Amerikaanse consument goes european

Afgelopen weken toerden we door Oregon (USA). Dat is aan te raden, gezien de gevarieerdheid van de staat en de stand van de dollar. Het bracht ons ook in de supermarkten.

Je hoort veel over Wal-Mart. De hypermarkt die ik bezocht, sprak in het geheel niet aan - het is vooral veel non-food. In de plattelandsstadjes van Oregon is Safeway de leidende supermarktketen en ik was zeer verrast over het concept. Je komt binnen via de bloemen, die er voor Nederlandse begrippen dan wel niet uit zien en duur zijn, maar toch. Gewoontegetrouw (om versheid van de winkel te benadrukken) komt dan de groente. Groot assortiment waar nodig vers gehouden door automatische bevochtiging in plaats van door scholieren met de plantenspuit. Ook veel aandacht voor biologisch dat tussen de gangbare producten wordt aangeboden en waar veel reclame voor gemaakt wordt (foto). Bij het brood aandacht voor brood in Europese stijl (Old world bread - foto) en daarna nog een hele counter met luxe kant en klaar maaltijden. Ook bij de droge kruidenierswaren veel ruimte voor gourmet hoekjes zoals voor de koffie (ook met een Starbucks merk en Starbucks heeft ook een koffieshop in het gebied van de kassa's). Verder een goede keuze van wijn (die niet veel onder doet voor die bij bv. Carrefour in Frankrijk), vis en (europese) kaas. Kortom, naar mijn gevoel luxer dan bij Albert Heijn en veel meer gericht op kwaliteit in europese zin dan 15 jaar geleden. Een mooie exportmarkt ook.

Lijstje: mark kurlansky’s best

Portland heeft de grootste onafhankelijke boekhandel in de VS, een kruising tussen Donner en De Slegte (wat betreft tweedehands en spartaanse winkeluitrusting). We kochten er een Penguin pocket van Mark Kurlansky, de gevierde schrijver van biografien over voedingsmiddelen. Dit keer het boek waar hij mee doorbrak: Cod, over de teloorgang van kabeljauw. Ofwel visserij-politiek en economie in een notendop.

.
Mijn favoriete top 3 van Kurlansky’s, in volgorde van opkomst:

1. Cod – A biography of the fish that changed the world
2. Salt – A world history
3. Oesters van New York - een stadsgeschiedenis (the big oyster – history on the half shell)

GLB van de toekomst

Tot slot van mijn blogs ter ondersteuning van de GLB-na-2013 discussie memoreer ik nog maar even twee artikelen van eigen hand die voor de meningsvorming uit economisch perspectief wellicht nuttig kunnen zijn.

Drie jaar geleden publiceerde ik een artikel in SPIL waarin ik een beeld schetste van een veehouderij van de toekomst die als normale bedrijfstak is georganiseerd:

Veehouderij in Nederland in transitie: van ondersteunde sector naar business-as-usual

in: SPIL 207-208, 2004

En in een editorial in het blad EuroChoices van twee jaar geleden schilderde ik voor een internationaal publiek wat er de afgelopen jaren is veranderd. Ter afsluiting van mijn bijdrage aan de discussie enkele passages in het Engels daaruit:

The storylines [in the newspapers] offer several lessons. Anticipating the WTO negotiations, the European Union changed farm commodity subsidies into direct payments. This is a step forward, but the problem remains that these payments still reflect the outdated agricultural policy mindset from the middle of the last century. In the long run that policy is unsustainable, because circumstances have clearly changed.

The times when farmers were living along unpaved tracks, without cars or telephones, are long behind us. Today they are in the network; satellites have even brought access to the internet. Social security is now available, and also for farmers without income and wealth. Agricultural policy as a tool to fight regional poverty is therefore outdated; especially as farmers are now a small proportion of the local work force. And although poor farmers certainly exist, poverty problems in the banlieue of the big cities (and not only in France) seem to be a bigger problem for society.

