blog over Jaar van de Cooperatie

Op de site van LEI Wageningen UR mijn terugblik op het Jaar van de Cooperatie.

Data over duurzaamheid

Gisteren lanceerde LEI Wageningen UR de website DuurzaamheidLandbouw. Met de cijfers voor de duurzaamheid van de Nederlandse land- en tuinbouw. Ik maak dus even reclame, klik even door.

Vettax exit

Denemarken schaft zijn vettax af omdat het niet werkt, of misschien moeten we zeggen niet zou werken. En administratief ingewikkeld was (dat was voorspeld).
Aanleiding tot de invoering was een rapport dat we hier al in 2008 bespraken. En dat ik toen verbazend positief vond. Het effect zat in het gedrag van de lagere sociale klassen, volgens de modelberekeningen.
Nu blijkt dat de consumptie (ik weet overigens niet of de ingevoerde belasting het doorgerekende niveau had) niet daalt. Voor economen telt ook al dat de belasting wel geld oplevert om bv. de diabetispatienten die mede door de vetzucht in aantal groeien, te verplegen of onderzoek voor hen te doen. De vervuiler betaalt.
Maar mensen zien het liefst gedragsverandering.
Die gedragsverandering was er wel, maar niet in het eten. Men ging inkopen doen in Zweden en Duitsland, zo meldde de NRC gisteren. Blijkbaar was de benzine nog te goedkoop en kon dat uit. Je moet dit dus op EU niveau afspreken, niet in een klein land.
Overigens is die afschaffing natuurlijk nog geen argument voor een laag BTW percentage, dat is een andere discussie -maar dat was in Denemarken al hoog als ik het wel heb.

Over de waarde van cooperaties

Ik maakte hier vorige week al wat aantekeningen naar aanleiding van een cooperatiecongres in Parijs. BoerenBusiness stelde een column op prijs, hier is de link.

ups en downs in de aardappelmarkt

doorkijkje bij Mies van der R.

Ooit studeerde ik af op een scriptie over de aardappelmarkt, dus zoiets houd je belangstelling. Het was in een tijd dat er veel boeren openlijk twijfelden of prijzen er wel toe doen in het aanbod van tarwe of aardappelen: iedereen zou toch elk jaar hetzelfde telen.
Onzin natuurlijk (hoewel het in Flevoland wel waar was). Een mooi voorbeeld ervan documenteert Kees Maas deze week in zijn column op BoerenBusiness over de aardappelmarkt van dit seizoen.
Na jaren van groei in de fritesproductie voor de Azie markt  op basis van contracten voor grote arealen met redelijke prijzen, werden de Belgen vorig geconfronteerd met lage prijzen. Gevolg dit jaar minder contracten (de industrie dacht zich dan wel achter de rooier weg in te dekken) maar ook 10% minder areaal. Daar komt een slechte oogst in het UK overheen en die industrien bieden dus forse prijzen in Belgie. Industrie in de problemen en leuke hoge prijzen, ook voor Nederlandse boeren. Zo werkt dan in de economie: prijzen prikkelen, de natuur doet ze varieren.

bio-zout

Bio-zout, ik had er nog niet van gehoord. Mijn gemeente leurt er mee, wie bij wil dragen aan gladheidsbestrijding op de stoep voor zijn huis kan morgen een emmertje komen halen.
"Biologisch zout is een restproduct van biodiesel en daarmee duurzaam. Gewoon strooizout komt uit zoutmijnen en raakt door de tijd heen op", zo meldt de Gemeente Zuidplas.
Ik ben geen kenner maar gevoelsmatig spreekt het me niet erg aan - zouten zijn niet erg biologisch, hooguit duurzaam. Als die biodiesel uit de eerste generatie biobrandstoffen komt is dat maar zeer matig duurzaam en gebaseerd op een bijmengplicht die prijsbewegingen versterkt.
Wel is het een restproduct en je kunt dan alle milieu-en onduurzaamheidsaspecten aan het hoofdproduct toerekenenen: net zoals vlees van melkkoeien en kippenpoten ook lekker duurzaam zijn, want je kunt de milieu-effecten toerekenen aan melk en kipfilets. Boekhoudkundig juist volgens de regels van de bedrijfseconomie, maar of het de consument aanspreekt?
Vooralsnog denk ik dat het enige duurzame zout zongedroogd zeezout is. Maar dat is te duur om op de stoep te strooien - geen duurzaam gebruik dus. Duurzaam - het blijft een lastig begrip.

