De macht der elite

Min of meer in de sfeer van de national innovation systems (zie de blog van gisteren) schreef Erik Swyngedouw een paper getiteld "Eilte power, global forces and the political economy of 'glocal' development'. We komen er in voor, dus ook hieruit een paar citaten:
"[..] the enduring economic success of regional configurations as Ile de France, London, Bavaria, Flanders, Randstad Holland, and others, suggest that competitive success is indebted to specific and historically created forms of territorial and socio-institutional organization.
Consider for a moment how these regional economies are characterized by often highly specialized local or regional filieres, that are embedded in local institutional, political, or cultural frameworks. A fragile balance of co-operation and competition, and a very dense layering of formal or informal networks provide the anchors for powerful - but often volatile and vulnerable- urban or regional economies. A host of new terms have been suggested to capture such competitive growth complexes: 'learning regions', competitive cities, reflexive economies, milieux innovateurs, associational economies are among the many metaphors introduced in recent years. (de literatuurverwijzingen heb ik er even uitgelaten).

Elite
The success of cities and regions as diverse as Baltimore, Silicon Valley, Emilia-Romagna, Veneto, Flanders, Berlin, Bilbao or Barcelona suggests that a coherent and relatively homogenous coalition of local, national and international elites is instrumental to intitiating and maintaining a 'boosterist' climate and a competitive growth trajectory. Such coalitions play a pivotal role in generating and mobilizing financial means, the establishment of formal or informal institutions or networks, the co-ordination of key power brokers in the area, and the formulation and dessemination of a clear and visionary image of the city or region that is capable of mobilizing large segments of the local population while portraying an image of dynamism and success to the outside world.

Er is sprake van 'place marketeers'. Their strategies are not only based on a skilful mastering and manipulation of existing or available market information, but are also actively engaged in the creation of the market in ways that benefit them. They command considerable political and economic power and exercise considerable influence on policy formulation, planning documents, regulatory procedures, even appointments to key posts. Their 'insider information' is significant and used effectively. [..]
Such growth coalitions are often opposed by a diffuse set of individuals and social movements for whom the organisation and future of the city or the region as a 'living space' is more important than profit maximization and the productive capacity of the city/region. They often organise to contest or undermine the excess and adventurism of the economic growth machine. Of course, to the extent that opposition groups are capable if gaining power, they might succesfully resist the 'growth machine'. Alternatively, elite players often strategize to co-opt or to integrate actual or potential conflict by incorporating such groups in the formal or informal networks they command."

Gaat dat zien: Keynes vs Hayek

Wie mijn blogs dezer dagen wat te theoretisch vindt, of wie altijd al zicht wilde hebben over het verschil tussen JM Keynes en FA. Hayek, of wie op zoek is naar vernieuwende wijzes van rapportage en onderwijs: kijk hier naar een videootje dat Greg Mankiw in januari op zijn site zette. Een onvergetelijke rap tussen twee van de grootste economen van de vorige eeuw.

National Innovation Systems

We zetten de tocht door de economische aardrijkskunde nog even voort. Michael Porter schreef voor het Handboek een paper dat een mooie samenvatting is van zijn eigen werk. Ik veronderstel dat als bekend.
Iets minder bekend bij het grote publiek is Bengt-Ake Lundvall. De man achter de theorien van de Nationale Innovatie Systemen en het belang daarin van instituties. Ik volsta met een aantal passages die ik af en toe citeer of nog eens denk te citeren en die verder voor zichzelf spreken:
"In his influential analysis, Katzenstein (1985) links the size of the national economy with an inclination towards a policy of free trade and openness, and a strong affinity towards corporatism, resulting from a general perception in small countries of common fate and the spread of common fears. Additionally, he detects in the small countries a penchant for neutrality; a weakness of the political right; a dependence on foreign capital to supplement internal savings, and a tenor of domestic political stability induced by the need to secure access to export markets. As a response to their position in the international economy, small countries have developed specific institutions to maintain competitiveness in key industries and mechanisms compensating domestic losers when readjustment becomes necessary because of imported disruptions."
Op deze manier compenseren kleine landen voor gebrek aan schaalvoordelen en specialisatie in low-tech producten, en realiseren ze toch hoge inkomens per persoon.