Food (and dollars) are not as scarce as they were after the Second World War, as Europe has become a net exporter of food. This implies that agricultural policy as a tool for economic policy or as a security issue is an outdated concept too, although some may want to argue this point.

The new Single Farm Payment reflects the historically justified but now outdated agricultural policy. Further changes, after or before 2013, are needed. Those who want to maintain the flow of subsidies should give them an objective that is sustainable in the future. Public services are then the most important candidate. Governments can help to organise the supply of nature, open-air recreation, water management and other public goods, but that does not justify a flat rate payment for all land.

Farmers, we might say, are normal entrepreneurs, and so the supply of such ‘green services’ should fit into their farm strategy. In the supply of such services, the market can play an important role. Most likely larger farms can maintain our riversides and hedges at a lower cost then smaller ones; and presumably the scale of holdings has only a small influence on the landscape (assuming hedges, ditches and other landscape elements are adequately protected). There is, moreover, an interesting question if the payments for such services should be decided upon in Brussels or if, according to the principle of subsidiarity, these should be decentralised. It is unlikely that the voter in Latvia or Lerida has a good picture of the nature development needed at the Lüneburgerheide, and therefore subsidiarity or co-financing could make sense. Regionalisation of such a landscape policy does not necessarily hurt the common market for food products.

Targetting: doelgericht landbouwbeleid

Een realistischer idee voor een gemeenschappelijk landbouwbeleid na 2013 (dan het idee waarover ik gisteren blogde in het kader van de discussie op de LNV website) is het OECD idee van 'targetting': geef de betalingen aan boeren een duidelijk doel. Of verschillende doelen, hoewel economen geen voorstander zijn van 1 beleidsinstrument voor een lappendeken van doelen.
.
De vraag is dan natuurlijk 'welke doelen' - en daar gaat ook de chat-site van LNV over. Het inkomensdoel is achterhaald, en anders is het belastingstelsel en de sociale verzekering daarvoor een beter instrument. Natuur wellicht, maar daar hebben we al het natuurbeleid en Natura-2000 voor. Landschap - daar geldt iets dergelijks voor. Bovendien kregen we dat in het verleden gratis dus waarom zouden we daar nu grondbezitters voor moeten gaan betalen, en -zoals Cees Veerman- al eens opperde: waarom kan dat niet nationaal worden (mee-)gefinancierd.
En dan is er nog dierwelzijn, maar daarvoor zou ik liever zien dat minimum-eisen aan alle vlees worden gesteld (ook het geimporteerde) in plaats van betalingen om gedrag dat we niet gewenst vinden, niet meer te vertonen.
Kortom - wie verzint er wel een goed doel voor die directe betalingen. Of is het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid er net als het Transportbeleid "alleen maar" om te zorgen dat de gemeenschappelijke markt functioneert. Niet meer, maar ook niet minder.

De lappendeken (quilt) fotografeerde ik in Moro, Oregon, USA

The Road to Serfdom

Een interessant aangrijpingspunt voor de discussie rond het landbouwbeleid is ook 'The road to serfdom' van Friedrich Hayek. Ik kom daar bij toeval op omdat ik deze klassieker, opnieuw uitgegeven door Routeledge, afgelopen weken als vakantielectuur las.
Hayek werd in 1899 in Oostenrijk geboren, kreeg er nog een goede dosis liberale 19e eeuwse economie mee en verhuisde later naar de VS en Cambridge, Engeland. Tegen het einde van WO II publiceerde hij daar The Road to Serfdom, waarin hij uiteenzette waarom centrale planning van de economie niet alleen niet werkt maar ook gevaarlijk is.
Centrale planners beslissen over inkomens en ontwikkelingsmogelijkheden van mensen en dat is niet alleen in strijd met waarden als de vrijheid van de mens tot beslissen en ondernemen, maar het leidt ook tot dwang: gedwongen beroepskeuze, verplichte banen en uiteindelijk moet er wel een totalitaire staat uit ontstaan. Waarmee Hayek zich fel afzette tegen socialisme, corporatisme en voortzetting van de oorlogsplanning in vredestijd.
Zijn werk maakte wel indruk (hij kreeg in 1974 de Nobelprijs voor Economie), maar je kunt -zeker in de landbouw- niet zeggen dat zijn raad erg is opgevolgd. Het verhaal gaat dat mevr. Tatcher erg gecharmeerd was van Hayek's oevre en tijdens een kabinetsvergadering een exemplaar van een boek van Hayek uit haar befaamde handtasje haalde, er mee op tafel sloeg en geergerd zei: "This is where we believe in". Realpolitiek doet me vermoeden dat mevr. Fischer-Boehl of mevr. Verburg dat in de GLB discussie niet na zullen doen.

