Pootafdruk

 

Bij lezingen wordt ik nog wel eens gevraagd naar de onduurzaamheid van het (Randstedelijke) huisdier. Dankzij een artikel in VORK, dat in december uit kwam, kan ik er voortaan wat over zeggen.  E en middelgrote hond heeft een pootafdruk in CO2-equivalanten via zijn voeding van 870 kg per jaar, dat is net zoveel als met het vliegtuig op en neer naar Gran Canaria. Er zijn (cijfers 2022) ca. 1.8 miljoen honden in Nederland. En 3 miljoen katten. Die vragen 0.4 -0.7 ha per dier per jaar aan landbouwgrond voor hun voer, bij de honden is dat 0.9-3.7 ha.  Daarnaast moet je natuurlijk ook denken aan vermesting door uitlaten en de aanslag op de vogelstand. 

Komt omdat de dieren vleeseters zijn. En dat gebeurt wel deels met afvalvlees (orgaanvlees e.d.) maar dat heeft deels  ook een alternatieve aanwending (biogas e.d.) en bovendien zijn baasjes gecharmeerd van blikjes met goed vlees want voor je dier dat je baby is, wil je het beste. Overigens is er intussen ook een vegan veevoertrend. Bij honden schijnt dat wel te kunnen, die eten al eeuwen wat de pot schaft en hebben zich daar aan aangepast. En tot recent zat er niet zoveel vlees in die potten.

Een beetje minder voer is het eerste wat helpt: De helft van de honden en katten heeft overgewicht, 8 a 10 procent is obees. 

De auteur van het stuk doet ook nog een leuk gedachtenexperiment dat weer eens aangeeft hoe er eigenlijk geen wereldvoedselprobleem is (en daar geen argumenten aan ontleend moeten worden om te vervuilen): Als alle katten en honden in de wereld plantaardig zouden eten dan kont er een oppervlakte landbouwgrond vrij ter grootte van Argentinië, genoeg om een half miljard mensen te voeden, er zijn 2 miljard minder dieren nodig voor honden- en kattenvoer en de uitstoot van broeikasgassen gaat in de veehouderij 9% omlaag.

Nu nog een beleidsinstrument. Subsidie op Japanse robotkatten ??

Zie: Lisa Dietz: De pootafdruk van je harige huisgenoot. in V0rk: 10-4, december 2023

Walvis

 Laatste post n.a.v. de kersteditie van The Economist. Over de walvis, en met name over het beprijzen ervan. Eens was dat simpel, dat gebeurde in de markt, nu gebeurt dat door externe kosten en baten te analyseren en waarderen. Het artikel geeft wat inkijkjes in welke problemen dat oproept. 

In 1859 werd er olie aangeboord in Pennsylvania, waardoor olielampen voortaan niet meer met traanolie (walvisolie) hoefden te worden gestookt maar er kerosinelampen kwamen. Vanity Fair publiceerde in 1861 dan ook een cartoon met een paar walvissen met een glas champagne. In 1851, het jaar waarin Herman Melville "Moby Dick" publiceerde vertrokken er nog 137 walvisvaartreizen uit New Bedford, Massachusetts. Aan het eind van de eeuw waren het er maar een dozijn. De walvisolieprijs halveerden. 

Toch duurde het nog lang voor de walvisvaart tot een eind kwam. Want de fossiele brandstof maakte de jacht veel goedkoper. En erger: het maakte het ook mogelijk om met stoomschepen in de wateren van Antarctica op jacht te gaan. Door de fossiele olie werd het ook makkelijker om explosieven te maken, die hun weg vonden naar explosieve harpoenen. En bovenal: die explosieven vroegen om glycerine, voor nitroglycerine, en het bleek dat walvissen dat konden leveren. 

Ook werden de walvissen een goedkope bron voor pet food en in de margarine productie. Rond 1935 werd 84% van de walvisolie tot margarine verwerkt. De marktwaarde van een walvis steeg naar 1.800 pond (130.000 dollar in 2013 waarde). 

Al in 1911 begonnen de Britten met licenties maar economie, politiek en het internationale karakter van het probleem van dreigend uitsterven maakte dat weinig succesvol. Door de introductie van varende verwerkingsfabrieken was controle op regels vrijwel onmogelijk. Het was overproductie die nog enig effect had: tijdens de Depressie was grootverbruiker Unilever in 1930 bereid de hele voorraad olie op te kopen op voorwaarde dat Noorwegen in seizoen 1931/32 niet zou uitvaren. Het leidde tot zelfregulering van de Britse en Noorse vloot. Er kwam zo iets als een systeem van verhandelbare quota. Wel in aantallen gemeten, dus men ging de grootste exemplaren wegvangen. 