"The basic line of reasoning here is the following: in nations where the institutional set-up supports the establishment of trust between non-kin agents, and especially where this is combined with a credit-based financial system, firms tend to be involved in co-operative networks. Therefor they will be able to share their risks with network partners."

"Four kinds of institutions are especially important in the context of learning and innovation: the time horizon of agents, the role of trust, the actual mix of rationality, and the way authority is expressed." Blijkbaar moet de rationaliteit niet al te instrumenteel zijn.

"A nation's economic structure and its specific economic activities thus reflect accumulated national learning while at the same time pointing to the route of future learning and innovation". [Lijkt me een mooi citaat voor boven de innovatienota van het volgende kabinet.]

En een uitsmijter die minder leuk is maar ik toch maar even weergeef: "Furthermore, the popular resistance to the European project in many quarters might also be less irrational and nostalgic than it appears: it reflects, at least in part, the insight that the direct access of vested interests to the European bureaucracy and the lack of democratic transparancy are factors hampering the accumulation of social capital, thereby weakening the economic foundation of some of the small nations."

Kortom een juweeltje van een paper: Bengt-Ake Lundvall and Peter Maskell: Nation States and Economic Development: from national systems of production to national systems of knowledge creation and learning.
In: Clark et al. Oxford Handbook of Economic Geography

Vlieland

Even tussendoor: afgelopen dagen week brachten we op Vlieland door. Het verst van de Nederlandse kust gelegen eiland (de nieuwe gemeentes op de Antillen niet meegerekend). Je kunt er helemaal aan de landbouw ontsnappen. Een van de weinig pogingen er met landbouw wat van te maken, de Kroon's polders, mislukten en werden een natuurgebied.
Resteren een paar geiten en bokken als monument in de dorpsstraat (in respect voor de melkvoorziening van vroeger) en de cranberries. Maar die 48 ha is geen landbouw, maar verzamelen in de natuur.
Economie ontsnap je nergens. Die is nu op toerisme gebaseerd, maar ooit was Vlieland het vertrekpunt voor de schepen uit Amsterdam op de profijtelijke graan- en houthandel met de Baltische golf. Een dorp van zeevaarders, loodsen en scheepsleveranciers.
Nog iets wat ik er leerde: de geul voor de haven is genoemd naar de monnikken die een kanaal voor transport graafden van Vlieland naar Harlingen. Een waterstaatkundig foutje: het leidde tot het Flevomeer en de doorbraak van de duinenrij tussen Texel en Vlieland.

