wealth of nations

Op deze dag in 1776 publiceerde Adam Smith 'An inquiry into the wealth of nations". Het boek wordt beschouwd als de start van de economische wetenschap.

Twee worden komen in het boek in ieder geval niet voor: economie en kapitalisme.

bron: ESB kalender

Versla de recessie in eigen tuin

Michael Pollan heeft president Obama uitgedaagd om een groentetuintje bij het Witte Huis te beginnen (alsof de beste man niets anders te doen heeft, maar tuinieren brengt ook rust, zullen we maar denken). De Minister van Landbouw in de VS, Tom Vilsack, heeft inmiddels al besloten om een deel van het asfalt rond zijn ministerie (aan de Mall in Washington) open te laten breken voor dit doel.
Uit The Economist van vorige week leerde ik dat het Witte Huis al veel eerder een groentetuin had. In het oorlogsjaar 1943 legde first lady Eleanor Roosevelt een Victory Garden aan en 20 miljoen Amerikanen volgden haar voorbeeld. Met als effect dat aan het eind van de oorlog 40% van de groente uit eigen tuin kwam. En die aanpak bouwde voort op een vergelijkbare actie in de eerste wereldoorlog, toen er echt voedseltekorten waren.
Het lijkt me dat we hier een interessante trend te pakken hebben: de eigen groentetuin als bron van vitaminen en rust in zware tijden. Prima voor de werkeloze met veel tijd. Westlandse tuinders, Westfriese zaadveredelaars en Weck-flessen verkopers: let op uw zaak!.
Meer informatie over de victory tuinen op de volgende sites:

• De wiki, waar ook het plaatje hierboven uit komt.
• Ervaringen uit Nebraska
• De revival beweging

The Economist: Digging their way out of recession, 28.2.2009

Weg kolenboeren

Nog even en dan is het precies 50 jaar geleden dat in het Groningse Slochteren de aardgasbel werd aangeboord. Om precies te zijn op 22 juli om 07.33 uur. Nederland veranderde voor goed. Dus dat wordt deze zomer gevierd.

Shell Venster, het PR blad van de Koninklijke, warmt ons in zijn maart-editie alvast op en concludeert in vette hoofdletters: "Nooit meer later accepteerden Nederlanders zo makkelijk en enthousiast een radicale verandering: weg stadsgascentrales, weg kolenboeren, weg kolenmijnen, alle kachels en kooktoestellen de deur uit."

Het was inderdaad een fraaie, centraal geleide transitie. Hoewel ik dan de neiging krijg om ook zo'n zin te componeren met de introductie van computers: weg stencilmachines, weg typistes en typekamers, alle schrijfmachines en carbonpapier de deur uit.

En voor de economen onder ons een uitgelezen kans om deze zomer ook weer eens het fenomeen "Dutch Disease" te belichten in een artikel, want ook dat economische verschijnsel was een direct gevolg van het aardgas. Door de gas-welvaart nam de veranderingsbereidheid misschien wel af: als de stelling al waar is dat we na de gastransitie nooit meer later zo makkelijk een verandering accepteerden, dan kwam dat ook door het gas.

Shell Venster: Een vondst van betekenis, maart/april 2009

De nieuwste uitgave van SPIL begint met de voorspelbare bijdragen over de klimaatsdiscussie en over de windmolens in het landschap. Ik wijs dan hier ook vooral op de bijdrage van Hein Vrolijk, die de transformatie van de Nederlandse agrosector beschrijft.

Vrolijk constateert een verschuiving in het Nederlandse exportpakket van eindproducten naar halffabrikaten: minder business-to-consumer en meer business-to-business. Wij maken de cacaoboter en -poeder, de Belgen en Zwitsers de chocolade.

En het aandeel van de primaire sector in de keten wordt steeds kleiner. Het ministerie van LNV moet maar omgedoopt in het ministerie van Agrocluster, Natuur en Voedselkwaliteit zo suggereert de auteur.

H. Vrolijk: De transformatie van de Nederlandse agrosector in: SPIL, 225/6

zangsporen

Kunst en landschap is een combinatie die me steeds meer opvalt. Niet vanwege de vertrouwde land-art zoals die in Flevoland is aangelegd, maar het idee dat je veranderingen in het landschap bespreekbaar maakt met kunst. En zo kwam ik via de NRC van afgelopen vrijdag op de website van zangsporen. Mooie site, dus klick even door.