Na WO II ging de International Whaling Commission aan de slag om de markt te ordenen en uitsterven te voorkomen. Dat was aanvankelijk geen succes. De Britten en de Noren kregen meer concurrentie. Generaal McArthur moedigde Japan aan om de voedselsiutatie te verbeteren en op wolavisjacht te gaan, de Russen hadden in de oorlog een paar Amerikaanse schepen voor dat doel gekregen en gingen ook aan de slag. (Ook NL met Unilever op de achtegrond bouwde de Willem Barentz).  In de oorlog ontwikkelde sonar en beschikbare helicopters hielpen de efficinecy te verbetetren. 

Maar de koude oorlog had ook nog een bijzonder bijeffect. Bij het luisteren naar onderzeeboten registreerden wetenschappers ook het geluid van de walviscommunicatie. In 1970 haalde de LP The Songs of the Humpback Whale" de Billboard top 200. En hoewel die op 176 strandde, deed het veel voor de sympathie van het publiek en voor de conservatie. Ook landen zonder walvisvloot werden lid van de IWC en begonnen het beleid te beinvloeden. TOen Japan en de USSR de opgelegde quota te laag vonden, dreigde president Ford met een handelsboycot.  

Inmiddels is het tij gekeerd: van 450 blauwe vinvissen in de zuidelijke oceaan bij het instellen van een moartorium in 1982 zaten we rond 2000 weer op ca. 2300, een gorie van 8.5% per jaar.
De Humpbacks doen het nog beterCan 10.230 naar 42.000  In de hele 20ste eeuw zijn er naar schatting 2.9 miljoen walvissen gedood. 

The Price of a Whale, The Economist, 23.12.2023

de oorsprong van de macht

Je kunt je afvragen waarom vrije mensen (historisch gezien meestal boeren) zich onder het gezag van anderen of een staat stellen. Daar zijn twee theorieën over. De ene gaat uit van het idee dat er mensen zijn die graag de baas spelen, het grootste woord voeren, stamoudste zijn en macht over anderen gaan uitoefenen, meteen vaak al met geweld. De hooggeplaatsten komen en blijven in het zadel door sociale onderhandeling: ze delen af en toe gunsten uit, leggen infrastructuur voor mensen aan, verdedigen ze tegen invallers, en krijgen er macht voor terug. Karl Marx was een van de aanhangers van deze school van denken. De andere richting gaat uit van een economische benadering waarin mensen aan de basis elkaar nodig hebben om een collectieve investering te doen waarbij een organisatievorm hoort. Deze stroming gaat terug op Locke en Rousseau die stelden dat mensen zelf autoriteit af staan in ruil voor bescherming of een collectieve investering.

The Economist meldde eind vorig jaar in zijn Free Exchange rubriek dat er nu archeologisch bewijs is voor de tweede opvatting. Robert Allen, Leander Heldring en Martin Bertazzini beschrijven in een paper in de Aemerican Economic Review dat stadsvorming in het oude Mesopotamië nadat een rivier zijn bedding had verlegd niet plaats vond bij de nieuwe bedding (waar water was voor beregening van gewassen en logistiek) maar op plekken waar de rivier verdween en men een kanaal naar de rivier ging aanleggen. Dat ondersteunt de tweede theorie. 

Beting tge Farn, The Economist 23.12.2023

GELUKKIG NIEUWJAAR

 

column Verdienmodel

Vandaag verscheen bij BoerEnBusiness mijn laatste column van dit jaar. Over het agrarisch woord van het jaar: Verdienmodel. (of is Niet-landbouwakkoord een betere kandidaat). Met als wetenschappelijke bron het denken van Alexander Ostwalder. Zie hier. 

Het dorp - de nostalgie index

Tijd voor een update van de jaarlijkse nostalgie index want het is weer de tijd voor de Top2000. Het Dorp van Wim Sonneveld met de boerenkinderen in de klas is onze indicator. Het nummer steeg van 56 naar 55, een weinig significante beweging. 

