canvas voor business model

Vandaag een tip voor wie nog een nieuw business model moet ontwikkelen, voor zijn bedrijf of de eigen baan. Hier vind je een model (een canvas) dat je helpt je gedachten te bepalen en tot een consistente propositie te komen. Ik moet het zelf nog eens gebruiken, maar ik hoor er goede ervaringen over.

risico-regelreflex

Als het kalf verdronken is, dan dempt men de put. Hoewel dus te laat, is dat nog niet het ergste. Vaak wordt er meer dan 1 put gedempt en wordt ook de overheid (wij belastingbetalers dus) opgezadeld met het dempwerk. Dat is de zogenaamde risico-regelreflex die wijst op twee diepgewortelde effecten van een risico (of beter: een risico dat zich heeft geuit in een incident): enerzijds overregulering en anderzijds de tendens om alle verantwoordelijkheid bij de overheid te legggen. Want shit happens maar we hebben recht op een risico-vrij bestaan.

Een verschijnsel dat ook op grote schaal is opgetreden bij bv. de bse-affaire om eens een landbouwvoorbeeld te noemen.
De Academie van wetgeving hield in april een sypmposium over dit verschijnsel (en wat er aan te doen) en in een brochure publiceerde het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijk Relaties de speeches en discussies. Mooie voorbeelden en enkele suggesties voor good governance.

De Risico-regelreflex in het openbaar bestuur, sept. 2011

het zesde zintuig in digi-vorm

Vrijdag wees ik hier op de website GoodGuide waarmee -misschien op minder wetenschappelijke basis dan gewenst is- consumenten informatie over producten kunnen opvragen en zich desgewenst in duurzaam gedrag kunnen laten ondersteunen.
Het kan straks nog veel handiger als het aan het MIT MediaLab ligt. Waarom zou je een pda of mobiele telephone gebruiken, als een kleine projector de informatie ook kan visualiseren op het product zelf. Een mooi TED filmpje van Pattie Maes van dat lab laat de toekomst van augmented reality zien.

Innovatie trivia

Het laatste in Europa gebouwde
kasteel, door Wilhelm II in
1905 in Posen, nu Poznan

Mooi boek voor wie nog een Sinterklaascadeau zoekt, in dit jaar waarin innovatie zo hoog op de agenda kwam: Patrick Robertson verzamelde bijna 50 jaar lang verhalen over wie wat voor de eerste keer deed. Van de innovatie van de eerste lift (in Versailles, voor maitresse transport bij Lodewijk de XV) tot kauwgum en voorgesneden brood (1912). Trivia en naslagwerk:
Robertsen; Book of Firsts: who dit what for the first time.

GoodGuide

We discussieerden vandaag over het feit dat business as usual voortaan business as sustainable zou moeten zijn. En dat keurmerken in dit proces niet het enig zaligmakend instrument zijn. Want steeds meer consumenten bepalen zelf wel wat ze belangrijk vinden.
Een Amerikaans voorbeeld op dat vlak stond vorige week in the Economist: GoodGuide.com heeft als sinds 2008 een website dat producten beoordeeld op veiligheid en duurzaamheid (in de VS althans, 140.000 producten). Nu is er ook een app voor het mobieltje: je scant de barcode en de purchase analyser op je telefoon geeft je de info. En suggereert eventueel een alternatief op basis van je profiel. En geeft aan (i.s.m. PriceGrabber) hoe competatief de vraagprijs is. Volgende stap: je houdt bij hoe groen je inkoopt en deelt dat met je facebook community. Dat is transparantie...

Koe en structuur

In dezelfde ERAE uitgave (zie de vorige blog) nog een paper over de melkveehouderij, met de vraag of en hoe de quota nu de structurele ontwikkeling hebben beinvloed. Veelal wordt verondersteld dat quota er toe leiden dat de structuur van de sector min of meer bevroren wordt - het is lastiger te groeien en minder aantrekkelijk te stoppen.
Dat kon nog wel eens meevallen, zo stelt het paper. Weliswaar stopten er in Nederland en West-Duitsland relatief minder melkveehouders in de periode met quota dan in de tijd ervoor, maar de structurele veranderingen waren er verder niet minder om. Kuddes werden gemiddeld fors groter.Een groter deel van de bedrijven werd groter resp. kleiner. Opvallend is dat dit in beide landen geldt, hoewel de sectoren verschillen qua specialisatiegraad en vooral ook met verschillen in quota-handel te maken hadden. Dat suggereert dat andere zaken (technische ontwikkeling, arbeidsmarkt??) de verklarende variabele zijn.
Het is onduidelijk wat dit betekent voor de periode na 2015, maar de auteurs zouden niet verbaasd zijn als er net als in de VS een meer bi-polaire structuur zou ontstaan. Zoals immer staat het middenbedrijf onder druk. De winnende business modellen zijn die van de kleinere bedrijven (met andere activiteiten ernaast) en die van de grote (efficiency of scale).

