Van oude bedrijfseconomie en moderne voedselverspilling

Tijd voor wat definities uit de oude doos. Over wat versplling is. Bedrijfseconoom J.L. Mey formuleerde in 1960 als enge kostendefinitie:
"Kosten zijn onvermijdbare, voorzienbare en in samenhanq met het produktieproces kwantitatief meetbare offers".
Aansluitend formuleerde Van der Schroeff in zijn standaardwerk Kosten en Kostprijs (1974): "Onder verspillingen vallen al die offers samen te vatten, welke in het betreffende produktieproces meer worden gebracht dan voor het bereiken van de economisch meest qunstige proportionaliteit nodig, zijn."

Hier mee bracht ik vandaag boven water waar het bij mij gaat kriebelen als we alle voedsel dat niet humaan wordt aangewend (direct of indirect als veevoer) nu verspilling noemen. Een deel daarvan is technisch onvermijdbaar (wie salade snijdt gooit vieze bladeren en stronkjes weg) of economisch (het is soms te duur deels beschadigde kroppen met de hand uit elkaar te halen, of wie om 8 uur s avonds in de supermarkt gegarandeerd nog brood wil vinden, weet dat er bij dit service niveau ook wat wordt weggegooid). Dat zijn dus onvermijdbare kosten en geen verspillingen in de definitie van guru Van der Schroeff. En nu voedsel en energie uitwisselbaar worden is het niet eens zo erg als iets vanwege de uiterste verkoopdatum of anderzins in de biovergister gaat.
Enfin ik had mijn oude definities nodig om te weten waar het wringt. Waarmee het toch zinvol kan zijn heel de "verspilling" te meten omdat je ook innovatie wil die het technisch of economisch onvermijdbare deel wil verkleinen. Maar eigenlijk, zo constateerden we vandaag, gaat het om optimaal managen van goederen- en reststromen. Maar dat klinkt weer saaier.

fly in, out, away

7 uur vliegen vanaf de Holland Blvd:
Niagara Falls

Ik was vandaag op Schiphol. Dit keer allleen voor een vergadering. Een zgn. fly in/ fly out vergadering, handig voor onze buitenlandse collega's, die hoeven alleen ergens verscholen achter incheckbalie 3 omhoog naar een kantoorruimte.
Mooi uitzicht op het platform, waar overigens overdag minder te doen is dan tijdens de spitsuren. Vliegtuigen staan overdag vooral stil is mijn indruk.
We vergaderden over gezondheid en voedsel. Daar is nog onderzoek naar nodig zo lijkt me want de zaaltjesverhuurder denkt er goed aan te doen zijn gasten de hele dag een mand met candy bars zoals Marsen, M&Ms en Snickers ad lib op tafel voor te zetten.

vlas in WO I

Het apotheek-museum in NotL
(zie foto van gsteren)

 Gistermiddag trok het nationaal landschap van de Hoekse Waard aan me voorbij. Dat kan tegenwoordig uit de TGV of Fyra, maar nu weer maar eens vanuit de auto. Doel was een bijeenkomst aan de oude haven van 's Gravendeel.
Het gesprek kwam op het feit op de vlasteelt, die hier in vroeger jaren een grote rol speelde. Met name ten tijde van de eerste wereldoorlog zijn een aantal mensen daarmee puissant rijk geworden.
Nu leiden oorlogen meestal tot hoge prijzen voor landbouwproducten en in WO I was dat in het neutrale Nederland zeker het geval: beide zijden zaten op producten te wachten, sommige boeren en landarbeiders (en paarden) waren er naar het front geroepen, inputs waren soms gebrekking verkrijgbaar en de legers kochten en masse in.
Maar in dit kader realiseerde ik me ineens dat voor vlas ook gold dat het belangrijkste productiegebied Noord-Frankrijk en Belgie is. De frontlinie heeft er 4 jaar lang dwars doorheen gelopen. Dat moet een forse productiedaling en stijging van de prijzen hebben meegebracht. Tot profijt van Zuidwest Nederland. Beschikt er iemand over cijfers en een paar mooie grafieken??

intangible expenses?



