in Brussel

Even op en neer naar Brussel vandaag, de Belgische spoorwegen werkten mee. Ik was niet de enige, onverwachts kwam ik allerlei Wageningse collega's op weg naar of van de Wetstraat tegen. Wij hadden het over hoogwaardige Europese voedingsmiddelen op basis van de Europese diversiteit. En of dat wel werkt in een wereld waar meer dan de helft van de mensen nu een tweecijferige inflatie meemaakt. Wordt vervolgd.

Oral historie

Het lijstje boerenfilms kan weer worden uitgebreid, want deze week gaat het twee jaar oude Franse kassucces Paul dans sa vie in premiere, over de autenthieke Bretonse boer die afscheid neemt van zijn drie koeien. De krant heeft meer waardering voor de nostalgie van de petite histoire dan de digitaal-filmische kwaliteiten, maar oordeel zelf.
Zelf zat ik afgelopen 24 uur in Wolfheze om op de hei over ons werk na te denken. Daar kreeg mijn blog van gisteren nog een vervolg want de ingehuurde begeleider bleek ook in de jaren 60 in de Flevo opgegroeid en was zo aardig mij spontaan een zeer interessant boek cadeau te doen voor de verzameling IJsselmeermemorabilia: het boek "Wij amateurden van alles in elkaar" van Henk Pruntel met de oral historie van de polderpioniers. Voor mijn collega's: de titel heeft geen verband met onze beraadslagingen. Dat in elkaar geamanteureerde bleek daar overigens vrij succesvol te werken - op de geluidsbeheersing in de Meerpaal na dan.

antraciet

Dit weekend schreef ik een bijdrage voor een boerderijenboek dat in Flevoland wordt gemaakt. En zo kreeg van het plankje IJsselmeer-memorabilia een in 1987 gemaakt boekje (brochure is misschien een beter woord) in handen over 25 jaar cooperatie in de Flevopolders. De term Flevopolders (de provincie bestond toen nog niet of nauwelijks) omvatte nog niet de NOP.
Het boekje is uitgegeven door ALKO, de toenmalige cooperatie die later opging in Agrifirm, maar dat wisten ze toen nog niet - ze hadden net een fusie achter de rug tussen de Cebeco cooperatie Lelyland en de Handelsraad cooperatie CAVV 'Dronten'. Eind jaren vijftig werd er al gedroomd over 1 cooperatie, maar het duurde tot in de jaren zeventig. ALKO had meerdere betekenissen, waarin de K voor Kombinatie of voor Kooperatie stond "omdat men er vanuit ging dat de taalvernieuwing snel om zich heen zou grijpen".
Leuk nostalgisch boekje dat ook een echte potentiele quizvraag bevat: wat was het eerste product waar de cooperatie in de drooggevallen polder in handelde? Je raadt het niet snel: dat was antraciet, dat met kunstmest vanuit de cooperatie van Doornspijk aan de eerste 25 pachters werd geleverd voor de verwarming van het woonhuis. We schrijven december 1961.

natuur of tarwe?

Moet je nog wel grond aan de landbouw onttrekken en bestemmen voor natuur - dat is een discussie die met de stijgende (en inmiddels overigens weer dalende) voedselprijzen is losgebarsten, nadat eerst de bestemming van landbouwgrond voor biobrandstoffen al ter discussie was gesteld. Het Agrarisch Dagblad drukte er al verschillende opiniebijdragen over af, dus het wordt hoog tijd er hier ook maar eens bij stil te staan.

Om te beginnen is het vreemd dat deze discussie rond natuur wordt gevoerd, en niet rond bijvoorbeeld stedenbouw. JanJaap de Graaf, directeur Natuurmonumenten, wees in dat Agrarisch Dagblad al eens fijntjes op dit punt. Er wordt immers meer grond voor 'rode bestemmingen' aan de landbouw onttrokken dan voor natuur. We zouden ook best meer in flats kunnen wonen en minder in Vinexwijken, laat staan in bungalowparken - om het even praktisch in te vullen. Is ook milieuvriendelijker.

Een verschil is wel dat er voor stedenbouw meer per ha wordt betaald dan voor natuur. Daar gaat de suggestie van uit dat de 'ethische' discussie er toch vooral een van geld is. En daarmee zijn we dan precies aangeland bij het gezichtspunt van de econoom. Die gaat er vanuit dat onze ethische overwegingen zijn neergeslagen in datgene wat wij mensen willen en dat dat weer tot uiting komt in de prijzen die we bereid zijn te betalen. Dus als landbouwgrond 40.000 euro waard is, en iemand biedt 60.000 euro voor natuur of stedenbouw, dan is zo'n omvorming een goed idee - we worden er met zijn allen in de wereld beter van.

