het gemeentehuis omgedoopt tot community centre: postkantoortje, café, 's ochtends baguettes (die elders gehaald worden) etc.

Coyle over waarde van data

In de Financial Times van afgelopen donderdag, 21 november, ook nog een uitstekende column van prof. Diane Coyle (Un. Cambridge) met de titel Valuing data is tricky but crucial for the public good. Haar argumentatie rond het waarderen van data is grofweg als volgt:

• Data is belangrijk, neem de data in een app op de smart phone die de leefstijl / gezondheid van een burger meet. Die data is belangrijk voor het individu, van waarde voor commerciele doeleinden en voor publieke doelen.
• Het gaat in het debat erg om privacy en private eigendom van die data, maar die data is in anonieme vorm ook zeer van belang voor publieke doelen waarin data wordt samengevoegd of geanalyseerd. Twee punten zijn dan van belang als het gaat om waarde van de data en beleid
• De markt alleen waardeert die data niet goed: data is non-rival (het kan door meerderen worden gebruikt zonder dat het slijt) en heeft positieve externalities (mijn data is ook voor anderen van nut en andersom). Dat betkent dat beleidsinterventie leidt tot meer waarde
• De waarde die je kunt realiseren uit het verzamelen, analyseren en gebruiken van data is niet verankerd in de fundamentele kenmerken van dit proces omdat het afhangt van tal van karakeristieken: niet alleen accuraatheid en tijdigheid, maar ook gemak van koppeling aan andere data, de context van het gebruik en potentiële gevolgen van het gebruik. waarde kan afhangen van nog onbekend gebruik en (toekomstig) beleid kan invloed hebben op de waarde van data. Daarmee hebben een aantal grote tech bedrijven het genot van forse rents (netwerkeffecten) en dat hindert concurrentie en innovatie.
• Daarmee is er geen true value van data. 
• maar die is zeker geen nul, en veel beleid en organisaties doen wel alsof het nul is. Bedrijven die dat wel doen, worden hoog gewaardeerd (financieel). 
• Voor overheden die naar data beleid kijken is ook nog van belang dat ze zelf veel data hebben. Ze onder-investeren in data
• De verhouding tussen individuen en de grote techreuzen is onevenwichtig en een afhankelijkheidsrelatie die om aandacht vraagt. 

Tofu en plastic

De NY Times van vrijdag had ook nog een voorpagina verhaal over wat er fout gaat op Oost Java: dioxine in de tofoe. Er wordt veel papier en plastic naar Indonesië geëxporteerd, zeker nu China ons afval niet meer wil verwerken. Veelal gaat het om oud papier, maar soms zit daar heel veel (tot wel 50%) plastic in. In plaats van dat aldaar te scheiden wordt het verkocht als brandmateriaal aan de makers van tofoe. De dioxine is dan overal terug te vinden, met name ook in eieren. Een recente test vond het meest besmette ei ooit in Azië, op 1 na. Maar dat was dan ook een ei in Vietnam naast een van de opslagplaatsen in de Vietnam-oorlog van het beruchte Agent Orange.

Trump en de boeren

Vrijdag was ik bij de OECD in Parijs voor een bijeenkomst van directeuren van ons soort instituten. En dus las ik in de Thalys de internationale kranten. De NY Times had een pagina groot verhaal onder kop "Why farmers are falling out of love with Trump". Blijkbaar broeit het in de mid-west. De sojaboeren hadden daar al flink last van de handelsoorlog met China (waarvoor ze overigens ook flinke compensaties ontvangen). Maar nu blijkt het ook fout te zitten rond bio-ethanol uit mais. Zo'n 20% van de oogst gaat naar die markt voor biobrandstoffen (die het op lange termijn toch moeilijk gaat krijgen door de elektrificering, zo stelt de NY Times nog even). Trump heeft namelijk de kleinere olieraffinaderijen vrijgesteld van de bijmeng-verplichting van biobrandstoffen. En daar is dan na geklaag weer enige compensatie voor beloofd, maar bij de uitwerking blijkt dat minder te zijn dan in de besprekingen is gesuggereerd. Het wekken van verwachtingen leidt tot boosheid.
Het artikel meldt ook nog dat het American Farm Bureau, de Amerikaanse LTO, een boek met standpunten heeft dat 114 pagina's lang is. Van standpunten over elektrische bedrading van machines (moeten knaagdier-resistent zijn) tot het huwelijk (dat is iets tussen mannen en vrouwen).

toekomst verkennen

Ondanks de regen wandelde ik vanmiddag naar het Ministerie van OCW. Voor een boekpresentatie met workshop. Freija van Duijne en Peter van der Wel publiceerden hun boek Toekomst Verkennen - het ultieme denken in organisaties. Ik heb het natuurlijk nog niet gelezen maar de inhoudsopgave en wat kadertjes beloven een boeiend boek. Mijn workshop ging over de toekomst van het toekomst verkennen: waar kan de methodologie beter. Onder leiding van de directeur van STT kwamen we uit op betrekken van alle geledingen, juist ook mensen uit de lastige hoeken van de samenleving, als ook op beter gebruik van data, vooral ook van data die niet officieel verzameld wordt. En niet altijd die kwadranten.... Enfin, het was een mooie vernissage, als je dat van een boekpresentatie mag zeggen.