Meer of minder fabrieken

Het blijft een intrigerende vraag: waarom zie je dat soms een paar fabrieken de hele EU bedienen, en in andere gevallen een industrie zeer verspreid is. In de nieuwe economische geografie hebben ze daar een mooi antwoord op.
Een antwoord dat een resultaat is van twee krachten. De ene is de kosten van transport (en andere transactiekosten) naar de markt. Als die hoog zijn, dan staan de fabrieken dicht bij de markt (zoals bij verse melk, waar historische zelfs grote boederijen bij grote steden staan). Zijn die transportkosten laag, dan kun je met een paar fabrieken af, die dan typisch staan daar waar de grondstoffen goedkoop zijn.
De andere is die van de schaalvoordelen, externalities, en kennis spill overs, kortom het feit dat je profiteert van het feit dat je in een cluster met andere bedrijven (toeleveranciers, afnemers, gespecialiseerde dienstverleners, een universiteit, en zelfs concurrenten) zit. Als die voordelen klein zijn, kun je ergens geisoleerd zitten. Als ze groot zijn kruip je in een cluster bij elkaar, zoals de IT in Californie.
Zie hier twee assen en dus een kwadrant. Bij lage transport kosten en lage externalities: fabrieken staan in isolatie in de buurt van de grondstof. Naarmate de transportkosten hoger zijn staan ze geisoleerd bij de markten (en zijn gemiddeld dus kleiner), naarmate de externalities groter zijn staan ze bij elkaar in clusters.
Is het van beide een beetje in het midden, dan krijg je grote met elkaar samenwerkende fabrieken met complexe supply chains die ook afstand moeten overbruggen.
Een paar jaar geleden beredeneerden we op basis van deze theorie al eens dat de europese voedingsmiddelen bedrijven door lagere transport en vooral transactiekosten (euro, minder binnengrenzen etc), en meer externalities (kennisintensiteit neemt toe) op weg zijn van geisoleerde kleinere fabrieken bij afzonderlijke markten, naar grote bedrijven op enkele lokaties. Zoals dat in de VS al het geval is, want die markt was al lang veel homogener met lage transactiekosten. Altijd handig, een goede theorie.

Michael Storper: Globalisation, Localisation and Trade in: Clark et al. Oxford Handbook of Economic Geography

Europa als bron van welvaart

Dit kaartje komt uit een paper van de bekende ontwikkelingseconoom Jeffrey Sachs en zijn co-auteurs Mellinger en Gallup. Het geeft de inkomensdichtheid in gematigde klimaatzones binnen 100 km van de kust of bevaarbare rivieren.
Let op de dominantie van Europa, met zijn vele rivieren.
Klimaat en nabijheid van de zee (watertransport is erg goedkoop) zijn de twee belangrijkste geografische variabelen voor economische ontwikkeling. Gebieden die binnen 100 km bij de zee of een bevaarbare rivier en in gematigde klimaatzones liggen, vormen 8% van onze bewoonde (!) landmassa, maar zijn goed voor meer dan de helft van de economische productie. Deze gebieden hebben een inkomen per km2 dat 18 keer zo hoog is dan de niet-gematigde klimaatzones die meer dan 100 km van de kust liggen.
Hoe dat komt?  Het kan zijn dat de tropen ver van zee veel nadelen hebben: ziektedruk, hoge transportkosten. Het kan zijn dat dit nauwelijks het geval is, maar dat een klein verschil in het verleden zeer versterkt is door agglomeratie-effecten (het voordeel van een goed lopende cluster is uitgebuit). En het kan ook zijn dat dit iets uit het verleden is en dat met ziketebestrijding, ICT e.d. de transportkosten minder tellen, zodat de kaart er over een paar honderd jaar anders uitziet.
Vooralsnog is het geen wonder dat veel mensen meer in Europa dan in Afrika zien.

Andrew D. Mellinger, Jeffrey D. Sachs and John L. Gallup: Climate, Coastal Proximity and Development in: Oxford Handbook of Economic Geography

regional political economy

Een van de factoren bij de knowledge spill over (zie blog van gisteren), die overigens de concurrentie niet noodzakelijkerwijs goed doet, is die van de regionale politieke economie. In een bijdrage aan het handboek over Space, Time, Interdependence en Agency, schrijft Eric Sheppard:
"Common economic interests within classes and conflicts of interest between them create a potential for collective attempts to increase a group's share of the economic surplus. Thus social structures exist which condition action, making methodological individualism an inadequate conceptualization of human behavior".
Zo is het maar net.