energie- of landbouwbeleid?

Als er toch gechat wordt over het landbouwbeleid na 2013 (zie de blog hieronder), is het eerste punt ten principale of het landbouwbeleid nog wel nodig is. In de USA las ik de New York Times die op 25 juli een hoofdredactioneel commentaar wijdde aan de recente voorstellen voor de nieuwe Amerikaanse Farm Bill: "that would perpetuate an outdated and hugely expensive system of price supports and direct payments". De NY Times vraagt zich af (en USA Today deed dat begin deze week ook) of dit nog nodig is nu door het energiebeleid prijzen van sommige agrarische produkten sterk zijn opgelopen. Met andere woorden: je zou het landbouwbeleid dus door energiebeleid kunnen vervangen - althans als je energiebeleid nodig vindt.

dienstmededeling

afgelopen weken waren er weinig blogs van mijn hand. Ik zat in Oregon, USA voor een bezoek aan het amerikaanse economen congres en enkele weken vakantie. Komende dagen halen we de schade in en plaats ik de inmiddels geschreven stukjes die in de nationale parken niet uploadbaar waren.

chatten over landbouwbeleid

Op de site www.nu.nl lees ik dat het Ministerie van LNV jouw ideeen zoekt voor het toekomstig landbouwbeleid. Van harte aanbevolen dus, nu het geen echt vakantieweer is:

AMSTERDAM - Het ministerie van Landbouw opent woensdag een forum op het internet waar burgers kunnen meepraten over de toekomst van het landbouwbeleid. De resultaten worden verwerkt in het beleidsprogramma dat minister van Landbouw Gerda Verburg (CDA) dit najaar presenteert.
Het gaat meer specifiek om de toekomst van het Europese landbouwbeleid na 2013. In 2003 was nog een groot deel van de EU-begroting bestemd voor de landbouw. "Die tijden zijn echter voorbij", stelt een ministeriewoordvoerder. De subsidiekraan wordt in Brussel geleidelijk dichtgedraaid, en daar moet Nederland volgens hem tijdig op anticiperen.
Op de site van het ministerie komt een link naar het forum. Verschillende zaken kunnen worden bediscussieerd, variërend van de samenhang tussen landschap, natuur en landbouw tot klimaatverandering. Verburg kondigde dit twee weken geleden al aan.

egyptische gezegswijs

Het probleem is niet de richting waarin je loopt, maar dat je een kort been en een lang been hebt