De term zangspoor was me eerlijk gezegd nogal onduidelijk. Wordt vooral in de muziek gebruikt, bij het opnemen via verschillende sporen op de bandrecorder (spreek uit: band en niet bend, in het Engels is het taperecorder). Maar ik vermoed dat het in dit geval een aardige vertaling is van Song Lines, blijkbaar een bekend boek (behalve bij mij) van ene Bruce Chatwin over down under. Wiens inzichten dan weer vertaald zijn van de Aboriginals naar het Hollandse Veen.

18.000 koeien

Bij de koffieautomaat besprak ik vandaag de NRC van afgelopen zaterdag, met daarin het dramatische verhaal van de Fries/Californische melkveehouder Jelle Hans Reitsma, die aan de kredietcrisis ten gronde ging en 18.000 koeien en 7 kinderen naliet. Een paar pagina's verder het verhaal van Michael Pollan, waarover ik hier al eerder blogde. De lezer van de NRC moet wel gaan denken dat schaalvergroting in de landbouw verderfelijk is.
Maar die conclusie uit dit tragische verhaal is onzin.
Om te beginnen is 18.000 koeien vooralsnog redelijk megalomaan, dat is ver verwijderd van de ontwikkeling van 70 naar 400 in Nederland. Het feit dat Reitsma een bedrijfje van 2000 koeien bijkocht om zijn kinderen op een echte boerderij (sic!) op te laten groeien, geeft al aan dat we in Californie met een heel andere wereld te maken hebben, die gekenmerkt wordt door zeer grote melkveehouderijen met goedkope Mexicaanse arbeid nabij grote steden, waarbij het goedkoper is om voer aan te voeren dan koeien in de wei te laten lopen. Uit het verhaal blijkt ook duidelijk hoe bedrijven overgefinancierd worden doordat banken belang hebben bij de groei en bedrijven met teveel leningen opzadelen. Vervolgens richt men zich op export naar China (op zich een goed idee, die markt hebben wij laten lopen), maar kan de klap van het melamine-schandaal niet opvangen. En als klap de vuurpijl lijken banken contractbreuk te plegen en eisen hun geld eerder terug dan is afgesproken omdat ze zelf failliet dreigen te gaan. Aflossen door koeien te verkopen lukt dan niet meer, omdat iedereen door banken gedwongen wordt te verkopen en de koeien in prijs kelderen. Dat heeft allemaal niet zoveel te maken met schaalgrootte, maar wel met slechte financieringsstructuren en financiele systeemrisico's.
Ook in Nederland zijn er in het verleden de nodige bedrijven over de kop gegaan door overinvesteringen en slechte financiering. Er waren erbij die in goede jaren grond kochten en vergaten dat ze over die goede jaren later nog belasting moesten betalen. En dat zal hier en daar ook nu wel weer gebeurd zijn, gelukkig daalt de rente. De meer bestendige schaalvergroting, zo concludeerden we bij de koffie, vindt dan plaats doordat anderen, die beter in financieringsarrangementen zijn, goedkoop een failliete boedel van de bank kopen.
Als de kwaliteitskrant dan toch zoveel ruimte voor zo'n Telegraafdrama inruimt, had die economische analyse er ook wel bij gemogen.

geketend

Beter geketend dan vrij - een column van mijn hand over de macht van de retail en de noodzaak van ketens staat sinds een paar dagen op Ziezo.biz

Vuur

Vuur is een uitvinding die aan de basis staat van de landbouw. Sterker nog -zo blijkt nu uit een presentatie van ene Richard Wrangham van Harvard voor de American Association of the Advancement of Science waarover the Economist bericht- het is wat de mens van een aap scheidt.

Door het koken van voedsel worden zetmelen beter consumeerbaar, veranderen eiwit-moleculen zodat enzymen hun amino-zuren beter te lijf kunnen gaan en de warmte maakt eten zachter. Dat laatste betekent dat het lichaam minder energie nodig heeft om het eten te verwerken en dat er meer energie naar de hersenen kan. Die gebruiken nu een vijfde tot een kwart van de energie. Koken zorgde er dus voor dat er meer hersenen per kg mens konden ontstaan.