Intangible assets in de museum
apotheek van Niagara on the Lake

 Soms kom je in je vakgebied een begrip tegen dat je nog niet kent, en waarvan je je dan onmiddelijk afvraagt of het wel bestaat en niet een rare vertaling of zo is. In de laatste editie van de European Review of Agricultural Economics schrijven twee Franse vakgenoten over de investeringen van de Franse wijnbedrijven in adverteren, R&D en andere immateriele activa. Met de vraag of het loont.
In de titel van het paper komt de term "intangible expenses" voor, die naar deze investeringen verwijst. Die kende ik niet. Wel intangible assets en soms ook intangible capital, in goed Nederlands "immateriele activa", ter onderscheid van materiele, die je wel vast kunt pakken of fotograferen. Goodwill en human capital zijn voorbeelden van zulke intangible assets.
Boekhoudkundig vormen die activa zich doordat uitgaven (expenses) wordt geactiveerd op de balans. Vervolgens worden ze door afschrijving in kosten (costs en dus in analogie intangible costs of beter: costs of intangibles) omgezet. De expenses zelf zijn in de regel gewoon betalingen voor diensten, even zichtbaar als die voor de telefoon of een reparatiedienst, en ik kende daarvoor niet de term "intangible expenses".

Even gezocht dus. De Routledge dictionairy of economics heeft een macro-economische inslag en kent raar genoeg niet eens de term Intangible assets, wel Intangible wealth, met als definitie "an asset....". Google kent de term nauwelijks, veelal komt het op met artikelen over intangible assets waar dan ook de term expenses in voorkomt. En het toont het hier gciteerde paper in de top-20 van zoekresultaten, wat te denken geeft.
Maar helemaal vreemd is de term niet, want een aantal Amerikaanse belastingformulieren van staten als New Jersey kent de term wel. Overigens willen die belastingsystemen nog al eens op kasbasis zijn.

Kortom, weer wat geleerd in terminologie maar zelf had ik een andere kop voor het artikel verzonnen. Als ik de editor van het artikel weer spreek zal ik hem onder een glas wijn is vragen naar zijn visie.

Economie van goed en kwaad

Niagara falls -detail

De Financial Times had afgelopen zaterdag een recensie van een boek dat de moeite waard is, zo begrijp ik: Economics of Good and Evil – the quest for economic meaning from Gilgamesh to Wallstreet, van de Tjechische auteur Tomas Sedlacek (Oxford University Press). Het boek gaat niet over economie in strikte zin, maar veel meer over de wijze waarop religie en filosofie vanaf Mesopotanie dachten over economie. Zeer de moeite waard, zo begrijp ik. Het boek eindigt volgens reviewer Samual Brittan met twee conclusies. De ene is dat de huidige mechanische econometrische kijk op de wereld niet adequaat is. En de ander is een kritiek op de obsessie met economische groei.

We zetten het boek op de aanschaflijst.

Complex in Niagara

Afgelopen dagen was ik in Niagara on the Lake, niet al te ver van de Niagara Falls (zie foto) - kortom aan de Niagara rivier die Lake Erie en Lake Ontario op de Amerikaans-Canadese grens met elkaar verbindt. Van de KLM had ik er nog langer mogen blijven, ze waren bereid 400 dollar en een hotel cadeau te doen voor een dagje extra Toronto. Maar er waren al weer zakelijke afspraken in Nederland dus ik kon geen slaatje slaan uit de overboeking.

Niagara on the Lake (NotL zo korten ze dat af) is een beschermd stadsgezicht uit het begin van de 19e eeuw. In 1812 werd hier de laatste slag geleverd op het Noordamerikaanse continent, tussen de VS en de Britten/Canadezen. Volgend jaar feest dus. Daarna kwam het plaatsje blijkbaar tot bloei maar ook weer niet zodanig dat het in de afgelopen eeuw verpest werd. Kortom Nostalgia on the Lake.

Een mooie plek dus om met Amerikanen en Canadezen vast te stellen dat er complexe landbouwbedrijven zijn die niet meer van het nostalgische simpele type 1 boerderij, 1 gezin, 1 onderneming zijn. Wat het dan wel precies complex maakt was deel van de discussie. 5.000 ha tarwe is niet zo veel complexer (voor de statistiek) dan 50.

