Organisch in De Steeg

Sommige werkdagen zijn wel erg inspirerend. We spraken vanochtend in Wageningen eerst over de agrarische ondernemer in 2040 - ver genoeg weg om lekker te brainstormen op basis van wat je nu ziet ontstaan en wat je op basis van analyses mag verwachten. Dat gaat natuurlijk niet uitkomen, maar die verkenningen zijn er ook niet echt voor om in dat jaar gecontroleerd te worden (hoop ik dan maar), maar om nu het onderwijs of het landelijk gebied voor de toekomst goed in te richten. En daarbij helpt zo'n denkexercitie.
En daarna reed ik langs een van de mooiste stukjes snelweg in Nederland, van Velperbroek naar De Steeg langs de IJssel, in het zonnetje naar het landgoed Rhederoord, een biologische horecalocatie met schitterend uitzicht op de bossen en de IJssel. Ik kende het tot mijn schande niet, maar daar moeten we nog eens naar terug. De Good Food Alliance hield er een succesvolle startbijeenkomst. Met inspirerende mensen en lekkere hapjes en zodat er veel ruimte was voor mooie verhalen over voedsel.
En zo leerde ik onder de borrel dat biologisch als term uit is, is wat te suffig. Het is nu 'organic' en 'organisch'. Voedsel is vooral ook trendy. Morgen, zo heb ik een van de organisatoren (van Foodlog faam) beloofd, blog ik een inhoudelijk stukje over het probleem van logos en labels. Dat de GFA probeert op te lossen.

Tijd om fouten te maken

Het wordt voorjaar. De tijd waarin akkerbouwers fouten maken, zo stel ik in een column op Ziezo.biz.
Gepost op vrijdag de 13e, hopelijk zonder fouten.

Dieren: Burgers of Hamburgers

Filosoof Coen Simon snijdt in de NRC van gisteren een interessante discussie aan, onder een uitdagende kop: Dieren zijn geen burgers - hooguit hamburgers. Zijn stelling is dat er veel mis is in onze behandeling van dieren, maar dat de oplossing niet dichterbij komt door dieren (stem)rechten te geven: er komt geen hond naar de stembus.
Voorstanders komen vaak met biologische argumenten (mensen en apen staan niet zover van elkaar af in het DNA profiel, we zijn ook een diersoort), maar die snijden geen hout. Recht wordt bepaald door normen en waarden en als het om andere rechten gaat gaan we ook niet bij biologen of andere wetenschappers te rade. Het recht vindt zijn basis in de moraalfilosofie, de ethiek en (soms) uiteindelijk de religie. Zo bepalen we wat respect is voor andere mensen, voor varkens, sponsen en andermans' onroerend goed. Niet door DNA profielen. Lijkt me een zeer verdedigbare opvatting, die in de NRC wel vervolgd zal worden.

Coen Simon: Dieren zijn geen burgers, hooguit hamburgers In: NRC 14 maart 2009

Vader Cats

In afwisseling op de fotootjes waar ik naar goed Middeleeuws gebruik een blog vaak mee begin, komende maanden af en toe ook wat etiketten uit de oude doos. In St Petersburg, Florida kocht ik eerder dit jaar een boekje met een CD met rechtenvrije 'old time label art'. Van sigarenbandjes tot labels van sinasappelkisten.
En tot mijn verrassing in die verzameling ook een Nederlands sigarenbandje van Vader Cats. We komen beide uit Brouwershaven, dus vandaar mijn belangstelling voor deze raadspensionaris. Deze Zeeuwse jurist schreef overigens wel een stuk beter dan ik. Het wordt tijd om dat boekje van Marjan Berk te lezen.