Voor het lied zelf was dit jaar bij mijn wten niet zoveel belangstelling, ik zag het een keer langs komen in Kunst & Ktisch toen iemand langs kwam met een schilderij van de vader van de tekstdichter, de dokter van Deurne (ook inspiratiebron voor Help de dokter verzuipt). Maar de (boeren)kinderen uit de klas stemden dit jaar eerst massaal BBB en daarna ook PVV en NSC.  Conservatief en tegen al te grote veranderingen. Die behoefte aan de goede oude tijd komt in de index echter niet helemaal tot uiting. Misschien omdat de BBB voorvrouw campagne voerde om Sweet Caroline van Niel Diamond hoog in de lijst te krijgen. 

TractorGPT

 Met de belangstelling voor AI als General Purpose Technology, is het een goed idee om eens te kijken of er een analogie in het verleden is waar we iets van kunnen leren. The Economist liet in de kersteditie zijn oog vallen op de tractor als GPT. Begin 20ste eeuw waren mensen (over) enthousiast, maar het duurde nog vijftig jaar voordat veel mensen een andere baan moesten zoeken dan landarbeider en paardenknecht. Onder andere door de crisis. Zie hier. 

PRETTIGE KERSTDAGEN

column over monitoring

 Food & Agribusiness publiceerde gisteren mijn column van deze maand. Die wijdde ik aan mijn indrukken van de MEF4CAP bijeenkomst, die ik vorige week in Brussel mocht leiden. Voor wie een abonnement heeft en de papieren krant nog niet in de bus: zie hier. 

oudjes

 

Het oudste familiebedrijf van Nederland (dat nog actief is), is een bakkerij in De Meern. Dat meldde de NRC zaterdag. De top-3 is veranderd omdat een lokale historicus nieuw materiaal opdook.  Bakkerij Verkerk stamt in rechte lijn uit 1621. Nyenrode Business Univeristy kent de titel Oudste Nog Bestaande Familiebedrijf toe. De runners-up zijn de Amsterdamse kooplieden Van Eeghen, het hotel Wesselink in Dwingeloo en de Schiedamse jeneverzaak Nolet. 

advocaatje

Deze week kreeg ik een flesje advocaat cadeau, het is aan een revival begonnen. Dat meldde enkele weken geleden ook Sanne van Bij in NRC (2.12.2023) in een artikel met de titel "Vla voor volwassenen". Het is een oer-Nederlands producten uit de het begin van de 19e eeuw, gemaakt van brandewijn, suiker en eieren. Met een marktaandeel van 2,1%. Dat was overigen in 2005 nog 3.3% en toek was een fles Zwarte Kip nog onderdeel van de CBS prijsindex. 

De naam van het drankje is een raadsel. Het is een goed smeermiddel voor de keel van advocaten maar kan ook afgeleid zijn van een tropisch drankje met avocado's uit de Antillen of Indië. De eerste industriële productie haalt in 1828 de boeken. J.G. Crooymans uit Den Bosch komt de eer toe. Zwarte Kip is van 1857, Warninks is van 1916. Er is export naar het VK die er snowball cocktails van maken. De VS kent eggnog, maar daar zit (meer) melk in en minder alcohol. En de Duitsers hebben Eierlikor, maar daar kan je lepel niet rechtop in blijven staan. Advocaat moet dik zijn, en daarom is het ook op de markt in een knijpfles voor bejaardentehuizen. 

Over verdienmodel melkveehouderij

ZuivelNL organiseerde vandaag een besloten bijeenkomst met enkele bestuurders / belangenbehartigers over het verdienmodel van de melkveehouderij en knoppen om aan te draaien. Mijn bijdrage ging vooral over de structuurontwikkeling als achterliggende oorzaak en de opties voor veehouders en voor beleid om daar enigszins aan proberen te ontsnappen. Dat laatste aan de hand van het Rli advies Boeren met Toekomst en het EEAC advies over duurzame voedselsystemen, wat verder uitgewerkt in het idee om goed naar Verplicht Duurzaam Inkopen te kijken om het middenbedrijf dat wil verduurzamen te ondersteunen. Mijn bijdrage staat zoals gebruikelijk online.

woningnood

 De NRC van dit weekend had een stuk over het Leids Wevershuis (een museum) waarin aan de hand van het boek van Auke van der Woud: Koninkrijk vol sloppen - achterbuurten en vuil in de 19e eeuw, dat in 2010 verscheen, nog eens werd ingegaan op de slechte woningtoestand rond 1900. Na een eeuw conservatisme en liberalisme was het niet best gesteld. 3 van de 5 miljeon inwoners leefde opeengepakt in sloppenwijken. 300.000 van de 900.000 woningen had maar 1 kamer. Nog eens 300.000 had er twee, maar die tweede kamer was vaak een donkere berging of een vochtig keukentje. 

