de krant en het boek

De boekenbijlage van de NRC van vrijdag jl bevat een paar opmerkelijke stukken. Het nieuwe boek van Jan Bieleman wordt uitgebreid besproken als zijnde weinig meeslepend geschreven - de feitelijke Annales school is bij de recensist uit de gratie.

Je hoort ook steeds meer over stadslandbouw, sommige mensen zijn wel erg onzeker over de voedselvoorziening of zijn tegen de uniforme gazon terreur. Natuur zonder sex en dood, en dus echt iets voor Amerikanen -zo stelt een criticaster- die 30 miljard dollar per jaar aan hun lawns zouden besteden. Vermoedelijk hebben ze de arbeidskosten van maaien hoog ingeschat. Guerilla-gardening heeft de toekomst.

instituties

Gistermiddag bezocht ik een seminar op de Leeuwenborch in Wageningen over institutionele economie. Onder de altijd weer plezierige leiding van Cees Veerman (nu in zijn rol als buitengewoon Wagenings hoogleraar) waren er enkele eminente sprekers bij de pensionering van collega Louis Slangen en het verschijnen van zijn boek.

Ik genoot met name van prof. Kostas Karantinis uit Denemarken die een mooie uitleg had van agencyproblemen. Die ontstaan als je het nemen van besluiten aan iemand anders overdraagt (contracteert), terwijl je niet weet in wat voor omstandigheden zo iemand moet besluiten. En dat besluit zelf kun je nooit contracteren, je contracteert alleen het recht om te besluiten. Je kunt dat mooi op een tijdbalkje uitzetten: eerst sluit je een contract af (tussen een onderneming en een teler bijvoorbeeld), daarna wordt pas duidelijk onder wat voor omstandigheden er besloten moet worden (het weer, de prijzen) en dan neemt de contractant een besluit. Dan kan hij wel eens anders besluiten (uit welbegrepen eigenbelang bijvoorbeeld, iemand is liever lui dan moe) dan je wilt. En daarna volgt het resultaat van het besluit.
De kunst is dan om een beloningsschema te bedenken (met betalingen bij afsluiten contract, na besluiten en op basis van resultaat, dus in de tijdbalk op drie momenten) dat er voor zorgt dat tegen de minste kosten de contractant zo goed mogelijk doet wat je zou willen dat hij deed. Ofwel hoe zorg ik er zo goedkoop mogelijk voor dat hij de zaak niet belazerd.

franchise deelpacht

De jubilaris zelf kwam nog met een mooie stelling over deelpacht (verpachten met als pacht een deel van de opbrengst). Dat mag in Nederland van de wetgever niet, in tegenstelling tot in veel Angelsaksische landen maar het gebeurt volop in grijze pacht zoals bij de verhuur van bollenland of witlofwortelland. En buiten de agrarische sector is het helemaal aan de orde van de dag. Heel veel franchise contracten zijn in economische zin pachtcontracten waarbij iemand een pand en een formule/merk huurt en betaalt met een vast bedrag en een percentage van de omzet (de deelpacht).

koeienhotel

Gisteren bezochten we de proefboerderij Aver Heino, een biologisch melkveebedrijf met melkrobot. Interessante bedrijfsvoering met een kudde van 160 koeien. En een mooie wandeling langs natuurelementen op het bedrijf, waaronder ook 'blauwe diensten' voor waterberging.
Via het koeienhotel, een marketing gimmick (om niet van misleidende reclame te spreken) die geen hotel en al helemaal niet voor koeien is, doen ze ook aan publieksvoorlichting.
Een interessant idee is ook de bedrijfsvoering in te richten naar de wensen van de ondeskundige burger. Veredelen naar een 'landschapskoe' en kijken naar het effecten van de kalfjes bij de koe laten lopen in familiekuddes. Tot meer melk zal het niet leiden, maar wellicht is er een markt voor.
Die is er zeker ook voor de outdoor events als paintball en samenwerkingstrainingsparcoursen (mooi scrabblewoord), zo merkten we in het nabij gelegen bos. En zo was het een nuttig en leuk persooneelsreisje.