Er waren een aantal ondernemers in de workshop. Een ervan had 5000 ha tarwe en soja op vooral gepachte en gehuurde gronden, zijn eigen grond buiten de BV's, alle machines geleast (je zou zeggen daar wordt de administratie simpeler van), geen bedrijfsgebouwen (want alle productie wordt direct af land verkocht) en kantoor in Main Street, niet aan huis bij de golf baan. En er wordt in 5 counties geboerd. Dat laatste is dan voor de Amerikaanse statistiek weer lastig, want die willen vanwege het landbouwbeleid hele goede oogststatistieken per county. Dat zal straks wel via de remote sensing en de gewasgroeimodellen gaan, maar zover is het nog niet. En daarvoor ontbreken weer goede geo-standaards (ook daar).

De landbouw wordt bi-polair en ook aan de andere kant zijn er complexe bedrijven. Zo hadden we het genoegen geinformeerd te worden door de eigenaresse van Liberty Hill Farm in Vermont, die het agrotoerisme in de streek op de kaart heeft gezet. Met vee dat aantoonbaar 200 jaar geleden uit Nederland is gekomen, maar dat terzijde. Ook hier verschillende rechtsvormen vanwege o.a. de bedrijfsovername. En de vraag of het een agrarische activiteit is als je kamers en een vergaderzaaltje verhuurt aan o.a. de top van een groot IT bedrijf uit California dat een weekje strategieplanning komt doen in de groene heuvels (die overigens nu veel sterker bebost zijn dan 40 jaar geleden - als de prijzen maar hoog genoeg zijn, is er nog grond beschikbaar).

Kortom veel stof voor discusse hoe je zulke bedrijven nu in de statistiek verwerkt en beleidsonderzoek nog realistisch houdt. Geen nieuw probleem, want in 1977 is het ook al in de literatuur benoemd. Overigens is er data genoeg zo heb ik beweerd, er komt steeds meer van. Ook John Deere liet dat zien: die hebben intussen een mogelijkheid om de tractor en combine-data realtime up te loaden naar de dealers zodat die breuk kunnen voorspellen en een regenachtige dag kunnen gebruiken om preventief onderdelen te vervangen. Ik mocht laten zien dat wij op een zelfde manier met EDI en XBRL werken, maar voor de Noord-Amerikaanse situatie met vele banken en bankjes en kleine accountantskantoren zonder standaardisatie van grootboekrekeningschema's (ondanks het populaire Quicken) lijkt dit voorlopig nog ver weg.

Het complexe van de bedrijven lijkt vooral te ontstaan door de strategie van boeren (groter of anders) gekoppeld aan een reactie op wetgeving van de overheid zelf: aandrijvers zijn de belastingwetgeving, de bedrijfsovername (en de fiscale aspecten daarvan), risico management (misschien de enige die niet direct met overheidsbeleid samenhangt), het landbouwbeleid inzake maximale vergoedingen per bedrijf en nu ook het overheids gewasverzekeringsprogramma (waarin je 1 regime moet kiezen, hetgeen problematisch is als je zowel geirrigeerde als niet-geirrigeerde gewassen teelt.
Je zou dus wrang kunnen constateren dat de problemen van de ene overheidsdienst (statistiek en onderzoek) vooral door de andere gecreerd worden. Hoe het ook zij, het leidt tot zorgen over de administrtieve last bij boeren (de grote moeten alle enquetes invullen, een steekproef is voor hen geen steekproef) en over vertekening (bias) als een paar grote niet mee doen, of juist wel mee doen (en het gemiddelde vertekenen).

Oplossingen lijken te liggen in beter relatiemanagement en als overheid vooral beseffen wat je wil weten: de geconsolideerde cijfers of die van een bedrijfsonderdeel. Er lijkt behoefte aan nieuwe privaat-publieke samenwerking om data beter te benutten voor evalueren van overheidsbeleid. Sommigen opperden om bedrijven bij het ontvangen van subsidie te verplichten goede data terug te leveren. Voor wat hoort wat, was hier het denken.