klimaat voor discussie

De klimaatdiscussie maakt heel wat los. Ik blogde zaterdag bij Live Earth over Al Gore en daar kwam een reactie op waarvan ik hoop dat hij tot verdere discussie leidt.
De hoofdredacteur van het door mij gewaardeerde blad SPIL, A.J. Voortman, is niet overtuigd van het wetenschappelijk bewijs voor de mens als veroorzaker van het veranderend klimaat. En hij ergert zich fors aan het feit dat daar geen open discussie meer over mogelijk zou zijn, gezien zijn rondzend mail:
.
Na de traditionele regendans
De op diverse plaatsen op aarde uitgevoerde regendans is voorbij. Soortgelijke 'happenings', voortkomend uit primitief bijgeloof, hadden in het verleden nooit effect. Bij toevalstreffers was het steevast aanwijsbaar de natuur die een weersomslag had veroorzaakt. Bij dansen en meedeinen tegen klimaatverandering moet het nog een stuk ingewikkelder liggen. Terwijl Al Gore nog in zijn missie blijft geloven en een meerjarig propaganda-offensief voorbereidt, gefinancieerd uit de opbrengsten van de Live Earth concerten, brokkelt - vergeef ons de misschien blasfemisch klinkende beeldspraak - het ijs onder zijn voeten versneld steeds verder af. Misschien tekent een echte omslag in de publieke en de politieke opinies zich pas af zodra een naderende kleine ijstijd enigermate waarneembaar wordt in de dagelijkse ervaringen van samenlevingen. Heel veel langer dan een (uitgezeten) kabinetsperiode hoeft dat niet te duren, al zal het verzet tegen herziening van meningen hardnekkig zijn. Niet in de laatste plaats bij belanghebbende klimatologen, die - met oogkleppen voor? - heel veel hebben geïnvesteerd in onderzoek op basis van een hoogst onwaarschijnlijke smalspoorhypothese: (rampzalige) opwarming van de aarde door de uitstoot van CO2 door toedoen van de mens. Omslag in denken over klimaatverandering tekent zich af Al bij de verschijning van de eerste, politiek gecontamineerde IPCC-rapporten kritiseerden wetenschappers van naam de alarmerende boodschappen. Met kracht van wetenschappelijke argumenten bleven zij de groeiende stroom van publicaties van 'consensus-denkers' bestrijden. Hun kritiek werd doodgezwegen, geweerd uit tijdschriften en rapporten; verdachtmakingen namen meermalen de plaats in van tegenargumenten. Volgzame massa-media verleenden in toenemende mate hand- en spandiensten bij het wegschrijven van de critici, ook wel aangeduid als 'klimaatsceptici'. Wetenschapsjournalisten gingen 'om'. Het taboe dat al geruime tijd rust op het kritiseren van de klimaathype en van het daarop gebaseerde 'klimaatbeleid', is de laatste tijd echter steeds sterker aan erosie onderhevig. Te veel astrofycici, paleobiologen en geologen presenteren onderzoeksresultaten die het welhaast tot dogma verheven idee van 'global warming' door menselijke oorzaken ingrijpend ondergraven. Zelfs de vergelijking met een kaartenhuis dat ineen dreigt te storten, dringt zich op. Aandacht voor de - vooral ook indirecte - effecten van wisselende zonne-activiteit zet het denken van de 'mainstream' over klimaatverandering zwaar onder druk. Voor zover de mensheid zich wil voorbereiden op een klimaatverandering, kan zij - zo luidt de impliciete boodschap - beter rekening houden met de waarschijnlijkheid van een naderende kleine ijstijd. Het aantal critici is lange tijd gebagatelliseerd, zelfs met behulp van vertekende uitkomsten van enquêtes. Heel wat wetenschappers die twijfelden aan het verhaal over globale opwarming van de aarde of het zelfs afwezen, mengden zich inderdaad niet in het debat. Uiteenlopende overwegingen en persoonlijke voorkeuren speelden daarbij een rol. Sommigen wensten in ieder geval niet te worden betrokken in wat zij zagen als een 'partijstrijd' met meermalen onfrisse trekjes. Ook in dit opzicht tekent zich een kentering af. Steeds meer onderzoekers met eigen, de IPCC-doctrine weersprekende inzichten komen 'uit de kast'. Zij presenteren artikelen of spreken zich uit in interviews met journalisten van dagbladen en tijdschriften met een open redactioneel beleid. Kritiek op verwaarlozing van de invloed van de zon in het gangbare klimaatonderzoek is onmiskenbaar een gemeenschappelijke noemer van de bijdragen van deze onderzoekers.
.
Hij wordt op zijn wenken bediend, want de mail van SPIL was nog niet binnen of de NRC meldt in zijn editie van 10 juli dat het wetenschappelijke maandblad Proceedings of the Royal Society A onderzoek heeft gepubliceerd waaruit blijkt dat na 1985 de activiteit van de zon is afgenomen en de opwarming is doorgegaan.
Het is mijn vakgebied niet, maar wetenschappelijke discussie is vrijwel altijd nuttig en de uitkomst van deze discussie is niet zonder belang voor de landbouw in Nederland. Tenslotte levert bv. de veehouderij een duidelijke bijdrage aan de klimaatproblematiek. Deels doet het er ook niet veel toe waarom we water zullen moeten bergen, grond en geld kost het toch. Tenzij er een ijstijd komt natuurlijk.