.

moraal

Dat inzicht is al door de grondlegger van de economische wetenschap, Adam Smith, geformuleerd. Er wordt nog wel eens vergeten dat deze man een moraal-filosoof was die zich juist afvroeg of het wel ethisch / niet al te egoistisch is om alleen op de prijzen te letten en niet ook nog eens maatschappelijk verantwoord aan anderen te denken bij een aan- of verkoopbeslissing. Zijn inzicht was dat prijzen er juist voor zorgen dat we de goede afwegingen maken.

Het (met veel water) telen van katoen voor onze spijkerbroeken en het telen van gerst voor ons bier of whiskey (terwijl we ook milieuvriendelijker en gezonder water zouden kunnen drinken) zijn voorbeelden van grondgebruik die de graanprijs voor ontwikkelingslanden hoger maakt dan nodig. En als we voordat we een biertje nemen, in onze spijkerbroek door de natuur willen lopen, dan is dat dus even goede reden om wat natuur in de buurt van de stad aan te leggen en geen tarwe te telen, als het feit dat we katoen en gerst telen. Overigens wezen enkele van mijn collega's er in het Agrarisch Dagblad van 9 mei terecht op dat landschap, natuur en landbouw ook goed samengaan: je kunt ook door de gerstvelden lopen, in plaats van door bos.

.

Grondwaarde te hoog

De redenering van de economen dat je alleen op de prijzen hoeft te letten, gaat alleen op als de prijzen ook de werkelijke langetermijnsituatie weergeven. En dat kun je betwijfelen, maar dan vooral aan de landbouwgrond-kant. Die prijs van 40.000 euro wordt allereerst betaald doordat er een verwachtingswaarde inzit van opkoop voor stedenbouw. Vooral in verstedelijkte gebieden, maar door ons fiscaal systeem werkt dat ook elders in het land door. Dat is de eerste reden dat de echte lange termijn agrarische grondwaarde lager ligt. De tweede is dat de prijs een marginale is die erg beinvloed wordt doordat bij de huidige snelle technologische ontwikkeling (grotere machines), boeren bereid zijn veel te betalen voor een kleine uitbreiding van hun bedrijf. Maar als West Europa helemaal optimaal (in evenwicht) ingericht zou zijn (zoals ooit de Flevopolders), met grote bedrijven, dan zou de biedprijs lager zijn.

En een derde reden is dat er nog altijd een aantal producten zijn waar de prijzen via quotering of anderzins hoger zijn dan in de evenwichtssituatie (of waarin de toeslagrechten van de EU in de grondwaarde doorwerken), zoals bij zetmeelaardappelen en melk, zodat ook daardoor de werkelijke lange termijn agrarische grondwaarde lager is dan de huidige. Speculatie (waar ook over gespeculeerd wordt) laat ik dan nog maar even buiten beschouwing.

Kortom, de maatschappelijke waarde van landbouwgrond ligt voor de lange termijn vermoedelijk lager dan de huidige private grondprijs (tenzij je heel veel bijtelt voor het nut dat wij ontlenen aan open ruimte en landschap en weinig aftrekt voor milieuvervuiling) dus maatschappelijk gezien lijkt er weinig aan de hand als je ook in de huidige omstandigheden nog wat natuur aanlegt. Misschien moet iemand dat nog eens precies laten narekenen.

.

Eten in Afrika

Dat neemt niet weg dat er natuurlijk wel wat moet gebeuren aan hoge voedselprijzen en honger in de derde wereld. Daarvoor moet je een hele rij opties naast elkaar zetten: investeringen in locale landbouwkennis, voedselbonnen, minder voedselverliezen in de keten en -om het dichter bij huis te houden- herziening westers landbouwbeleid, invoering gemodificeerde teelten, biobrandstoffen en nog een heel rijtje van opties. En inderdaad ook geen natuur aanleggen of bestaande natuur als woeste grond weer in productie nemen. Voor al die investeringen zou je moeten uitrekenen in welk geval je het meeste graan voor je euro krijgt. Het zou best eens kunnen dat bovenstaand rijtje ook de volgorde is van meest aantrekkelijke investeringen, ik vermoed althans dat natuur niet bovenaan dat lijstje zal staan. Zou ook eens iemand moeten laten uitrekenen.