Silke Heutel en Roel Jongeneel: How has the EU Milk quota affected patterns of herd-size change?
in ERAE 38-4, 2011

Koeien zonder quota

De afschaffing van de melkquota in 2015 heeft al heel wat (wetenschappelijke) pennen in beweging gebracht. In de nieuwste uitgave van de European Review een paper van een Belgisch team, dat overigens al drie jaar geleden op een congres in Gent werd gepresenteerd en op data uit 2006 is gebaseerd. Het duurt blijkbaar even voordat in de wetenschappelijke wereld een bijdrage is nagekeken.

De berekeningen zijn desalniettemin het vermelden waard. Als de melkprijs 20% zou dalen bij quota-afschaffing, dan gaat 56% van de Belgische bedrijven uitbreiden, 44% krimpt in. Per saldo stijgt het melkaanbod met 2% en dalen de inkomens van de Belgische melkveehouders met 4%. Er zijn dan wat meer koeien nodig, meer aangekocht voer en wat meer akkerbouwgrond (snijmais?) en minder grasland. Het zijn overigens niet per definitie de kleine boeren die er minder van worden. Velen daarvan hebben overcapaciteit en breiden uit. De onderzoekers denken dan ook dat de landbouw met het voorgestelde beleid wel uit de voeten kan.

Bruno Henry de Frahan et al.: Dairy farms without quota's in Belgium: an estimation and simulation with a flexible cost function in: European Review of Agricultural Economics 38-4, october 2011

Gras mag blijven

Universiteit in Poznan

Vandaag nam universiteitshoogleraar Rudy Rabbinge leeftijdsgedwongen formeel afscheid in Wageningen. De NRC pakte uit met een paginabreed interview op de wetenschapspagina, met als boodschap dat we geen keuterboeren in stand moeten houden.
Ik was vanmiddag op het afscheidsseminar en het farewell address. En noteerde een paar mooie inzichten over grasland. 

Prof. Michiel Keijzer wees er nog eens op dat het aantal stuks vee afgelopen decennia helemaal niet is toegenomen, ondanks de welvarender Chinezen. Ze groeien wel harder en er zijn veel meer kippen, maar die tellen voor het klimaat niet echt mee. En bovenal: er is heel veel (ruig) grasland dat helemaal niet geschikt is voor humane plantaardige productie. Verwijzend naar prof. Gerrit Meester was dus de conclusie dat veehouderij onderdeel is van de oplossing, niet van het probleem.

De scheidend hoogleraar deed er nog een schepje bovenop. prof. Rabbinge legde tussen andere statements door even uit dat grasland voor de koolstofcycli veel belangrijker is dan het veel geroemde tropische woud. Als er iets de longen van de wereld is, dan is het niet het oerwoud maar het grasland en het is belangrijker dan de oceanen voor de koolstofcyclus. Een boodschap die maar moeilijk aan de man te brengen is, zo verzuchtte de hooggeleerde.

Tot slot: hij eindigde met een erg leuke youtube video met de wombat van Global-Mindshift.org: All is One

ViEUws

Voor wie Brusselse discussies (rond de EU bedoel ik, niet de record non-formatie van de Belgen zelf) wil volgen, en lezen niet meer van deze tijd vindt, is er een site met video en audio debatten. Wordt veel bekeken binnen DG Agri zo werd me in de Brusselse wandelgangen verteld. viEUws produces high quality and non-partisan video and audio debates zo is de slogan.