melkquota

Wie de markt voor melk en melkquota wil beinvloeden, kan wetenschappelijke inspiratie vinden in een paper in de nieuwste uitgave van de European Review of Agricultural Economics die gisteren bij me in de brievenbus viel.
Franse en Nederlandse onderzoekers (waaronder een van mijn collega's) hebben hun modellen aangezet en komen tot de conclusie dat als we vanaf dit jaar de quota jaarlijks met 2% verruimen, dat qua effect overeenkomt met een afschaffing in 2014/15. Betekent wel een prijsdaling van 13% en een productiestijging van bijna 5%. De prijsdaling zorgt ervoor dat in tal van regio's de quota niet meer worden volgemolken. De prijs van vet daalt sterker dan van eiwit. Een fors deel van de effecten treedt ook al op bij een verruiming met 1% per jaar.
Veel melkveehouders zullen wel het gevoel hebben dat het zelfs nu in het eerste jaar al optreedt, maar daarbij speelt nog wel meer. Nog veel meer interessante informatie, en de formules van het model (voor wie het na wil rekenen) staan in de Review.

Zie: Zohra Bouamra-Mechemache, Roel Jongeneel en Vincent Requillart: Impact of a gradual increase in milk quotas on the EU dairy sector in: ERAE 35-4, december 2008

de delta revisited

In een mooi voorjaarszonnetje -de zonnebril was nodig- en met een driedubbel CD van de Beach Boys op de audio reed ik naar Wageningen om me onder het gehoor van prof. Cees Veerman te scharen. Die hield een openbare masterclass over klimaatsverandering en de delta's en dat ging natuurlijk ook over het rapport van de tweede Deltacommissie.

Opnieuw bleek dat het een ingewikkeld onderwerp is: 50% van de bevolking en de landbouwproductie ligt in delta's en die zijn nog al gevoelig voor zeespiegelstijging. En alleen de Europese delta's kunnen wellicht goed de productie opvoeren.

Dat leidde in de discussie tot de onvermijdelijke vraag of het dan wel zo'n slim idee is die grond ook anders te gebruiken (voor natuur bijvoorbeeld) of niet meer van zoet water te voorzien - maar wij economen waren het er snel overeens dat we in Nederland ook veel geld over hebben (of hadden) voor wonen aan het water en natuur. En dat die paar procent grond in Nederland echt de wereldvoedselvoorziening niet verandert.

Overigens legde de inleider nog een keer uit dat het smelten van de Noordpool geen probleem is, althans dat de zeespiegel dan niet stijgt (misschien wel een probleem voor die ijsberen): men neme een glas whiskey met ijs en elke whiskey drinker weet dat je niet meer volume krijgt als je ijs smelt. De hooggeleerde riep nog wel de studenten op dit niet al te vaak te proberen ;-). Het echte probleem is het smelten van het landijs op Groenland en de Zuidpool.

We waren het er ook snel over eens dat zoet water op sommige plekken op sommige tijden van het jaar schaars wordt, en er dus voor betaald moet gaan worden. Sommigen lezen in het rapport van de Deltacommissie dat dit alleen voor het Zuidwesten geldt, dus ik had het genoegen dat maar eens aan de orde te stellen. Nee het zou overal moeten gelden, maar we moeten het blijkbaar zo lezen dat het Zuidwesten wel een goede plek is om er mee te beginnen: daar speelt het het eerst, daar kan men zich ook nog heel goed herinneren dat het zout was en dat het zoete water ze 40 jaar geleden in de schoot geworpen is door de Deltawerken. En verder -zo concludeerde nog iemand- niet teveel klagen want de rest van Nederland moet ook al meebetalen aan droge voeten in de Delta. Ik vermoed dat niet iedereen die mening deelt, maar in ieder geval is dit punt verder opgehelderd.