Zipf en Gibrat

Steden lijken sneller te groeien als er hoger opgeleide mensen wonen en wanneer er meer concurrentie is tussen bedrijven. En grote steden lijken even snel te groeien als kleine. Een grote overheid die veel geld herverdeelt van rijk naar arm heeft de neiging de groei te vertragen. Aldus Edward Glaser in het handboek dat ik hier gisteren besprak.
Dat grote steden even snel groeien als kleine is terug te vinden in de Wet van Zipf: in veel landen is de tweede stad (bv Aarhus) ongeveer half zo groot als de grootste (Copenhagen). En de derde stad is een derde van de grootste. Enzovoorts. De wet van Zipf is een rechtstreeks gevolg van de wet van Gibrat, die stelt dat groeivoeten onafhankelijk zijn van de oorspronkelijke uitgangssituatie.
Een paar jaar geleden zag ik op een seminar in Zwitserland nog een poster van Franse collega's die dat ook voorrekenden voor landbouwbedrijven: de meesten groeien procentueel even hard: een bedrijf met 10 koeien neemt er 1 bij, een met 100 neemt er 10 bij.
Deze inzichten gaan terug op de groeitheorie in de jaren 80. Daarin werd veel nadruk gelegd op de rol van technologie, intellectuele spill overs (overloop), en externalities van menselijk kapitaal. Door die factoren in de modellen in te brengen kon je endogene groei krijgen (die in de praktijk moeilijk te ontkennen viel) in een situatie waarin er ook sterk concurrerende markten zijn (vaak ook lastig te ontkennen, ondanks wat oligopolies). Steden zijn dus informatieknooppunten, die bestaand om het proces van leren en kennisdelen te versnellen.

Edward L. Glaeser: The New Economics of Urban and Regional Growth in Clark et al. Oxford Handbook of Economic Geography

Hay & Horses

De laatste resultaten van de Amerikaanse landbouwtelling laten zien dat het aantal landbouwbedrijven in Denver, maar ook in Texas, Arizona en elders rond de Rocky Mountains sterk groeit. Volgens mij een onzinnig resultaat en in onze sessie over ontwikkelingen in de landbouwstructuur hadden we er een nuttige discussie over, die zich voortzette in het oudste restaurant van Denver (alcohol licentie Colorado #1), een romantische cowboytent uit 1893 met de kogelgaten van de shoot outs uit de tijd van Buffulo Bill nog in de bar.

De nieuwe landbouwbedrijven in Denver en omgeving zijn kleine bedrijfjes die vooral in de business van hay en horses zitten. Wat grasland en een paar paarden. En in de business zitten ze eigenlijk helemaal niet, want je bent in de VS al een landbouwbedrijf als je in staat bent om voor 1000 dollar productie per jaar te verkopen. Of je dat doet is wat anders. En dus is 1 op de 5 bedrijven een zgn. point farm, die mogelijk verkoopt maar dat meestal niet echt doet.

De regio's die ik hierboven noemde zijn de afgelopen 10 jaar allemaal sterk gegroeid kwa bevolking. Om een of andere reden willen de Amerikanen graag in de woestijn wonen (een econoom heeft er op gewezen dat daarom het energiegebruik maar ook het GDP in de VS structureel hoger ligt dan in Europa), en sommigen graag op een boerderijtje met een paar paarden. Niet omdat Denver ook maar enigszins concurrerend is in paardenvlees, maar voor de hobby. Voor veterinair beleid kan het handig zijn te weten wie er een paard heeft, maar met landbouwproductie en landbouwbeleid heeft het m.i. niets te maken en leidt het tot vertekende beelden.

Hoeveel methodes er toe doen bleek ook uit het Braziliaanse paper in de sessie: die hebben hun landbouwtelling eens uitgewerkt met de methodiek van de VS (ook een ondergrens van 1000 dollar, die er daar natuurlijk fors inhakt) en niet de braziliaanse definities van een gezinsbedrijf, die erg kleinschalig is en waardoor ze veel niet-gezinsbedrijven lijken te hebben. De resultaten leiden tot heel andere inzichten, en de structuur in Brazilie is dan veel meer gelijkend op de VS of EU. Ook opvallend: sinds 1986 is er grond verdwenen in Brazilie: er wordt wel veel ontgint, maar rond de grote steden en in het Zuidoosten en Noordoosten gaat er ook grond in bos. Kortom methoden doen er toe, en ze moeten internationaal geharmoniseerd (een typische Europese term en vaardigheid overigens, zei de Amerikaanse voorzitster van de sessie)