WW II en het eten

Ook de foto hiernaast komt uit Poznan. Een eeuw geleden bouwde Keizer Wilhelm II er het laatste kasteel van Europa, en de Joodse gemeenschap een synagoge (foto). Dat was zo te lezen een mooie emancipatie: de Joodse gemeenschap dateerde er uit de 13e eeuw, maar mocht aanvankelijk maar in 1 wijk wonen en alleen in hout bouwen. Geen wonder dat talrijke stadsbranden aan hun geweten konden worden. Pas in 1803 werd het bouwverbod op steen opgeheven. Resulterend in deze grote synagoge in 1907 (in 1860 waren er 6000 Joden in Posen).
Het schrijnende zit er in dat er helemaal niets (zelfs geen grafsteen) over is van die gemeenschap, behalve dit gebouw dat door de Duitse Wehrmacht tot zwembad voor het leger werd verbouwd. Na de oorlog wisten de Polen er niets beters dan het stadszwembad van te maken, en vandaar de blauwe band aan de voorkant. Het boekje stadswandelingen van de lokale VVV laat het maar bij deze feitelijke constatering in het Engels, Duits en Pools - wat valt er ook meer van te zeggen?

Enfin, een lange introductie om te wijzen op het boek The Taste of War van Lizzie Collingham, dat de NRC vrijdag uitgebreid besprak. Het bekijkt WO II naar ik begrijp op voortreffelijke wijze uit het oogpunt van de voedselvoorziening. En herinnert er aan dat een belangrijk element in de Nazi-ideologie het idee was dat Duitsland zichzelf gezien de stijgende welvaart en groeiende bevolking niet kon voeden, zodat Ost-erweiterung, om te beginnen naar Polen, gewenst was. De recensist noemt dat relevant voor het huidige denken over schaarste. Ja en hopelijk Nee.

Melkmeisje staat voor immigratie

Dit standbeeld van een melkmeisje fotografeerde ik onlangs op de markt van Poznan, in het westen van Polen. Het is het standbeeld van Bamberka. De naam komt van Bamberg, de plaats in het zuidduitse Frankenland. Op uitnodiging van de toenmalige bisschop van Poznan (in het Duits toen nog Posen) emigreerden er tussen 1719 en  1750 honderden boerenfamilies van Bambergen naar de dorpen rond Poznan. Door oorlog en cholera was de regio onderbevolkt, immigratie was gewenst. De nieuwkomers kregen verlaten gronden toegewezen en een aantal privileges. Ze groeiden uit tot een rijke klasse, maar heden tendage is 'bamberki'  een scheldwoord voor een simpel boertje van buiten de stad. Tijden veranderen, betekenissen ook zo meldde mijn reisgidsje. De meningen over europese migratie trouwens ook.

Maar je kunt er van profiteren: er is een Poznan Bamber Society en op de eerste zaterdag van augustus (het eerste contract voor de immigratie werd op 1 augustus 1719 getekend) is er een festival met concerten, folklore en proeverijen. Ook verder is Poznan aan te bevelen. Een fraai oud centrum in diverse stijlen, modernistische gebouwen, een dominante oude brouwerij die tot winkelcentrum is gerenoveerd en het laatste in Europa gebouwde kasteel (Almere is nog niet af dus telt niet mee), van Keizer Wilhelm II uit 1910 (!), niet lang voor hij naar Doorn moest. Gaat dat zien.

stenentijdperk-dieet

De beroemde markt van Poznan

In den beginne was er honger (zo is een van de boeken over het onderwerp getiteld), maar de obesitasproblematiek heeft geleid tot belangstelling voor het dieet van de Neanderthalers en andere vroege vogels. Die leefden niet van mamoeten maar vooral vegetarisch van 100- 200 plantensoorten. In de loop der tijd zijn er een hoop afgevallen en van andere hebben we de smakeloze vezels eruit gekruist, zo is de klacht van de aanhangers van het paleolitische dieet.
Groeten, fruit, noten, wortelen en af en toe wat vetvrij vlees. Zeker geen aardappelen, brood of melk. Melk levert wel calcium, maar daar eten we meer dan genoeg van, terwijl we magnesium tekort komen.
Overigens gaat dat dieet vermoedelijk maar matig helpen. Veel makkelijker is het overnemen van die andere gewoonte uit het stenentijdperk: elke dag een km of 12 lopen, al of niet om je voedsel te verzamelen.
Ik ontleen die wijsheden aan een artikel dat ik las in Kaleidoscope, het blad van de Poolse luchtvaartmaatschappij Lot. Heb je dat niet bij de hand, dan kun je terecht op de wiki.