De molen op de foto is Fins

westerschelde - 2

Het was een leuk debat gisteren op de viskotter voor de platen bij Hoofdplaat (zie de blog van gisteren). We hadden het weer mee, het was een mooi ritje van Middelburg naar Breskens door Hoofdplaat en Nummer Een en de boot nam ons mee naar het verzonken deel van de Hoofdplaatpolder met een mooie kolonie zeehonden. En daarna mochten we in het ruim aan het debat. De argumenten voor natuurontwikkeling om te zorgen voor natuurherstel na eerdere inpolderingen en verdiepingen lijken sterk. Net als de positie van Antwerpen als inlandse haven (elke km die de chinese containers niet over de weg moeten scheelt weer). Maar ontpolderen is natuurlijk helemaal tegen de Zeeuwse genen, zoals iemand het zo mooi zei toen het over emoties ging.

Vanuit de landbouw lijkt verdere natuurontwikkeling in de Braakman het mist schadelijk maar het Amerikaanse Dow Chemical vindt dat ze wel genoeg natuur naast de deur hebben en alsjeblieft niet meer water, ook vanwege risicomanagement bij incidenten. Als toerist spreekt me de uitbreiding van het Zwin ook wel aan.


Als liefhebber van grote open gebieden en akkerbouw lijkt het me jammer de Hedwigpolder op te offeren, maar economisch lijken er weinig argumenten tegen. Veel mensen hebben liever bos of andere natuur. En het lijkt er eerder veiliger dan onveiliger door te worden.
De mevrouw van Omroep Zeeland wou nog weten of 600 ha niet het economisch draagvlak weghaalt bij de rest van de Zeeuwse akkerbouw. Maar we hebben 180.000 ha landbouw in Z.W. Nederland, dus dat lijkt me absoluut niet het geval. De frietjes van McCain zijn niet direct in gevaar en anders worden ze maar ietsje duurder, dat is wel zo gezond.
Het wordt dus vooral een kwestie van geld en dat is bij opkopen voor natuur altijd lastig. Maar hier lijken grote steden als Antwerpen fors in hun groene Zeeuwse long te willen investeren, dus er ligt geld op straat. Vraag is dan hoe je de grootschalige akkerbouw, het toerisme en de natuur met elkaar verbindt en er zoveel mogelijk uithaalt.

polderen en ontpolderen

Vandaag zit ik op de Westerschelde. We debateren er over het ontpolderen van grond voor de verplichte natuurcompensatie van de verdieping van de Westerschelde. Dat is het zoveelste dossier (naast de mosselen, de ziekenhuizen, de toltunnel) wat de Zeeuwen niet lekker zit. En de gewijzigde kijk op landbouw en voedselprijzen lokt weer nieuwe discussie uit.

Ik ga toelichten hoe de grondmarkt werkt, dat het (maar) de vraag is of de schaarsteverhoudingen rond grond nu echt tot een andere beslissing moeten leiden, dat we meer moeten kijken naar functiecombinatie (zout water, zoute teelten en toerisme) en dat de natuur minder dogmatisch moet worden bekeken maar ook een economische afweging is waarbij je je moet afvragen wat je krijgt voor je dure geld. Tenslotte doen we aan natuurontwikkeling en niet aan conservering - en zelfs dan speelt geld een rol.

Wat dat laatste punt betreft komt het interview met de Amsterdamse Groen Links wethouder Maarten Poelgeest in de NRC van gisteravond prima uit: die vindt sommige natuur- en milieuregels ook doorgeschoten wat de verhouding tussen kosten en effectiviteit betreft. Ben benieuwd hoezeer het vandaag gaat stormen op de Westerschelde. In het debat is prima, maar zeeziek hoef ik niet te worden.

De oorsprong van de aandacht voor dierwelzijn

Waarom horen we de laatste jaren veel meer over dierwelzijn dan pakweg een halve eeuw geleden: is dierwelzijn een luxe goed of behandelen we dieren nu zoveel slechter?