Meer economische aardrijkskunde

Oktober vorig jaar begon ik hier een serie over economische aardrijkskunde. Althans, dat was ik van plan want ik bleef steken bij de introductie van een handboek en een bijdrage over het feit dat afstand verdwenen is en locatie dus allesbepalend. Daarna kwamen er actuelere zaken en het boek kwam op de stapel. Nu een poging om het serietje af te maken. Vergezeld van nostaligische reisfoto's.
Paul Krugman legt in het Oxford Handbook of Economic Geography nog eens uit dat de oude Marshall (1890) al de drie belangrijkste redenen uitschreef voor de plek waarop de industrie zich vestigt. In moderne termen:

• koppelingen naar voren en achteren in de keten
• 'dikke' markten voor gespecialieerde kennis en vaardigheden
• technologische overloop: de spill over waardoor je profiteert van kennis die de ronde doet in het gebied.

Krugman beklaagt zich wel dat de economen zich met hun modellen (vaak 2 locaties, 2 producten) zich vooral richten op datgene wat het makkelijkst te modelleren is, niet per definitie op wat het belangrijkst is in de praktijk. Een soort MacNamarra fallacy dus.
In hetzelfde paper het fraaie ijsberg -transportmodel van Paul Samuelson uit 1952. Die afstand  en transportkosten eenvoudig modelleerde als een daling van waarde van het product. Zodat hij niet een hele trransportsector hoefde uit te schrijven.

Paul Krugman:Where is the 'New Economic Geography'? in Clark et al.: Oxford Handbook of economic geography, 2003

Huib op foodlog

Af en toe lees je hier een reactie van Huib Rijk. Hij heeft op foodlog een stuk laten zetten dat een leuke discussie uitlokt. Zo eentje waar mensen niet wat posten, maar op elkaars argumenten ingaan. Een prestatie op zich.

Planetary bounderies

Er zijn grenzen aan wat we op deze wereld kunnen doen. Zulke planetary bounderies zijn de specialiteit van de Zweed Johan Rockstrom die er vorig jaar in Nature een artikel over schreef. Op het internet vond ik een mooie presentatie voor de Club van Rome van zijn ideeen.
Blijft wel de vraag hoe je organiseert dat die grenzen in acht genomen worden. Het probleem lijkt me dat die grenzen van ons allen en dus van niemand in het bijzonder zijn.

de maker van tractorfan.nl heeft een nieuwe website in de lucht: http://www.boeren.nu/ Speciaal voor de foto- en videovrienden van het platteland. En handig voor wie nog wat foto's zoekt voor een presentatie.

Oud bier

In 1987 publiceerde Dave Vlam het Nederlands Bierboek, een lexicon over bier in Nederland. De bierrevival moest toen nog beginnen. Ik kreeg het boekje in handen omdat de lokale bibliotheek het na 23 jaar afschreef en iemand dacht dat het materiaal zou bevatten voor de fotootjes in de weblog. Hoe aardig.

JBS: big in meat

Nog een oud nieuwsberichtje dat ik in de voorjaarsschoonmaak bij het opruimen tegenkwam: the Economist meldde eind oktober dat een Braziliaans bedrijf nu de grootste vleesverwerker ter wereld is: JBS, de initialen van de oprichter Jose Batista Sobrinho heeft nu een grotere omzet dan Tyson. Met zaken in Argentinie, Mexico, Italie, de VS (Swift) en Australie.
Het familiebedrijf is voor 49% beursgenoteerd, wat the Economist tot een interessante opmerking verleidt: "As in other parts of the world, family-run agricultural firms in Brazil tend to focus on keeping things intact for the next generation rather than betting the farm. JBS has behaved differently".

The Economist: JBS spreads its wings. 31.10.2009