Dit zou een betere verklaring zijn dan de overschakeling van planten naar vlees in het menu. En de analyse heeft ook een directe consequentie voor het obesitas vraagstuk. Het blijkt niet dat dikke Amerikanen zoveel meer eten. Het idee is nu dat ze meer processed food eten, dat zachter is en daardoor evolutionair aantrekkelijker. En dat wordt beter opgenomen c.q. het lichaam heeft minder energie nodig om dat om te zetten. En dus wordt je er dikker van.

Niet slim, hoewel er ook dan meer energie voor de hersenen beschikbaar is.

Economist, 21.2.2009: what's cooking

in woelige wateren en op goede gronden

is de titel van het opstel dat ik schreef voor de Reflectiecommissie Zuidwestelijke Delta. De commissie publiceerde gisteren zijn advies en de achterliggende opstellen in Bergen op Zoom, en op de website van het programmabureau als downloadable pdf.

Verplichte kost voor iedereen die de Zuidwestelijke delta een goed hart toe draagt, en dat zijn er in de rest van Nederland te weinig - zo concludeerden we.

Resultaten in BoZoom en uit Igls

Vandaag presenteren we in Bergen op Zoom de bevindingen van de Reflectiecommissie voor de Zuidwestelijke Delta. In de Maagd, niet ver van de Teerkamer. Misschien morgen meer daar over.
For the record meld ik nog even dat de de proceedings verkrijgbaar zijn van het Forum in Igls [waar ik vorige week over blogde] van vorig jaar. Een pil van 588 paginas, waarin een paper over de administratieve lasten in de zuivelindustrie waar ik ook aan mee mocht werken.

Harry Bremmers, Krijn J. Poppe, Jo Wijnands and Bernd van der Meulen: Administrative burdens in the dairy industry – a proposal for empirical research in: M. Fritz, U. Rickert and G. Schiefer: System Dynamics and Innovation in Food Networks 2008, Bonn, 2008. p. 341-360 ISBN 978-3-932887-96-3

misselijkmakende middenstand

Het overlijden van de anti-rook magier Robert Jasper Grootveld deed de NRC schrijven over het klootjesvolk en de misselijkmakende middenstand. Voor wie ook gelooft dat Klaas Komt, hier een paar nostalgische sites uit de Provo tijd. Waaruit je kunt leren dat er zo'n 40 jaar zit tussen de eerste protesten tegen roken en het verbieden van het roken in cafe's. Transities kosten tijd maar lijken achteraf toch niet te stuiten. Hoe kijken we over 40 jaar tegen de goudvissenkom?

Darwin en Calvijn

Het kan je niet ontgaan zijn dat dit het jaar is van Darwin. En het jaar van Calvijn. De combinatie van die twee is natuurlijk reden voor tal van discussies, niet in het minst ook in het Wageningse.
Darwin's inzicht was de evolutietheorie en of je dat wil of niet, die heeft volgens mij de kijk van de mens op zijn plaats op aarde beinvloedt. Meer een onderdeel van de Schepping, dan verheven boven. En dat leidde dan ook weer tot het Gaia denken dat de aarde zonder ons ook wel door draait. En tot een andere kijk op de verhouding tussen mens en dier.
Althans dat dacht ik, maar Jean-Baptiste Jeangene Vilmer, een 29 jaar jonge Canadese filosoof beweert anders. In een blad van de Europese Commissie wordt hij geinterviewd over zijn boek 'Ethique animale'. En daarin stelt hij: (mijn vertaling)
"We zouden de indruk kunnen krijgen, als gevolg van de extreem fanatieke huisdierfanaten die huisdieren verwarren met gezinsleden, dat we voorbij het stadium zijn van het-dier-als-object naar het-dier-als-subject. Maar ik denk dat het omgekeerde waar is. Voor mij is dergelijk fanatiek gedrag het duidelijkste bewijs van de verstoffelijking (reification, een mooie Marxistische term, in het Duits Verdinglichung -kjp) van dieren, die mensen nog steeds gebruiken als substituten, ornamenten of om hun status te verhogen".
Mensen, zo voegt Vilmer nog toe, vinden het al uiterst lastig om aan de belangen te denken van anderen, in ieder geval anderen dan hun eigen groep. Laat staan dat zich wat gelegen laat liggen aan de belangen van andere schepsels. Mensen willen vooral hun eigen macht en superioriteit bewijzen, en verstoffelijken dieren.
Een verfrissend geluid, zou ik zo zeggen, dat nog veel Calvinistische zendingsdrang nodig heeft, wil het gemeengoed worden. Als het waar is.