Voedselwoestijnen in de Midwest

Aan voedsel geen gebrek in de Midwest van VS, zo zou je denken. Het is tenslotte dé landbouwstreek, zij het met wel veel mais. De NY Times kwam vrijdag ïn zijn internationale editie [die ik in Japan oppikte] met het verhaal dat we de food deserts niet alleen moeten zoeken in arme districten in grote steden, waar mensen de wijk niet uitkomen en aangewezen zijn op een supermarkt die vooral processed food verkoopt (ook omdat er te weinig koopkracht is voor groenten en fruit). Juist in het leeglopende platteland verdwijnen nu ook de supermarkten en moeten mensen 50 km of meer rijden om hun dagelijkse boodschappen te doen. En is de super een keer weg, dan wordt het ook erg aantrekkelijk om in zo'n plaatsje te gaan wonen. Zodat het in Illionois, Kansas, Nevada, Allabama en zelfs Florida en die andere staten nog leger wordt. Soms wil een dollar-store als Dollar General zich er nog wel eens vestigen, maar ook lang niet overal.
Het antwoord: self organisation in wat elders een coöperatie wordt genoemd. Maar dat is in deze gebieden die 75% Republikeins zijn, een vies woord. Te socialistisch - hoewel de gebieden groot geworden zijn met landbouwcoöperaties. Wat dat betreft lijken ze op de ex-communistische staten, die houden ook niet van die term. In de VS heet het dus Community Store. Ze verkopen producten die dorpelingen over hebben en halen spullen bij lokale boeren en bij supermarkten verder weg, in bijzonder als grossiers of DCs van supermarkten hun niet willen bevoorraden. En veel vrijwilligers werk. Lokale overheden geven soms subsidie of belastingvoordelen, dat dan weer wel in Trump-land.

NY Times: Empty Shelves in Farm Towns, 8.11.2019

Klimaatslimme technologie bij G20 in Tokyo

Ik gaf vanochtend in Tokyo een presentatie in de G20 MACS workshop over het opschalen van klimaatslimme technologie en praktijken. De presentatie is online. 

Walcheren 1944

In het Zeeuwse familie-archief vond ik ook nog deze indrukwekkende ansichtkaart. Van na de Slag om de Schelde en de bevrijding, ik vermoed dus uit 1945. Stond decennia lang getoond en en te verstoffen op een kast.

75 jaar bevrijdng

Het is vandaag 2 november dat 75 jaar geleden in de ochtend Zoutelande werd bevrijd door de A Troop van het  Engelse 48 Royal Marine Commando. De slag om de Schelde was op een hoogtepunt. Het eiland stond al een maand onder water en 1 november was er een landing bij Westkapelle uitgevoerd. Dat Zoutelande met vooral toch nog forse materiële schade er vanaf kwam mag een klein wonder heten. Het dorp zal deels vol met boerengezinnen die hun boerderij hadden moeten verlaten. Bij het granaatvuur dat de schade veroorzaakte, waren velen bij de vijand in bunkers gaan schuilen. Geen lekkere positie.
Twee zaken waren essentieel voor de goede afloop: de A Troop van de succesvolle Captain Dan Flunder veroverde zonder veel tegenstand 1.5 km duin tussen Westkapelle via Snabbeldorp naar Zoutelande en bevrijdde het dorp nog voor de lunch. Terwijl een veel zwaarder regiment dat al lang met forser geschut had over moeten nemen omdat met veel tegenstand kon verwachten vanuit de Atlantikwall. En in het dorp zelf executeerden Polen-Duitsers hun commandant toen de commando's in zicht kwamen en gaven zich over, omdat kort daarvoor een kameraad was gedeserteerd en daarvoor ook de kogel had gekregen. Dat neemt niet weg dat de angst en de ravage enorm was en een aantal mensen door granaten om het leven kwamen.
Ik ontleen dit alles aan het boek Zoutelande in de Tweede Wereldoorlog van Hans Sakkers en Hans Houterman. Zij gaven dit boek in 2002 uit als een uitgave van de Stichting Bunkerbehoud. Het boek kwam een paar weken geleden mee uit het Zeeuwse familiearchief. Reden om het er zondag jl nog eens met een familielid die het meegemaakt heeft over te hebben.
In het boek veel aandacht voor de bunkers en hun technische details. Maar ook nog voor agrarische zaken: in september moesten veel boerenzoons (die tot nu toe waren vrijgesteld van werkplicht) met paarden en wagen Duitsers naar België transporteren. Met als gevolg dat men zich voor de oogst van herfst 1944 bij lange na geen paarden genoeg had. Op gegeven moment waren er nog 8 in het hele dorp.
De NRC had gisteren overigens een indrukwekkend interview met de Westkappelse gebroeders Gabrielse {93 en 91) die het hebben meegemaakt. Althans de ene, de andere zat in Drenthe. Ze vertelden ook nog wat er mis ging bij Domburg: daar zagen de geallieerden de watertoren voor de kerktoren aan, zodat het dorp werd beschoten, waarbij veel burgerslachtoffers vielen. Een daarvan was mijn overgrootmoeder die via evacuatie van Zoutelande (haar huisje was geconfisceerd in de Atlantikwal) via Brabant daar bij haar dochter terecht gekomen was. Met suikerziekte en gebrek aan medicijnen was een granaatscherf fataal. In het bunkerboek staat bij haar naam een vraagteken achter de overlijdensdatum. Niet alles wordt herinnerd.

Veerkracht van Brabantse varkenshouderij

Een jaartje geleden rondden we ons project over Veerkracht af met een paper over een eeuw veerkracht in de Brabantse varkenshouderij. Ecology and Society publiceerde het gisteren. Akelig actueel paper. Hier is het online.