Werpt toch ook een licht op de huidige sitatue. Er zijn woningen tekort maar een columnist in dezelfde krant wees er anderhalve week geleden nog op dat een Nederlander ca 65 m2 per persoon aan woonruimte heeft tegen 40 a 45 m2 in Engeland of Frankrijk. We bouwen niet alleen te weinig maar ook verkeerd.

Lijstje: Waterstaatingenieurs

 Sinds tijden weer eens een lijstje. Ik las afgelopen week uiteindelijk eens het koffietafelboek Polders! dat Adriaan Geuze en Fred Feddes in 2005 maakten voor de Architectuur Biënnale in Rotterdam (uitgever NAI). Het is een wonderlijk boek met lekker veel trivia (hoeveel polders verdwenen er onder de Rotterdamse havenuitbreidingen? - 18), mooi illustratiemateriaal (inclusief de PSP verkiezingsposter met bloot in de polder) en associaties aan de polders die uiteenlopen van Peter Stuyvesant tot Mata Hari. En dus ook een lijstje. Willem van der Ham maakte De toptien van Grote Waterbouwers:

1. Simon Stevin - een Vlaming die in Holland terecht kwam, rechterhand van prijs Maurits, wetenschapper en ook nog vader van Hendrik die als eerste een plan voor de inpoldering van de Zuiderzee maakte.
2. Cornelis Lely, werkte voor de Zuiderzeevereniging, realiseerde de plannen als minister en kreeg een dorp (in Suriname waar hij ook nog actief was) en stad naar zich vernoemd.
3. Nicolaas Cruquius die misschien wel gewoon als Klaas Kruik werd geboren. Bekommerde zich om de rivieren en legde de Nieuwe Merwede aan.
4. Jan Blanken - vestigde het centrale gezag van de Waterstaatsdienst in de Bataafse republiek en daarna. Hield zich bezig met het Noord-Hollands kanaal omdat het IJ verzandde - wat overigens geen succes werd
5. Andries Vierlingh, de oudste uit de lijst, afkomstig uit Steenbergen schreef hij een Tractaat van Dijckage dat de technieken van de ZW Delta verbetertde. De man van pieren en paalhoofden.
6. Jan Adriaanszn Leeghwater - een molenbouwer die de Noordhollandse droogmakerijen mogelijk maakte.
7. Johan van Veen - de vader van de Deltawerken die in 1953 snel gelijk kreeg nadat zijn berekeningen met een voorloper van de computer in de jaren 30 aangaf dat het fout zou gaan bij een stormvloed. En wiens plannen alsnog uit de kast werden getrokken om in no-time te worden doorgevoerd.
8. Kobus Kalis - baggeraar van wereldfaam, net als die andere Sliedrechtse baggeraars die hun dorp niet in de rivier wilden zien verdwijnen en een bedrijfstak tot grote hoogte brachten.
9. J.A. Ringers en J. Th Thijsse - een ex aequo duo. Ringers bouwde de zeesluits bij IJmuiden en was een bekwaam manager bij de aanleg van de Afsluitdijk, bij Rijkswaterstaat en bij de wederopbouw.  Thijsse was de man van hydraulica en richte het waterloopkundig laboratorium in de NOP op
10. Jan Arie Beijerink tekende voor de inpoldering van de Zuidplas, de Haarlemmermeer en de Alexanderpolder. Hij ontwierp ook nog mooie gebouwen voor de stoomgemalen die hij invoerde.

Zeeuwse Zeekaart

 Het laatste nummer  voor dit jaar van het blad Zeeland van het KZGW is ook weer verschenen. Mij viel een zeekaart op, vooral om wat er op het land te zien is. Het is een kaart die in 1617 werd gemaakt voor een bezoek van de Engelse vorst aan Vlissingen, dat schip moest natuurlijk niet stranden. Alleen Walcheren staat er op, en van het land met name de voor de zeevaart relevante oriëntatiepunten. 

Tussen Westcapell (nu Westkapelle) en Soetelande (nu: Zoutelande) staat het silouet van een forse toren te Buyenskerke. Dat is nu het gehucht Boudewijnskerke, in het Zeeuws Buiskerke. Dat was decennia eerder zijn kerk en dorpsstatus kwijtgeraakt in de guerrillaoorlog van de watergeuzen op Walcheren. Maar de toren werd hersteld en deed nog een paar honderd jaar dienst als oriëntatiepunt voor de scheepvaart. Deze kaart illustreert dat fraai.