Ethics for animals? - interview with J.B.J. Vilmer in: Research*EU, special issue november 2008

kunstgras

Klanten trekken gaat niet vanzelf. Aandacht trekken ook niet. En dus krijg je van tijd tot tijd vreemde gadgets in de brievenbus of op het bureau. Gisteren zat er een stukje kunstgras in de post. Afkomstig van Nutreco die de aandacht vragen voor zijn conferentie 'Agri Vision 2009'.

Een opvallend product voor een veevoerleverancier die toch deels concurreert met gras. Maar misschien zien ze het zo niet. Of gaat het congres een paar uurtjes golfen. Het blijft even raden, want een toespeling op het kunstgras ontbrak. Zo werkt dat dus.

wisdom of the crowds

Twee weten meer dan een. Drie nog meer. Veel internet-fans zijn dan ook gegrepen door het idee dat je moet proberen de halve wereld bij je probleem te betrekken: the wisdom of the crowds. Dat is al een heel oud principe, dat ook aangeeft dat een democratie zo gek nog niet is.
Uit een stukje in the Economist leerde ik dat het idee teruggaat of Nicolas de Condorcet, die het jury-theorema ontwikkelde. Die De Condorcet, een Franse filosoof uit de 18e eeuw, kende ik als degene die met zijn ideeen over de gunstige ontwikkeling van de voedselsituatie Malthus aanzette tot zijn bekende essay. De Condorcet was een van de eersten die de wiskunde in de sociale wetenschappen toepaste. Hij beredeneerde dat als ieder lid van een jury maar gedeeltelijke informatie heeft, een besluit bij meerderheid van stemmen meer kans heeft om goed te zijn dan als we het aan een individu overlaten. En in dat geval is een grotere jury altijd beter.
Het wordt wat lastiger als de juryleden vooraf de informatie delen. Dan kan ‘group think’ optreden als de aangeboden informatie niet goed op waarde ingeschat kan worden. Dieren hebben daar oplossingen voor gevonden: als een verkenner (bijvoorbeeld een bij) met nieuwe informatie aan komt (bv over een goede nieuwe plaats om te nestelen), dan wordt een volgende verkenner uitgestuurd en dat herhaalt zich nog enkele keren zodat verschillende alternatieven afgewogen kunnen worden. Een soort studie van alternatieven dus.

The Economist: Decisions, decisions. 14.2.2009

Made in

Wie benieuwd is naar de oorsprong van een produkt, kijkt al snel of er 'made in .." op staat. Sommigen denken dat als dat een ver land is, je het product in het kader van de milieuvervuiling die met transport samenhangt, beter niet kunt kopen.
Maar de regels die gehanteerd worden bij het 'made in..' zijn discutabel. Een vertegenwoordiger van Health Canada, de Canadese VWA, vertelde op het EAAE Forum in Igls dat ze er achter gekomen waren dat de in Canada verkochte honing met het label 'made in Canada' in werkelijkheid grotendeels uit China kwam. Want de regel is dat iets 'made in Canada' is als 50% van de kosten van het product in Canada zijn gemaakt. En bij honing wil het verpakken en de verpakking nog wel eens duurder zijn dan de inhoud.
Voor Europa heb ik me wel eens laten uitleggen dat de regel hier gebaseerd zou zijn op de productcodes die de douane hanteert. Als een product van code verandert door bewerking in Nederland, is het 'made in Nederland / EU'. En in de voeding hebben we lekker veel productcodes, dus als je de geimporteerde Thaise kip hier in delen snijdt en van kerrysaus voorziet is het 'made in NL'.
Juridisch allemaal geen speld tussen te krijgen, alleen strookt het niet met het beeld van de consument zo vermoed ik. Mooi onderwerp voor een nader onderzoekje. En het doet denken aan dat fraaie gedicht van Kees Stip over de maden die gingen pootjebaden: "Er zijn hier heel wat maden bij, die made zijn in Germanij".