Aan een discussie waarom we eigenlijk zoveel zoet water ongebruikt door de haven van Rotterdam laten stromen en of we die niet kunnen afsluiten in tijden van droogte en bij extreem hoog zeewater, kwamen we niet meer toe. De borrel en de file huiswaarts (ook goed om dit stukje te schrijven) wachtten.

lijstje: sociaal-culturele veranderingen

Oorlogsdreiging leidt tot lagere beurskoersen. Lagere beurskoersen leiden tot oorlogsdreiging. Beursanalisten en economen denken in de regel dat het eerste waar is, in het vakgebied van de socionomics (als dat een vakgebied is) wijzen ze vooral op het tweede effect. De beurs is daar de graadmeter van onze 'social mood' en geeft aan welk gedrag wij binnenkort zullen vertonen. In het beleggingsblad Technische en Kwantitatieve Analyse van maart geeft Elmer Hogervorst een aantal voorspellingen af op basis van de gedaalde beurskoers:

1. Inkrimping of uiteenvallen EU: tijdens positieve beursperiodes is de mens eendrachtig, constructief en opbouwend. De dalende koersen sinds 2000 verklaren dan ook de 'Nee'-stem in Nederland, Frankrijk en Ierland.
2. Versnippering: goede tijden leiden tot fusies en samenwerking, slechte doen concerns uiteenvallen, de groei van de ZZPers sinds 2000 weerspiegelt de beurscrisis
3. dalende beurskoersen betekenen bij de massa angst, oppositie, polarisatie, kwaadwilligheid en pessimisme. Niet voor niets komen sinds 2000 LPF, PVV, SP, TON etc. op.
4. Vrouwelijke leiders doen het goed in slechte tijden want de mannen zijn dan te masculien: Tatcher kwam op in 1979 en sinds 2000 hebben we Angela Merkel, Hillary Clinton, Nancy Pelosi en Neelie Kroes (allemaal erg feminine types toch?-kjp)
5. Dalende beurzen leiden tot echtscheidingen, en daar waar het huwelijk blijft zien we een meer 'vrouwelijke' zorgzame man
6. de homobeweging is ook meer in beeld, niet vanwege het vrouwelijke maar omdat ze de trom roeren omdat rechten dreigen te worden aangetast onder invloed van de angst in de maatschappij
7. Er is minder belangstelling voor lichamelijke verzorging, we voelen ons slecht en dat wordt een selffullfilling prophecy. Bezoek aan sportscholen en health clubs loopt in de recessie terug
8. Contactsporten als rugby, voetbal en boksen worden populairder, golf, schaatsen en tennis zijn uit - het moet allemaal wat ruwer
9. Ook in films en muziek moet het harder: hardrock en punk horen bij de baisse (net als ballads), en horrorfilms (begin jaren dertig was er een golf van KingKong achtigen)
10. En de mode wordt somberder: lange rok, minder bloot, auto's worden ronder met kleiner ramen en in de somberder kleuren groen, blauw en beige; geen rood, zwart en wit.

Gelukkig is de AEX vandaag weer boven de 200 gestegen.....

Elmer Hogervorst: Drastische veranderingen in: TKA maart 2009

wealth of nations

Op deze dag in 1776 publiceerde Adam Smith 'An inquiry into the wealth of nations". Het boek wordt beschouwd als de start van de economische wetenschap.

Twee worden komen in het boek in ieder geval niet voor: economie en kapitalisme.

bron: ESB kalender

Versla de recessie in eigen tuin

Michael Pollan heeft president Obama uitgedaagd om een groentetuintje bij het Witte Huis te beginnen (alsof de beste man niets anders te doen heeft, maar tuinieren brengt ook rust, zullen we maar denken). De Minister van Landbouw in de VS, Tom Vilsack, heeft inmiddels al besloten om een deel van het asfalt rond zijn ministerie (aan de Mall in Washington) open te laten breken voor dit doel.
Uit The Economist van vorige week leerde ik dat het Witte Huis al veel eerder een groentetuin had. In het oorlogsjaar 1943 legde first lady Eleanor Roosevelt een Victory Garden aan en 20 miljoen Amerikanen volgden haar voorbeeld. Met als effect dat aan het eind van de oorlog 40% van de groente uit eigen tuin kwam. En die aanpak bouwde voort op een vergelijkbare actie in de eerste wereldoorlog, toen er echt voedseltekorten waren.
Het lijkt me dat we hier een interessante trend te pakken hebben: de eigen groentetuin als bron van vitaminen en rust in zware tijden. Prima voor de werkeloze met veel tijd. Westlandse tuinders, Westfriese zaadveredelaars en Weck-flessen verkopers: let op uw zaak!.
Meer informatie over de victory tuinen op de volgende sites:

• De wiki, waar ook het plaatje hierboven uit komt.
• Ervaringen uit Nebraska
• De revival beweging

The Economist: Digging their way out of recession, 28.2.2009

Weg kolenboeren

Nog even en dan is het precies 50 jaar geleden dat in het Groningse Slochteren de aardgasbel werd aangeboord. Om precies te zijn op 22 juli om 07.33 uur. Nederland veranderde voor goed. Dus dat wordt deze zomer gevierd.

Shell Venster, het PR blad van de Koninklijke, warmt ons in zijn maart-editie alvast op en concludeert in vette hoofdletters: "Nooit meer later accepteerden Nederlanders zo makkelijk en enthousiast een radicale verandering: weg stadsgascentrales, weg kolenboeren, weg kolenmijnen, alle kachels en kooktoestellen de deur uit."

Het was inderdaad een fraaie, centraal geleide transitie. Hoewel ik dan de neiging krijg om ook zo'n zin te componeren met de introductie van computers: weg stencilmachines, weg typistes en typekamers, alle schrijfmachines en carbonpapier de deur uit.

En voor de economen onder ons een uitgelezen kans om deze zomer ook weer eens het fenomeen "Dutch Disease" te belichten in een artikel, want ook dat economische verschijnsel was een direct gevolg van het aardgas. Door de gas-welvaart nam de veranderingsbereidheid misschien wel af: als de stelling al waar is dat we na de gastransitie nooit meer later zo makkelijk een verandering accepteerden, dan kwam dat ook door het gas.

Shell Venster: Een vondst van betekenis, maart/april 2009

De nieuwste uitgave van SPIL begint met de voorspelbare bijdragen over de klimaatsdiscussie en over de windmolens in het landschap. Ik wijs dan hier ook vooral op de bijdrage van Hein Vrolijk, die de transformatie van de Nederlandse agrosector beschrijft.

Vrolijk constateert een verschuiving in het Nederlandse exportpakket van eindproducten naar halffabrikaten: minder business-to-consumer en meer business-to-business. Wij maken de cacaoboter en -poeder, de Belgen en Zwitsers de chocolade.

En het aandeel van de primaire sector in de keten wordt steeds kleiner. Het ministerie van LNV moet maar omgedoopt in het ministerie van Agrocluster, Natuur en Voedselkwaliteit zo suggereert de auteur.

H. Vrolijk: De transformatie van de Nederlandse agrosector in: SPIL, 225/6

zangsporen

Kunst en landschap is een combinatie die me steeds meer opvalt. Niet vanwege de vertrouwde land-art zoals die in Flevoland is aangelegd, maar het idee dat je veranderingen in het landschap bespreekbaar maakt met kunst. En zo kwam ik via de NRC van afgelopen vrijdag op de website van zangsporen. Mooie site, dus klick even door.

De term zangspoor was me eerlijk gezegd nogal onduidelijk. Wordt vooral in de muziek gebruikt, bij het opnemen via verschillende sporen op de bandrecorder (spreek uit: band en niet bend, in het Engels is het taperecorder). Maar ik vermoed dat het in dit geval een aardige vertaling is van Song Lines, blijkbaar een bekend boek (behalve bij mij) van ene Bruce Chatwin over down under. Wiens inzichten dan weer vertaald zijn van de Aboriginals naar het Hollandse Veen.