bericht

Het LEI publiceerde afgelopen weken het jaarlijkse Landbouw-Ecomisch Bericht. Deze blog is er niet om reclame te maken voor alle publikaties van mijn werkgever, maar als je nog vakantieliteratuur zoekt, dan is dit een aanrader. Ik las het gisteren en kan verzekeren dat je na lezing weer helemaal bij bent. Ook over investeringen in de tuinbouw (zie foto).
Het rapport is downloadable van de site van het LEI.

containers naar china

De internationale handel bloeit en China voorziet de wereld van goederen. Per dag arriveren er 1300 containers in Rotterdam, vier keer zoveel dan vijf jaar geleden. Dat is 20 km aan vrachtautos.
De NRC zocht voor zijn editie van gisteren uit wat er eigenlijk met die lege containers gebeurt. Die blijken voor een derde weer snel leeg terug te gaan. De rest is voor een habbekrats te huur voor retourvracht. Marktleider Maersk meldt wat er in gaat: een derde van de geretourneerde containers wordt volgestouwd met oud papier, waar in China schreeuwende behoefte aan is om verpakkingsmateriaal te maken. Zodoende kan menige voetbalvereniging of kerk in west-europa weer lucratief papier inzamelen. En tot slot wordt een derde gevuld met schroot, Duitse machines en auto-onderdelen en "bier, vis, aardappelen en uien".
Zie hier de producten waar Noord-West Europa concurrerend in is: Duitse autos en machine-gereedschappen en Nederlandse landbouwprodukten. Een beeld dat goed overeenkomt met de resultaten van allerlei veel meer ingewikklede concurrentie-analyses die wij economen plegen te doen.
Een geruststellende gedachte dat de ervaringen in de haven kloppen met de statistieken en de economische modellen.
.
NRC-Handelsblad 7.7.2007: "Containers leeg terugsturen is soms goedkoper". De foto is niet helemaal toepasselijk want die werd genomen op het Duitse eiland Rugen en betreft het laden van een bulkschip met graan.

Live Earth 7.7.2007

Live Earth vandaag. Het kost wat CO2 emissie, maar dan heb je ook wat. Economie hoogleraar Jan Pen placht in de jaren zeventig te zeggen dat de wereld pas duurzaam zou worden als iedereen in zijn vrije tijd zelf piano ging spelen, in plaats van afreizen naar New York om Bon Jovi te zien, of naar Californie voor de zon.

Volgens Al Gore (the man who used for a while to be the next president of the US en die ik overigens sinds zijn film zeer respecteer op dit thema) gaat het om een gezamenlijk bewustwordingsproces dat het thema klimaatsverandering verder op de kaart moet zetten. Social Learning.

Social Learning is de laatste jaren in het kader van de grote veranderingen in de wereld in de mode als wetenschapsthema. Hoe leren mensen gezamenlijk met veranderingen om te gaan, hoe geven ze er betekenis aan, hoe ontwerpen ze weer nieuwe organisatievormen die beter passen in de nieuwe wereld. Het vakgebied (als je het zo al mag noemen) is nog in een pril stadium.