depressie(f)

art nouveau in Tallinn

Langzaam gaat Nederland de ernst van de eurocrisis inzien, zo lijkt het. Het SCP kwam gisteren met een rapport dat aangaf dat we gelukkig zijn, het rijkste land van Europa, en nog veel meer moois - maar stelde er wel bij dat het vanaf nu minder wordt.
Reden voor De Pers om met een inktzwarte voorpagina en de kopt Het wordt nog veel erger uit te pakken. Het artikel schildert een Japan scenario of erger, met of zonder euro, met een aantal voor de hand liggende effecten:
jarenlange stagnatie, verkrappende kredietverlening, klappen op de woningmarkt met daardoor consumenten met teveel schulden, werkeloosheid, uitkleding verzorgingsstaat, sterk stijgende zorgkosten, onrust over pensioen omdat de dekking te laag is, spanningen door toestroom van Oost-Europanen, grotere tegenstellingen (want aan de bovenkant van de arbeidsmarkt gaat het nog wel door de vergrijzing), daarmee politiek populisme en een onmachtig Den Haag waardoor de macht in de EU verder afbrokkelt. Het wordt toch nog herfst

LandbouwEconomisch Bericht uit Estland

Beeld uit Tallinn

Bij een recent bezoek aan Estland kreeg ik een exemplaar van hun jaarlijkse LandbouwEconomisch Bericht: "Agriculture and Rural Life 2010". Inzichtelijk boekje dat in zijn Engelse versie nog geen 100 bladzijden beslaat. Ze hebben erg goed naar hun buren gekeken want het lijkt als twee druppels water op de Finse variant, ook kwa opmaak.
Twee tabelletjes trokken mijn aandacht. De eerste is die over structuurontwikkeling in dit liberale land. Zonder blikken, blozen of gejammer wordt vastgesteld dat het aantal boerenbedrijven tussen 2001 en 2007 is gehalveerd van 55.748 naar 23.336. Het grondoppervlak nam iets toe, en per bedrijf ging het van 16 naar 39 ha. Zo genereer je welvaart.

De tweede tabel komt uit het consumentenonderzoek. Onze Estse collega's vroegen zich af wat of eigenlijk Ests voedsel is. Of liever, ze vragen dat al jaren aan hun landgenoten. 93% van de bevolking kan zich vinden in de stelling dat een product Ests is als het met Estse grondstoffen is gemaakt, 92% als het in Estland is gemaakt, 86% als het een merk van een Ests bedrijf heeft (dat was ooit maar 78%), 85% als het het label "gegroeid in Estland heeft" (met een zwaluw als logo, zo begrijp ik), 85% met het label "het beste voedsel uit Estland" en 67% als het een typisch Ests recept betreft.

Zo leren we ook weer wat van de collega's in een jong EU-land. Is dit in Nederland al eens gevraagd aan de consument?

innovatie en productiviteit

uit een vorige
bietencampagne

Afgelopen week promoveerde EL&I ambtenaar Piet Donselaar aan de EUR op het proefschrift ‘Innovatie en productiviteit: het Solow-residu ontrafeld’.
Met interessante conclusies die het topsectorenbeleid van dit kabinet ondersteunen:

- Private investeringen in R&D zijn nuttiger dan publieke: voor Nederland draagt één euro extra private R&D gemiddeld genomen 30% meer bij aan de arbeidsproductiviteit dan één euro extra publieke R&D.

- Als de overheid meer doet, doet ook het bedrijfsleven meer aan R&D:  één euro extra R&D bij hoger onderwijsinstellingen zou (op lange termijn) leiden tot 0,23 extra euro R&D bij bedrijven. Voor researchinstellingen is dat effect tweemaal zo groot: 0,46.

- En we kunnen leren van Finland en Nokia: daar heeft economisch succesvolle technologieontwikkeling plaatsgevonden. Daardoor heeft de sectorstructuur zich ontwikkeld in de richting van een hoger aandeel hightech, wat heeft geleid tot een sterke stijging van de private R&D-intensiteit in Finland. Blijkbaar moet je niet alles aan de markt overlaten maar kun je ook als overheid kiezen.
 
Zo te zien dus een goed getimed proefschrift.