Verder vielen de verschillen tussen de landen op. Canada heeft een vrij centraal systeem bij Statistics Canada waarin ook veel expertise is hoe men dit in andere sectoren doet. Gebruikt daarmee ook veel administratieve data uit bv. volkstelling. De VS heeft een overheid die sterk in 'silo's' werkt, zodat er weinig samenwerking is met andere delen van de overheid. Bovendien heeft men voor de overheidsprogramma's en voor marktinformatie om de commodity markets efficient te houden (Chicago futures etc) veel data van gewassen op een laag geograrisch niveau nodig, die men vreemd genoeg niet bij industrien of voorlichters met overzicht verzamelt, maar bij boeren zelf met heel veel papier en weinig internet (is nog slecht geregeld op het platteland van de VS). En in Europa is er vooral een harmonisatieprobleem van Eurostat met alle lidstaten.

En zo discussieerden we ook nog even over wat een farm eigenlijk is: een onderneming of een boerderij met een lokatie en gebouwen. En waar de grens met een volkstuin ligt: wie 3 paarden heeft is in veel landen ook boer, terwijl -zo kon ik niet nalaten te signaleren- een gezin met 3 auto's toch geen garage of autohandelaar is. Een ondergrens van 10.000 euro omzet (bij normale oogsten en prijzen) lijkt me toch wel het minimum. Maar voor politici in een aantal landen onaanvaardbaar.

By the way: BTW

De BTW op beeldende kunsten gaat een dezer dagen omhoog. Goede reden om eens even op een rijtje te zetten of er eigenlijk wel argumenten zijn voor een verlaagd tarief. In een column die Boerenbusiness publiceerde.

smart specialisation

De EU heeft een strategie om regio's te helpen niet allemaal hetzelfde te doen, maar zich te specialiseren in waar ze goed in zijn, met bijbehorende kennis- en innovatiesystemen. Er is net een nieuwe website open over het onderwerp. Hier de link

politieke zorgen

Iedereen, en dus ook elk bedrijf loopt politieke risico's. De wetgeving kan zo maar veranderen. De milieuwetgeving kan worden aangescherpt (minister Braks, hier rechts in de serie Aaldense portretten) zag zich ooit genoodzaakt de Interimwet voor de Intensieve veehouderij af te kondigen. Het geldt ook in het landbouwbeleid, waar prijsondersteuning kan worden afgebouwd.
Die veranderingen waren een van de drijfveren voor een aantal boeren om zich toe te leggen op zorglandbouw. Met de afbouw van het persoonsgebonden budget (een grote stimulans, deze vorm van multifunctionele landbouw is meer bevorderd door het Ministerie van Volksgezondheid dan door dat van LNV) blijkt nu ook deze sector een fors politiek risico te lopen. Zo meldt nu.nl op gezag van het Nederlands Dagblad

Econoompje

De 1700e blog is reclame voor een andere belofte (zie de blog van gisteren voor een toelichting op de foto hiernaast). Namelijk de blog van een collega econoom van het LEI die al geruime tijd interessante zaken noteert als Econoompje.
Had al lang toegevoegd moeten worden aan de links links. Maar staat er nu bij.

Belofte in de polder

Ik onderbreek de foto-serie van de ex-LNV ministers omdat sommigen wat anders willen zien, en ik je graag even wijs op het feit dat je morgen weer de unieke kans hebt om het Land van Belofte (foto) in Moerkapelle te bezoeken. De opentuinendag is wat later dan twee jaar geleden (zeker in het groeiseizoen), dus ga eens kijken hoe het er nu uit ziet. Hier mijn blog van mijn vorige bezoek