Cooperaties in Parijs

de techniek staat voor niets, ik schrijf en upload deze blog uit de Thalys, op weg naar huis na een studie-seminar over cooperaties in Parijs. Leuk om weer eens in La Defense te zijn.
Ik mocht er over ons Europese project een key note geven en zelf leerde ik wat van een aantal Franse presentaties, ondanks mijn imperfecte frans. Zo kregen we uit de suiker en de granen mooie voorbeelden voorgeschoteld over cooperaties die hun internal governance in verband met groei hebben aangepast en steeds meer een hybride karakter krijgen met kapitaal van anderen dan de boeren.
Dat maakt het artikel relevant dat ik op de heenweg las in de laatste Boerenbusiness waar een groffe schatting was gemaakt van de waarde van een aantal nederlandse cooperaties en wat ze zouden opbrengen bij een bod van een multinational. Waarbij de auteurs zelf al kanttekeningen maakten dat ze smokkelden met Vion en Aviko want dat zijn geen cooperaties in de definitie van user-owned, user-controlled en user-benefitting. Op zijn best kun je zeggen dat ze in boerenhanden zijn.
Waarmee dat vermoedelijk de gemakkelijkst te verkopen bedrijven zouden zijn, als er bijvoorbeeld een consolidatieslag in de bedrijfstak plaats vindt. Dan kun je inderdaad cashen. Bij echte cooperaties is dat lastiger en ook minder gebruikelijk. Hoewel de structuur waarin de cooperatieve vereniging wordt gescheiden van de onderneming het wel makkelijker maakt, zo constateerde ik ook in Parijs.
Maar veel voorbeelden zijn er niet. Het meest voorkomende model is nog dat een cooperatie een deel, of zich geheel naar de beurs brengt (Ierse zuivelcooperaties, het Duitse Baywa, het Duitse Sudzucker  [maar dat is volgens sommigen geen cooperatie omdat het zich niet bij de cooperatie-organisaties die de auditing doen, heeft aangesloten en maar deels in handen is van producentenorganisaties] en het Finse HkScan (een slachterij).
De grootste reden zou wel eens kunnen zijn dat de multinationals helemaal niet geinteresserd zijn omdat de marges in de eerste transformatie van ruwe grondstoffen naar producten helemaal niet zo profijtelijk is. De marges zijn laag. Je ziet zelfs dat sommige cooperaties private ondernemingen die er mee op willen houden maar opkopen zodat boeren een afzetkanaal behouden. Dat zag je bij bij CSM in de Nederlandse suiker en vanmiddag leerden we dat in Frankrijk er ook weer een privaat suikerbedrijf mee opgehouden is en de boel over heeft gedaan aan een cooperatie. Waarmee de waarde van de huidige cooperaties dus niet te hoog moet worden ingeschat, want veel kopers lijken er niet te zijn.


Vlaamse transities

Vanochtend werd in Aalst (mooi centrum trouwens, dat ging bij mij tot nu toe schuil achter de Kapellekensbaan) een interessant rapport over de transitie naar duurzaam Vlaams landbouw- en voedselsysteem voorgesteld (zoals dat in het Vlaams zo mooi heet). Ik mocht het als spreker op de discussieochtend (over de ervaringen in NL) het vorige week al lezen en beveel het u van harte aan.  Hier kun je het downloaden, en je vindt er ook mijn presentatie van vanochtend.

Van Ankara en Istanbul

Onze man in Ankara vond dat een gepast fotootje bij mijn blog van gisteren niet mocht ontbreken. Hierbij dus alsnog een beeld van het nieuwe gebouw van het Turkse ministerie van landbouw en veehouderij. In het donker is het ook spectaculair met witte en rode neonverlichting die het hoofdkantoor van een cola company ook wel zou passen.

Vandaag was ik overigens virtueel even in Istanbul. Een vriendin die net zo oud is geworden als James organiseerde een vertoning van 007's Skyfall. Begint met een spectaculaire achtervolging en een nieuwe vorm van gemotoriseerde voedselverspilling. Zonder Martini maar met Heineken (maar 2 keer viel me dat op dus die product placement valt wel erg mee) en nog wat whiskey. Not shaken but stirred. Aanbevolen.

Groeten uit Ankara

afgelopen dagen werkte ik op het Ministerie in Ankara. Het LEI doet daar een groot project om een Bedrijven Informatienet op te zetten. Een mooie ervaring. Ankara is een soort heel groot Zoetermeer: een geplande stad rond een hele kleine oude kern (een jaren dertig provinciestadje). Maar dan wel met meer dan 4 miljoen inwoners. Veel groener en moderner dan ik dacht. Duidelijk booming. Ook agrarisch lijkt het land zeer kansrijk.

Het Ministerie van Landbouw (totaal aantal medewerkers inclusief de regio-kantoren 57.000 mensen, ongeveer het aantal Nederlandse boeren dus) heeft zijn belangrijkste gebouw aan de rand van de stad, nog geen twee jaar oud. Uitzicht over het landelijk gebied (nog wel). De metro komt er nog niet, dus bussen en busjes pikken medewerkers 's ochtends overal in de stad op. Voordeel is dat idereen op tijd komt en op de juiste tijd weggaat. De shoptime ligt vast (de jobtime is wat anders).

 

Mooi nieuw kantoor dus, daar steken sommige landen slechter bij af. Ook mooi dat er toch nog een gehandicapte schoenpoetser werkt die voor een euro zorgt dat je er weer glanzend uitziet. Handig als je net als ik bij de DG langs moet.