Blijft de vraag wat de reden is van de heftigheid van deze discussie. Vermoedelijk is het een cocktail van een aantal factoren. Allereerst natuurlijk het feit dat voedsel, een eerste levensbelang onder uit de pyramide van Maslow, wat anders is dan designer jeans, dure whiskeys en dure auto's boven uit die pyramide. Honger zit vers in ons geheugen: recent van 1944 tot Biafra, India en de Sahel, en evolutionair heel diep. Er is niet voor niets een basisrecht op voedsel, en dus moeten we met die opties hierboven aan de slag.
Verder is er het private belang van boeren die helemaal niet uitgekocht willen worden en soms ook nog het gevoel hebben door geschuif van commissies op een ruimtelijke ordeningskaart een verkeerd lot te hebben gekregen: niet het staatslot van de uitkoop voor stedebouw, maar die voor natuur. Zij verdienen ruimhartig te worden behandeld zodat ze hun business elders kunnen voortzetten en de kosten van verplaatsing (ook van het gezin dat ergens anders moet inburgeren en een omgeving waarin door vorige generaties soms eeuwen is geboerd, moet achterlaten).

.

Weer water

En dan is er -specifiek West Nederlands- soms nog het aspect van de strijd tegen het water: eeuwen hebben we ingepolderd, nog maar recent hebben we geleerd dat we met het water moeten meebewegen en nu gaan we op allerlei plekken zoals in het Wieringerrandmeer, de Blauwe Stad, langs de Westerschelde en wie weet waar nog meer, weer water inlaten. "Weerwater" heet de centrale plas in Almere. Voor onze jaartelling werd er gejaagd en misschien ook geboerd, toen werd het water, Lely regelde de inpoldering, het was net droog en vervolgens werd het een plas, net als even verderop de Oostvaardersplassen natuur werden. Zo gaat dat in een delta, maar wennen is het wel - zeker voor mensen zoals ik die bij het diepste punt van Nederland wonen, waar een standbeeld op de dijk blijvend herinnerd aan 1953. En maar al te goed bekend met families en gebieden waar de geschiedenis beschreven wordt in termen van voor en na dat rampjaar.

Deze discussie gaat dus nog wel even door. Waarbij economen aardig kunnen uitrekenen wat maatschappelijk optimaal is, maar we ons moeten beseffen dat dat niet automatisch tot gedragen beslissingen zal leiden want het gaat hier om diep verankerde beelden en overtuigingen.

Het Gele Hart en de farm bill

Het AD had een informatief artikel over de gele bermen met raapzaad, koolzaad (bijna hetzelfde maar net niet helemaal), de daarbij behorende koollucht waar sommigen zich aan ergeren, en herik. Het gaat over het Groene Hart maar er wordt ook nog even gemeld dat volgens onze Duitse collega's biobrandstoffen in auto's veel kankerverwekkender zijn dan diesel.
En de amerikanen stevenen op een farm bill af met 35 miljard dollar commodity program steun. De NY Times bericht.

BD kabouters uit 68 en Loverendale

Veertig jaar na 1968 is de zomer uit de sixties niet uit de NRC weg te slaan. En soms nog leerzaam ook. Provo / kabouter Roel van Duijn vertelde gisteravond in de kwaliteitskrant dat hij advies kreeg wat rust te nemen bij een boer (na het overlijden van zijn vader en de dood verklaarde Provobeweging: zorglandbouw avant la lettre) en daardoor terecht kwam op Loverendale, een van de oudste BD bedrijven in ons land, in het Zeeuwse Oostkapelle. Ooit opgericht door de Domburgse schilderskolonie die wel wat in Rudolf Steiner zagen.

De kabouters blijken te zijn bedacht door de bedrijfsleider als verklaring waarom hij geen loofklapper gebruikt. En zo zou Van Duijn de kabouterbeweging starten en alsnog (als ik me goed herinner) zelf een aantal jaren boer in Groningen worden. Nu is hij als gemeenteraadslid terug in Amsterdam. Zo onthult de krant nog eens wat.

Een eenvoudige Google zoektocht naar een link naar Looverendale levert overigens een pagina van het Goethe-instituut (ook op de Duitse site) op met vrijwel hetzelfde verhaal als wat in de NRC stond (vreemd genoeg zonder bron vermelding) - zo onthullen we hier ook nog wat. Die onthulling is overigens simpel omdat Van Duijn in alle talen het heeft over Looverendale waar hij de Cultuurmaatschappij Loverendale (minder romantisch met 1 "o") bedoelt. Die om een faillisement af te wenden in de jaren 80 overigens haar naam heeft verkocht voor Demeter producten zodat het bedrijf nu Ter Linde heet. De NRC heeft de naam niet even gecheckt en de fout gewoon overgenomen. Of dat nu kwaliteitsjournalistiek is?