18.000 koeien

Bij de koffieautomaat besprak ik vandaag de NRC van afgelopen zaterdag, met daarin het dramatische verhaal van de Fries/Californische melkveehouder Jelle Hans Reitsma, die aan de kredietcrisis ten gronde ging en 18.000 koeien en 7 kinderen naliet. Een paar pagina's verder het verhaal van Michael Pollan, waarover ik hier al eerder blogde. De lezer van de NRC moet wel gaan denken dat schaalvergroting in de landbouw verderfelijk is.
Maar die conclusie uit dit tragische verhaal is onzin.
Om te beginnen is 18.000 koeien vooralsnog redelijk megalomaan, dat is ver verwijderd van de ontwikkeling van 70 naar 400 in Nederland. Het feit dat Reitsma een bedrijfje van 2000 koeien bijkocht om zijn kinderen op een echte boerderij (sic!) op te laten groeien, geeft al aan dat we in Californie met een heel andere wereld te maken hebben, die gekenmerkt wordt door zeer grote melkveehouderijen met goedkope Mexicaanse arbeid nabij grote steden, waarbij het goedkoper is om voer aan te voeren dan koeien in de wei te laten lopen. Uit het verhaal blijkt ook duidelijk hoe bedrijven overgefinancierd worden doordat banken belang hebben bij de groei en bedrijven met teveel leningen opzadelen. Vervolgens richt men zich op export naar China (op zich een goed idee, die markt hebben wij laten lopen), maar kan de klap van het melamine-schandaal niet opvangen. En als klap de vuurpijl lijken banken contractbreuk te plegen en eisen hun geld eerder terug dan is afgesproken omdat ze zelf failliet dreigen te gaan. Aflossen door koeien te verkopen lukt dan niet meer, omdat iedereen door banken gedwongen wordt te verkopen en de koeien in prijs kelderen. Dat heeft allemaal niet zoveel te maken met schaalgrootte, maar wel met slechte financieringsstructuren en financiele systeemrisico's.
Ook in Nederland zijn er in het verleden de nodige bedrijven over de kop gegaan door overinvesteringen en slechte financiering. Er waren erbij die in goede jaren grond kochten en vergaten dat ze over die goede jaren later nog belasting moesten betalen. En dat zal hier en daar ook nu wel weer gebeurd zijn, gelukkig daalt de rente. De meer bestendige schaalvergroting, zo concludeerden we bij de koffie, vindt dan plaats doordat anderen, die beter in financieringsarrangementen zijn, goedkoop een failliete boedel van de bank kopen.
Als de kwaliteitskrant dan toch zoveel ruimte voor zo'n Telegraafdrama inruimt, had die economische analyse er ook wel bij gemogen.

geketend

Beter geketend dan vrij - een column van mijn hand over de macht van de retail en de noodzaak van ketens staat sinds een paar dagen op Ziezo.biz

Vuur

Vuur is een uitvinding die aan de basis staat van de landbouw. Sterker nog -zo blijkt nu uit een presentatie van ene Richard Wrangham van Harvard voor de American Association of the Advancement of Science waarover the Economist bericht- het is wat de mens van een aap scheidt.

Door het koken van voedsel worden zetmelen beter consumeerbaar, veranderen eiwit-moleculen zodat enzymen hun amino-zuren beter te lijf kunnen gaan en de warmte maakt eten zachter. Dat laatste betekent dat het lichaam minder energie nodig heeft om het eten te verwerken en dat er meer energie naar de hersenen kan. Die gebruiken nu een vijfde tot een kwart van de energie. Koken zorgde er dus voor dat er meer hersenen per kg mens konden ontstaan.

Dit zou een betere verklaring zijn dan de overschakeling van planten naar vlees in het menu. En de analyse heeft ook een directe consequentie voor het obesitas vraagstuk. Het blijkt niet dat dikke Amerikanen zoveel meer eten. Het idee is nu dat ze meer processed food eten, dat zachter is en daardoor evolutionair aantrekkelijker. En dat wordt beter opgenomen c.q. het lichaam heeft minder energie nodig om dat om te zetten. En dus wordt je er dikker van.

Niet slim, hoewel er ook dan meer energie voor de hersenen beschikbaar is.

Economist, 21.2.2009: what's cooking