 

contractvrijheid

 Contractvrijheid is een mooi ding, maar soms zijn contracten misschien wel erg eenzijdig. Op een workshop vertelde een ge-ergede Vlaamse fruitteler onlangs dat hij zich gedwongen voelt om (met zijn cooperatie) mee te doen in het uitbrengen van biedingen aan een retailer waarin deze vooraf aangeeft van degene met het beste bod 60% te kopen en de andere 40% van het nummer twee bod, tegen de prijs van het beste bod. Hier leidt de contractvrijheid tot een gevoel van underdog in de relatie. Misschien was de veilingklok wel onbarmhartig in zijn prijs, maar de anonimiteit zorgde minder voor een afhankelijkheidsgevoel. 

De padafhankelijkheid der Mittelstand

De successtory van de Duitse Mittelstand is bekend (SME die wereldleiders zijn in een specialistische nice op basis van superieure kwaliteit). Omdat de Fransen dat ook willen, riep the Economist onlangs de vraag op waarom ze die eigenlijk niet hebben. Welnu, in Duitsland bouwt het voort op de 19^e eeuw. Althans de term komt uit die tijd en was toen in gebruik voor ambachtsmensen. Na 1945 zijn er veel maatregelen genomen om de economie weer op te bouwen vanuit de middelgrote bedrijven, mede omdat de grote bedrijven zich sterk hadden gecompromiteerd met de nazi’s. De federale structuur werkte daar ook gunstig voor.

Frankrijk ging juist de andere kant op: bedrijfsleven ging de concurrentie aan in de luxe industrie met Italie en liet de kapitaalgoederenindustrie aan Duitsland over. En de overheid bouwde nationale giganten in o.a de nucleaire energie en vliegtuigbouw. Verder is er natuurlijk de centralistische tendens die Frankrijk eigen is, tegenover een meer regionale aanpak in Duitsland.

Tot slot zijn er forse verschillen in management-cultuur: technisch in Duitsland met weinig management-lagen, en integratie met toeleveranciers. Frankrijk werkt top-down met elite-managers van buiten en boven-af. Kortom historie en instituties verklaren een hoop en maken zaken lastig kopieerbaar.

The Economist 20.10.2012  “Why doesn’t France have a Mittelstand?”

Van Houten

Reclame voor Van Houten. Hier althans voor de tentoonstelling en het boek over Van Houten.
Van Houten was (en op veel plaatsen is) een wereldmerk in chocolade. De onderneming uit "Weesp bij Amsterdam" dateert van 1815 en wist in 1828 een belangrijk 10-jarig patent te verwerven op het persen van vet uit geroosterde cacaobonen. Vanaf het midden van de 19e eeuw stort het bedrijf zich en masse door heel Europa (inclusief Rusland) op de marketing, en was daar mee zijn tijd heel ver vooruit. Er werden miljoenen guldens (omgerekend naar hedendaags geld miljarden euros) besteed aan reclame, via affiches (nu te zien in het postermuseum in Hoorn) en o.a. op trams. Die laatste innovatie leidde tot de nodige discussie.
Peter van Dam schreef een monografie over het bedrijf: Cacao- en chocoladefabriek C.J. van Houten & Zn. 1815-1971 ; Opkomst en ondergang van een wereldmerk, Lecturis Publishing, ISBN 9789070108779, verkoopprijs € 35,00.
De ondergang van het merk kwam in de jaren vijftig met de candybars: de consumentenvoorkeur en de reclamebudgetten concentreerde zich op Mars.

Barca's slow food en Hilversumse food music

Het was hier afgelopen week rustig met blogs. Drukte na een lang weekend in Barcelona was de oorzaak. Komende dagen hervat ik het bloggen, en dan niet meer met IJsland fotootjes maar met wat prenten uit Barcelona.
Zoals deze poster van het voedselfestival dat er afgelopen weekend op het bekende plein voor de cathedraal werd gehouden. Wijnen, kazen, worsten, honing, hammen, olijven, noten en nog een hele serie van slow food.

En voor wie het gemist heeft: deze week overleed Joop Stokkermans, de componist van veel bekende Nederlandse muziek, waaronder voedselcommercials voor Douwe Egberts, Kips Leverworst en Venz.  Hier een tribute op YouTube

innovatieboeken

Nog een paar boeken signalementen. Positive Linking van Paul Ormerod beschrijft het belang van het begrijpen van netwerken en netwerk-effecten. Overheden zouden, o.a. in innovatiebeleid, meer moeten kijken naar het functioneren en disfunctioneren van netwerken. Door de samenstelling van netwerken te beinvloeden ("positive linking") zou de wereld er beter op worden.
Dat past in ieder geval aardig in de systems of innovation theorie die van een ecosysteem benadering uit gaat: innovatie is niet zozeer het resultaat van een individu maar van een netwerk.
Verder verscheen van Robert Atkinson en Stephen Ezell "innovation economics", dat probeert aan te tonen dat de VS zijn dominantie in innovatie verliest en het VK achteraan gaat. De reviewer in the Economist is daar wat kritischer over (13.10.2012).