Ik vermoed dat de specialisatie in onze economie er mee te maken heeft. Toen iedereen nog op het platteland woonde en zelf konijnen of een varken had (of bij de buurman zag) was er veel meer kennis bij burgers, minder ruimte voor verkeerde projecties en -daar waar het dier onherroepelijk werd geslacht- noodzaak tot het wegredeneren van cognitieve dissonantie en het accepteren van een zekere ambivalentie.

Maar toen kwam de specialisatie, de burger vertrok naar de stad, de varkens uit de stad en de kennis over dierhouderij nam bij de burger zienderogen af. Minder noodzaak dus om morele problemen op te lossen (waarvoor in sommige plattelandssamenlevingen en bij bv. jagers mooie rituelen bestaan) en meer ruimte om menselijke gevoelens op dieren te projecteren.

En dat leidde tot drie effecten die allemaal dat proces versterken: het huisdier (varken, schaap of konijn) dat ook geslacht werd verdween nog sneller, vervelende kanten van de dierhouderij en met name het slachten werden echt weggestopt en in de supermarkten doen niet-herkenbare producten het beter dan herkenbare voorvoeten en bloederige stukken vlees.

En daarmee had de burger geen reden meer de morele problemen op te lossen met het accepteren van een zekere ambivalentie, maar wordt er steeds meer gekozen voor andere defensieve reacties op paradoxen: splitsing (verder polariseren), projectie op zondebokken (het ligt aan de vleesmultinationals, schaalgrootte betekent dat dier een object wordt), ontkenning (van het probleem door boeren), regressie (we moeten terug naar het kleinschalige bedrijf in de buurt).

Nu de oplossing nog.

Marianne Lewis: Exploring Paradox: toward a more comprehensive guide in :Academy of Management Review, 2000 . Op de foto een nep giraf aan het Veluwemeer.

veranderen via details in de wet

Velen worstelen met de vraag hoe je nu in de maatschappij grote veranderingen tot stand helpt brengen (transities is het modewoord). De ene is een grootschalige beweging op gang brengen, de andere is juist vrijwel ongezien via artikel 27 lid 3 punt 1, derde gedachtenstreepje in de wetgeving die het liefst niet over het onderwerp gaat, iets aanpassen zodat er nieuwe mogelijkheden ontstaan.
Vooral de Amerikanen zijn daar meester in (bekend voorbeeld: in de wetgeving voor weer een jaar financiering van de Irak-oorlog een artikel op laten nemen om het onderzoek naar veredeling op langere versheid van tomaten te financieren, onder het motto dat is ook goed voor het fruit voor onze jongens; ze doen dat natuurlijk ook om stemmen te kopen).
Een mooi voorbeeld las ik vorige week over Zweden. Daar is in 14 jaar tijds ruim 10% van het basis onderwijs gecommercialiseerd. In 1994 werd een wet aangenomen die iedereen het recht gaf een school op te richten en, mits die aan bepaalde basiseisen voldoet, de rekening bij de gemeente neer te leggen. Die is wettelijk verplicht hetzelfde bedrag per kind uit te betalen als het aan de openbare scholen aan kosten kwijt is. Het idee was dat dit minderheden zou helpen die Fins, Ests of Engels spreken, en wellicht mensen in rurale gebieden die hun schooltje graag open houden dat anders dicht zou gaan (en bereid zijn bij te betalen).
Wat niemand voorzag is dat er een aantal bedrijven zouden worden opgericht. De grootste heeft inmiddels 30 scholen en 700 medewerkers. Die hebben gewoon maar 7 weken vrij en hoeven naast het lesgeven geen lessen voor te bereiden. Allemaal gestandaardiseerd op websites en in de weken dat onderwijzers op openbare scholen extra vrij hebben om bij te komen van de zware werkweken, werken de docenten aan een update van het lesmateriaal. Standaardisering is het principe. Inmiddels zo'n succes dat het niet meer weg te krijgen is, hoe graag sommige ideologen dat ook zouden willen. Commercieel onderwijs, ook aan groep 3, kan dus best.
Een paar lessen: dat kan in Nederland dus ook want ook hier is er schoolvrijheid (bij mijn weten); en bovenal: zo breng je dus een maatschappelijke verandering tot stand. Welke wetsartikeltjes zijn er nodig om -ik noem eens wat- kinderopvang bij de boer, regionale wandelpaden door boerenland, rustieke begraafplaatsen in private bossen of private jeugdgevangenissen op boerenerf mogelijk te maken?