Uit dat stuk van het Goethe instituut en een eerder NRC interview blijkt ook dat 40 jaar na dato Roel van Duijn en toenmalig Premier Piet de Jong een volstrekt andere lezing hebben waarom de Amsterdamse burgemeester van Hall werd weggestuurd - maar dat is voer voor de historici.

liberaal Vietnam

Begin jaren 90 reisden we met veel interesse en plezier door Vietnam - dat was toen net mogelijk dank zij de doi moi, de locale variant van de perestroika. Met veel plezier en interesse las ik afgelopen dagen het survey dat the Economist 26 april over het land publiceerde.
Vietnam heeft zich succesvol los gemaakt van het Soviet collectiviserings idee. Wie weinig op heeft met het idee dat de landbouw geholpen is met een (neo) liberale aanpak, leze vooral het hoofdstuk over de landbouw. Nadat boeren een langlopende individueel pachtcontract hadden gekregen en het land een WTO vriendelijk open handelsbeleid is gestart, is het een agrarische grootmacht geworden in o.a. thee, koffie, rubber en visteelt. Net als Nederland wordt het geholpen door vruchtbare delta's en een consensuscultuur (hoog vertrouwen, lage transactiekosten) maar dat doet aan het nut van de economische maatregelen niets af.
Andere landen kunnen hier nog veel van leren: als de overheid de instituties goed regelt en verder geen belemmeringen oplegt, of sterker nog de concurrentie met maar ook van andere landen aanmoedigt dan komt succes na enige tijd vanzelf.

ICT spaart energie

Nieuwe oplossingen voor oude problemen komen vaak doordat nieuwe technologie wordt toegepast op problemen uit een oude techniek. Zo is het de kunst om met ICT de problemen van de vorige, chemische, industriele revolutie op te lossen.

Hoge energieprijzen zetten mogelijk aan om minder vaak boodschappen te doen en de koelkast vol te laden. Het is de vraag of dat uiteindelijk de oplossing is. Een grafiek over energie-efficiency (die in koelkasten afgelopen jaren verbeterd is) in The Economist van vorige week liet zien dat de gemiddelde amerikaanse koelkast gegroeid is van 14 cubic feet in het begin van de sixties naar 23 op dit moment, terwijl de gezinnen echt niet groter zijn geworden.

Maar als we inmiddels per telefoon of internet een pizza thuis kunnen laten bezorgen, vraag je je af waarom we zoveel thuis tijdelijk opbergen (en soms ongebruikt ook nog weggooien). Waarom geen Just in Time? Kleinere verpakkingen die arriveren op de dag dat je ze nodig hebt. We ruilen dure energie voor gratis internet.

Ik las ook dat Al Gore investeert in 'smart metering': gebaseerd op actueel vraag en aanbod kun je tarieven voor electriciteit en water per uur of in nog kleinere tijdseenheden vaststellen. Dat zet je er toe aan je electrische auto of fiets op te laden of je ventilatoren voor de uien aan te zetten wanneer je lage prijzen ziet of verwacht. Vermoedelijk vooral 's nachts, als de electriciteit gewonnen uit wind, water, of kernenergie vrijwel gratis is.

ijstijd

Hoefijzers, eggen en windmolens onstonden in periode met een warm klimaat. Koudere tijden brachten grote problemen met zich mee, waarvan goden, joden en heksen de schuld kregen. Met dat intro bespreekt Salomon Kroonenberg een boek van Wolfgang Behringer, Kulturgeschichte des Klimas, afgelopen vrijdag in de NRC.

SPIL lezers kennen Kroonenberg als criticaster van het IPCC. Eerder meldde ik hier dat ik mijn interesse in dat debat aan het verliezen was, maar deze fascinerende bespreking wekt toch weer de interesse. Pas vertelde iemand in Innsbruck me al dat het voor Hannibal niet zo moeilijk was om op sandalen met olifanten over de Alpen te trekken omdat het toen veel warmer was. Gletschers komen en gaan. Behringer laat dat blijkbaar ook zien: de middel Middeleeuwen (vanaf 1300) waren zo donker omdat het zo koud was. De Rijn bevriest tot op de bodem, zelfs de Quadalquivir in Andalusie bevriest. Weg wijnbouw uit Engeland. Uiteindelijk is er in 1560 -1660 een kleine ijstijd, vandaar de schilderijen van Hendrick Avercamp.