Economen gaan er meestal maar vanuit dat dit soort leerprocessen vanzelf ontstaan wanneer het nodig is, maar dat is misschien wat kort door de bocht. Het lijkt zinvol te weten wanneer je concerten organiseert, wanneer je onderhandelt, wanneer je reflecteert en hoe je een systeem-orientatie bereikt.

Er is net een wetenschappelijk boek over uit, vanuit ons eigen Wageningen. Ik was getroffen door de openingsquote, een citaat van Donella Meadows (inderdaad: die van het rapport van de Club van Rome, Limits to the growth) die in 2005 schreef:

"Let's face it, the universe is messy. It is nonlinear, turbulent, and chaotic. It is dynamic. It spends its time in transient behaviour. On its way to somewhere else, not in mathematically neat equilibrium. It self-organizes and evolves. It creates diversity, not uniformity. That's what makes the world interesting, that's what makes it beautiful, and that's what makes it work."

Arjen. E.J. Wals (ed): Social learning towwards a sustainable world. Wageningen Acadamic Publishers, 2007

Donella Meadows: Dancing with systems in: M. Stone and Z. Barlow, eds.: Ecological Literacy: Educating our Children for a Sustainable World, San Francisco, Sierra Club Books, 2005.

De eigen foto is van koraalvissen op het Groot Barrier Rif, met uitsterven bedreigt, gemaakt op een niet-klimaat neutrale reis naar Australie.

prijsdaling van hakmessen

In al zijn gruwelijkheid gisteravond een leuk marktbericht in het late journaal: de prijs van hakmessen (de laatste decennia ook in Nederland aangeduid met het Spaanse woord machete) is in Nigeria belangrijk gedaald omdat de vraag is afgenomen, en het aanbod van tweedehands is toegenomen.
Oorzaak is niet de teruglopende landbouwproductie of minder oprukkend oerwoud, maar minder onrust in de politiek. De machetes werden bij de verkiezingen gebruikt voor intimidaties en meer dan dat.
Kortom: er is een nieuwe, economische, indicator voor politieke stabiliteit.

lijstje: vaardigheden voor de toekomst

Het feit dat de wereld platter wordt en dat er in China of India honderden mensen klaar staan om beter te zijn in wiskunde of scheikunde dan jij en ik (dat laatste is niet moeilijk), roept de vraag op welke vaardigheden ons speciaal kunnen maken zodat we de concurrentie een beetje aan kunnen. Thomas Friedman geeft in zijn 'The world is flat' het volgende lijstje:

1. great collaborators and orchestrators: wie samenwerking tussen verschillende bedrijven, landen en culturen kan regelen heeft de toekomst
2. great synthesizers: wie zaken van verschillende achtergrond kan integreren (ook in techniek) komt verder
3. great explainers: naar mate de wereld ingewikkelder wordt, hebben we meer goede managers, schrijvers, onderwijzers, journalisten, editors, producers en vertellers nodig.
4. great leveragers: er is steeds meer behoefte aan mensen die andere mensen helpen hun werk beter te doen door nieuwe technologie te integreren in werkprocessen en mensen helpen productiever te zijn.
5. great adapters: mensen die zich makkelijk aan situaties kunnen aanpassen en 'versatile' (veelzijdig, maar ook veranderlijk) zijn, kunnen de toekomst met vertrouwen tegemoet zien
6. green people: milieu en alles wat samenhangt met uitputting van natuurlijke hulpbronnen is een groeiende bedrijfstak.
7. passionate personalizers: wie met passie zijn product of kennis weet aan te passen aan locale omstandigheden en klanten heeft een streepje voor.
8. great localizers: wie de locale problemen met globale trends weet te verbinden en op te lossen heeft een business.