The Economist: 14 juni 2008 'The Swedish model' Op de foto een school in Oregon, USA

kippenhok

Een paar interessante links: Huib Rijk publiceert van tijd tot tijd columns in o.a. Nieuwe Oogst en heeft twee weblogs: een voor de gepubliceerde artikelen en een voor meer filosofisch-humoristische bijdragen. In het bijzonder de laatste categorie kan ik aanbevelen: http://hetkippenhok.blogeiland.nl. Voor de opnierende artikelen (ook nuttig) zie: www.landbouwbeleid.web-log.nl

puzzelrit

Meneer Van Dalen Wacht Op Antwoord is een regel die sinds kort niet meer geldt in het kader van de internationale standaardisatie. En een steriolet is een soepstengel. Als je dat wist had je vanmiddag de Puzzelrit van J19nu in Flevoland kunnen winnen. Wij hadden dus vijf fouten, maar nog altijd goed voor de 5e plaats, vorig jaar waren we nog tiende, dus er zit progressie in.

En het was een genoegen weer eens een rondje door de polder te rijden - als dat ethisch nog verantwoord is. Gewassen lijken er goed voor te staan, rond Dronten offeren we nog veel goede grond op voor industrieterrein, vooral nu de spoorlijn in zicht is, sommige boerderijen zijn (ondanks de resultaten en een woningmarkt met kamers zoekende studenten) vreemd genoeg wel erg in verval en niet elke boer die zijn woning of erf met meer schuren vergroot, huurt een architect in. Maar vermoedelijk valt dat alleen de emigre's op.

Goedkope kreeft

Tussen alle verhalen over voedselprijsstijgingen ook eens een bericht over dalende prijzen: de prijs van kreeft is geimplodeerd - van 30 euro per kg naar 16 euro per kg. Dat meldt Jaap Koelewijn op gezag van het Belgsiche Het Nieuwsblad in zijn column in het blad Private Investments van Van Lanschot Bankiers.
De oorzaak is uit het rijtje Blame de usual suspects: de kredietcrisis. Bankiers en anderen geven minder geld uit aan luxe. Verder in het blad ook een analyse van de prijsstijgingen, waarbij duidelijke cijfers over speculatie in de markt. Tussen de regels door dan ook het advies om als u er nog uitzit, er er maar uit te stappen. Doe je de ontwikkelingslanden ook een plezier mee.

het geheim der nederlandse landbouw

Anderhalve dag besteedde ik aan een intensieve projectbijeenkomst om nu echt eens te proberen het succes van de Nederlandse landbouw te ontrafelen: komt het door de vruchtbare grond, door het de lobbyende netwerken of de kennis? Of de combinatie van die drie? En blijft het wel zo of is de belangenbehartiging niet meer wat het geweest is, als het waterschap en de gemeenteraade niet meer alleen uit boeren bestaan? Of als Wageningen voor de wetenschap werkt in plaats van voor de boeren?
Onze bevindingen publiceren we later dit jaar en ik sloot de werkweek af op een zeer geslaagde receptie van de scheidende directeur van de NRC (de nationaal cooperatieve raad) in zijn tuin in de Betuwe. Tous le monde was er, dus we konden meteen constateren dat het netwerk en de lobby nog volop werken. En bij thuiskomst ligt daar het bestelde boek van Jan Bieleman met zijn bijgewerkte geschiedenis van de landbouw. Misschien bevat dat wel de verklaringen voor het succes - we gaan het lezen.

down under in Goejanverwellesluis

Een korte blog vandaag want ik besteedde mijn avond aan een ontvangst van een Australische melkveehouder en partner. Ik liet ze even de melkveehouderij rond de Reeuwijkse plassen zien, wat toch weer eens wat anders is voor iemand die 1000 koeien door de Australische droogte heen moet zien te slepen. En zo krijg je een boeiende discussie over klimaatsverandering, de economie van schaarste, investeren in cooperaties en landbouwpolitiek.