Suggestie van dit alles: opwarming kan best door de natuur in plaats van de mens komen en laat maar komen dat mooie weer.

commodity trader

In de NRC van zaterdag jl pleitte Wagenings socioloog Jan Douwe van der Ploeg nog eens voor 'boerenlandbouw' in deze tijden waarin de industriele, liberale landbouw in een voedselcrisis geraakt lijkt te zijn. Het leest als een pleidooi voor het kleinschalige en locale, met of zonder overheidsinmenging. Maar misschien wel meer gewenst-systeem denken dan een beschrijving van wat voor keuzes mensen met elkaar zelf maken, als boeren en consumenten. Dan kopen ze toch iets van de multinational bij het benzine station en investeren in een grondstoffenfonds.

Het economie-katern van dezelfde krant had een minstens zo leerzaam verhaal, een interview met de Nederlands/Liechtensteinse commodity trader Roland A. Jansen, die een archtype is van de geglobaliseerde landbouw. Hij verdedigde (terecht) de klassieke commodityhandelaren die markten helpen hun werk te doen, en verstandig investeren en is ook niet gelukkig met het financiele kapitaal dat na de kredietcrisis is toegestroomd ("ze hebben ego's, zijn emotioneel en missen ervaring"). Tussen 1 januari 2008 en nu zijn de beleggingen in grondstoffen gestegen van 169 miljard dollar naar 225 miljard. Sinds 1800 hebben grondstoffenprijzen vijf keer hevig gepiekt (meestal tijdens oorlogen - en nu is het ook niet bepaald vredig), we zitten nu in de zesde supercyclus. Jansen is voor een moratorium op biobrandstoffen (Van der Ploeg ziet lokaal geen bezwaren), het wachten is op de tweede generatie zoals de schijtnoot (Jatropha).

C. de Grutter: 'Zonder ons was voedsel nog duurder'- interview met commodity trader Roland A. Jansen in: NRC 10.5.2008

Strokasteel en erfgoed

De dag van de kastelen vandaag, en vandaar aandacht voor het meest moderne kasteel van Nederland: het strokasteel van de PeerGrouP dat in 2005 en 2006 in Veenhuizen stond. Ik werd eraan herinnerd omdat ik deze week tijdens een avondje bardienst op de locale tennisclub ik (zo druk was het niet in de mei-vakantie) het boekje "Op historische gronden" las. Het gaat over erfgoed, dat de laatste jaren weer zeer in de belangstelling staat. De globalisering leidt tot vervreemding, we willen een vast punt om de wereld te bezien, en dat is het locale, de regio. Zo zijn we op zoek naar de canon, wat maakt ons specifiek, hoe kunnen we ons in de wereldwijde concurrrentiestrijd onderscheiden en talent aantrekken.

In de veranderende delta Nederland is daarbij gekozen (in de zgn. Belvedere-aanpak) voor 'behoud door ontwikkeling'. Maak er geen museumdorp Orvelte van maar herinterpreteer het in de huidige context. Maakt het ook betaalbaarder, denk ik als econoom dan. In dat kader laat hoogleraar Eric Luiten zien dat je op die manier tot allerlei kastelen komt, van pure herbouw (Huis Heemstede in Houten) via nieuwlichterij wat betreft vorm en doel (stadsuitbreiding Haverlij, Den Bosch; Kasteel Almere (!)) tot sterke herinpretaties van vorm en concept (Huis de Wiers , Vreeswijk) en het strokasteel.

Veel post-moderne opvattingen in het boekje die laten zien dat de keuze van het erfgoed niet vrijblijvend is en dat je op meerdere manieren naar die keuzes kunt kijken. Historici hebben opvallend genoeg vaak niet zoveel met erfgoed omdat ze de keuze te selectief vinden en van de keuze wordt vooral de positieve kant benadrukt: wel de Batavia, niet het kolonialisme en de slavernij.

Auteur Roel During wijst erop dat men in Zuid-Europa vooral kiest voor immaterieel erfgoed (streekproducten, spirituele plaatsen, tradities) die men openlegt voor toerisme (ook een vorm van behoud door ontwikkeling), Oost Europa kiest voor erfgoed uit tijden dat de landen niet bezet waren, of een verbinding met het westen hadden (zoals de Hanze) en ze plaatsen Soviet artifacten definitief in het museale. En in Noord-West Europa kiezen we voor restaureren van het materiele, met een voorkeur voor fortificaties (Hollandse waterlinie, stelling van Amsterdam), industrieel erfgoed en ook water (ontdempen van stadsgrachten).