Hamer en sikkel

In het gebouw van het voormalig ministerie van LNV (voor een toelichting op de foto rechts zie de blog van zondag), waar nu EL&I zit kreeg ik vandaag een 2-borrel flesje Sovetka 
Als dank van een delegatie uit de Oekraine. Uit welbegrepen eigen belang en dat van de agrobusiness helpt de overheid Oekraine met kennis over landinrichting, kavelruil, kadaster en grondmarkt. Zodat de grond van de Oekraine het equivalent van Arabische olie wordt, zo zei de delegatieleidster.
Ik hield een korte inleiding over het belang van property rights, dat grondeigendom niet echt nodig is maar langdurige pacht ook goed kan werken, het belang van lange termijn zekerheid en weinig politiek risico voor investeerders en het belang van procesmanagement bij gebiedsprocessen. Als ook het belang van coopereren van kleine boeren.
Ze vonden ons nogal van economie en agribusiness, zo kreeg ik de indruk. Dus dat werd beloond met een mooi klein flesje met hamer en sikkel en een prominente bar-code - mooier kun je de transitie niet illustreren.

Mooi uitje gisteren naar het Zuidwesten. Rondrit door de Wilhelminapolder (hier en daar duidelijke droogteschade, maar de bieten al ver voor de langste dag dicht - een recordoogst lijkt in de maak) met een inspectie van de stoere trekkers met hun precisie-instrumenten. Als ook de innovatieve binnendijkse mosselteelt. Dat ligt er idylischer bij dan de Zeeuwse Tongteelt waar we aan de voet van de Oosterscheldebrug langs reden. We genoten er nog een korte wandeling door de fraaiepolder, daar moeten we nog eens een keer een hele dag voor uittrekken.
Vervolgens naar Dreischor, waar een van de betere schorren van Zeeland ligt en het slikken geen straf is (en een van de mooiste ringdorpen van het eiland, maar dat ontliep onze inspectie). De Kleine Schorre is een van de grootste en beste wijngaarden van Nederland, zo leerden we. Levert een derde van de oogst aan de business class van de KLM en voor 75 dollar heb je op Curacao ook een fles op het terras. Dan is het in de winkel op Schouwen-Druiveland (sic!) heel wat vriendelijker pimpelen en geprijsd.

weinig te melden

In de serie van de op pseudo grafzuilen weergegeven ministers van Landbouw (zie de blog van gisteren), vandaag Cees Veerman. Morgen zit ik in de Zuidwestelijke delta, maar verder valt er weinig van te melden.

De vele bijzonderheden van vandaag lenen zich niet zo voor de blog. Behalve dan misschien een alleraardigste mail van enkele Vlamingen die ik op 28 april op deze blog citeerde, en die melden zich goed en accuraat geciteerd te voelen en blij zijn met deze reclame. Dat moet je tenslotte als blogger ook maar afwachten, dus zo'n feedback is welkom. Op een dag waarin de TV geirriteerde Vlamingen aan het woord laat over contractbreuk omdat het kabinet (weer) besloten heeft de Hedwige niet onder water te zetten, is dat misschien toch ook nog een kleine bijdrage aan de zo kwetsbare Europese gedachte.

Koppen uit het verleden

Vandaag een bijdrage van een correspondent in het Drentse. Het is de tijd van de zomerhappenings. Het Drentse Aalden was afgelopen dagen gastheer van de tentoonstelling Zuidenveld
Het (kerk)dorp Wezep droeg bij met een kleine variant op mijn blogthema, namelijk niet “De landbouw verandert” maar de drastische variant “Landbouw verdwijnt”. In dit geval werd dan slechts op LNV gedoeld, zo begrijp ik.
Want langs de weg borden van een aantal oud LNV bewindslieden onder het motto:
“Markante koppen uit het verleden / Ministerie van Landbouw overleden”
Bij deze een foto die onze correspondent maakte van de laatste minister van LNV.  Komende dagen de anderen, met de kanttekening dat ze in Wezep wel al heel wat koppen vergeten zijn: Vondeling, De Koning, Bukman en Apotheker.
Maar Mansholt leeft nog in het noorden. Hij kreeg een ereplaats bij de entree van de route voor de optocht. Overigens viel de tentoonstelling wel in het water. Het begon er al mee dat de ereboog niet onder een viaduct door kon en er met groot materieel overheen moest. Vervolgens reed in er in de nachtelijke uren een vrachtauto tegen de ereboog. En daarna kwam de regen.
Volgend jaar misschien toch een zonniger thema kiezen?
(met dank aan onze correspondent)