Pottekijkers welkom

De openbaarheid van subsidiegegevens tot op het niveau van kaartjes van de buurman (zie mijn weblog van gisteren) leidt natuurlijk tot scheuren in het stelsel van de directe betalingen in het landbouwbeleid. Het geeft een [te] duidelijk inkijkje in waar het geld terecht komt.

Terechte ontwikkeling misschien, maar het lijkt me in het belang van ons boeren die premies ontvangen dat we dan de pottekijkers ook maar het goede laten zien. Het wordt dus tijd dat de landbouworganisaties en desnoods de productschappen en de overheid een website a la Schoolbanken of Hyves opzetten, waar iedere subsidie ontvanger duidelijk maakt met een paar mooie foto's en een verhaaltje wat hij voor dat geld voor de maatschappij doet. We houden 1 % van de gelden in en daar loven we elk jaar prijzen mee uit voor de beste rapportages (die dan uitgroeien tot echte maatschappelijke jaarverslagen), voor de wie het meeste doet voor zijn subsidie en voor wie de meeste 'publieksvrienden' krijgt. Maken we er meteen een TV idols programma van, met eerst uitslagen per provincie en dan landelijk.

Als dat een succes is, romen we na twee of drie jaar een steeds groter deel af van de historische rechten en dat geld gaat naar de boeren die de beste verhouding hebben tussen subsidie (kosten voor de maatschappij) en geleverde maatschappelijke prestaties (de opbrengsten voor de maatschappij). Zo ontstaat vanzelf een systeem waarbij de betalingen naar maatschappelijke diensten gaan - daar moet de overheid ook belang bij hebben dus die kan misschien de uitwerking van dit idee wel wat sponsoren.

Welke Groene HBO opleiding al of niet met ICT en Communicatiekunde in het pakket, adopteert dit idee? Mijn begeleiding heb je - als dat wat toevoegt. Doe ik tenminste wat maatschappelijks met onze inkomsten.

subsidies op de kaart

Al eerder wees ik op de website farmsubsidy.org waar je van bijna iedereen in de EU kunt opzoeken wat hij aan inkomenssteun krijgt. Alleen Griekenland en Oostenrijk weigeren nog om gegevens te verstrekken, maar komende jaren wordt dat door de EU verplicht. De website is nu begonnen er ook kaartjes van te maken, als eerste voor Zweden. Je kunt dan op Google maps inzoomen tot het adres van de buurman en zien hoeveel hij krijgt: meer of minder dan 10.000 euro, meer of minder dan een ton.
Gaat ook tot nieuwe misverstanden leiden, want er lijken ook heel wat adressen helemaal niet op het platteland te zijn, maar in de stad - en niet alleen van Campina, Natuurmonumenten en KLM. Het wordt dus tijd te onthullen dat wij in de onderste categorie vallen en dat het adres in een bungalowwijkje, maar wel op het platteland, ligt -voor dat je het zelf allemaal op Google Maps kunt zien. Misschien ook handig even te kijken bij de plattelandscamping waar je voor deze zomer geboekt hebt.

paper Kondratieff

In de nieuwste uitgave van Agro Informatica was VIAS voorzitter Sjaak Wolfert zo aardig in zijn voorwoord te verwijzen naar een paper van mijn hand over lange termijn golven, of wel transities en Kondratieff. Voor wie het wil lezen: in het Engels staat het op SITAG, in het Nederlands op KennisOnLine. Aan de Engelse versie wordt verder gewerkt en wie mee wil doen (ook als co-auteur) is welkom.