Verder lijken we in Nederland weinig met het regionale te doen, terwijl in de rest van Europa dat nog meer leeft. Die landen zijn groter, verscheidener en jonger. Tot mijn verbazing las ik dat in Italie pas in 1980 de meerderheid van de bevolking het Italiaans als eerste taal had. Dit maakt het risico groot dat het betekenis en identiteit geven meer politiek is dan je in eerste instantie denkt en onder de governance van hogere doelen van technocraten of politici komt te staan. Terecht pleit Andre van der Zande dan ook voor meer aandacht voor het democratisch deficit: wat willen de mensen in de regio eigenlijk zelf?

M. Eerden, E. Luiten, A. van der Zande, J. Kolen en R. During: Op historische gronden.

Pictogram

Komende weken wat leuke illustraties uit het Isotype archief van Gerd Arntz. Deze Duits-Nederlandse kunstenaar maakte duizenden symbooltjes onder het motto Words divide - Images unite. De NRC besteedde er zaterdag aandacht aan vanwege de nieuwe website met zijn werk: www.gerdarntz.org Ze zijn te mooi om niet te gebruiken.

Koeienzegel

TNT Post zet zijn zegels nu in voor een campagne "Denk Groen, Doe Groen", zo merkte ik van de week bij de aanschaf van een paar nieuwe velletjes. Met aandacht voor CO2 compensatie, Isolatie, Roetfilter, Windmolenparken, Hybride auto's. Je zou ook een zegel verwachten 'mijdt de post - mail" maar dat is blijkbaar teveel gevraagd.

Wel een zegel met een Koe, wier staart in een electriciteitsstekker is veranderd. Bio staat er op het groene beest. Of dat duidt op bio-energie uit mest of op biologische melk laat de zegel in het midden. Enfin opnieuw aandacht voor de agrosector in de filatelie. Dat hij maar even duur mag worden als dat hele beroemde velletje koeienzegels uit de vorige eeuw.

De foto komt van de TNT website

lachen met economen

Voor wie van economen en stand-up comedy houdt: Yoram Bauman - The world's first and only stand-up economist

gezonde belastingen

Gezonder kunnen we het niet maken - dat zou wel eens de nieuwe slogan van de Belastingdienst kunnen worden als het aan een Deens onderzoek ligt. De Deense Akademie der Technische Wetenschappen ATV stuurde mij de vorig jaar verschenen studie "Economic nutrition policy tools - useful in the challenge to combat obesity and poor nutrition?". De studie, waaraan ook de directeur van het Deense LEI (FOI) meedeed is een zeer boeiende.
Het idee dat de overheid niet met belastingen onze voedselkeuze zou mogen beinvloeden is achterhaald. De overheid doet dat al lang (bv. met belastingen op alcohol, accijns op suiker en lage BTW op voedingsmiddelen) en als er sociale gevolgen aan consumptie zitten (milieueffecten bv.) dan is dat ook geaccepteerd. Dus waarom ook niet voor gezondheid waarbij de maatschappij ook schade leidt (arbeidsverzuim, kosten gezondheidszorg)?
Het studieteam heeft een variant doorgerekend waarbij "gezond" voedsel 20% in prijs verlaagd wordt (bv. door er geen BTW op te heffen, die is in Denemarken blijkbaar 20%) en "ongezond" voedsel een belasting met 30% op te leggen. Ongezond is daarbij producten met veel vet en suiker want daar eten we (en vooral kinderen) teveel van.
Het effect van dit scenario is groter dan ik gedacht had, en dat komt vermoedelijk doordat ongezond eten sterker voorkomt in lage sociale klassen, die armer zijn en waarbij prijzen sterker werken. Het effect is namelijk dat het op basis van prijs- en substitutieeffecten tot een verschuiving in het dieet leidt, die ongeveer overeenkomt met wat wenselijk is om het huidige Deense dieet op te doen schuiven naar het dieet dat in de voedingsadviezen staat. Het voorstel is ook goed voor het milieu en de administratieve lasten zijn wel te overzien.
Na lezing van de studie vraag je je af waarom we dit niet doorvoeren. En of het in Nederland veel anders zou liggen.

Op de foto gezonde vis in Barcelona