de harde waarheden van Shell

Shell, zo meldt hoofdredacteur Piet de Wit in de laatste Shell Venster, loopt al jaren 'drie harde waarheden' uit te venten: 1] meer mensen, meer welvaart, meer energie; 2] easy oil and gas bereiken een produktieplateau wat betreft makkelijk winbare reserves en 3] beide betekent dat de emissie van CO2 fors zal stijgen. Over 1] en 2] zijn weinig discussie, 3] leidt tot hevige discussies waarin de waarheid van elke serieuze analist dat in 2030 nog 80% van de energie fossiel is, als ongewenst terzijde wordt geschoven.

De Energy Square debatten worden dan ook voortgezet.

Shell Venster, september oktober 2009

lijstje: de mbo belevingswereld

Afgelopen weken had ik wat te maken met onderwijs en arbeidsmarktproblematiek, waarbij sommigen zich afvragen of we wel goed de boeren en tuinders van de toekomst opleiden. En of er wel genoeg mensen dat vak kiezen.
Hoe dat zit weet ik (nog) niet, maar wel dat dat onder andere namen gaat dan vroeger. Het groene mbo heeft zo'n 25.000 leerlingen die zich aangetrokken voelen door de volgende acht vette Engelse namen:

1. Surprising Nature (cultuurtechniek, watermanagement, milieumanagement, bos- en natuurbeheer, boomteelt, sierteelt)
2. Animal Friends (dierverzorging, dier & gezondheid, dierenartsassistent, paardenhouderij, paardensport)
3. Good Food (plantenteelt, voeding en veehouderij)
4. Mighty Machines (monteurs, chauffeurs, loonwerk)
5. Dynamic Design (bloem & design; interieur & vormgeving)
6. Outdoor Life (tuin, park & landschap, stad- & landschapsdesign, sport, recreatie en toerisme)
7. Big Business (groene detailhandel, groothandel en logistiek, commercieel ondernemen)
8. Natural Health (natuur&gezondheid, zorg&leefomgeving)

Dat lijkt me een wereld waar geen woord Frans bij is.

Daisy

Gisteren verscheen bij het LEI onze publikatie "Kennissysteem en belangenbehartiging in de agrosector - een toekomstverkenning". Eerder besteedde ik er in Syscope een colum aan. We constateren dat het agrarische innovatiesysteem (dat we inmiddels maar van het Engelstalige acroniem DAISY - Dutch Agricultural Innovation SYstem hebben voorzien) met de samenwerking tussen bedrijfsleven, belangenbehartiging en kennissysteem redelijk robuust is, maar dat gezien de verschillende ontwikkelingen enige alertheid wel op zijn plaat is. Hopelijk krijgt DAISY een internationaal vervolg.

Op excursie in het Groene Hart

Wie in het buitenland op excursie gaat moet soms ook eens wat tegenbezoek ontvangen, en zodoende leidde ik vanmiddag een groep van ruim 20 studenten uit Oregon (VS) door de landbouweconomie van het Groene Hart. Voor velen was het hun eerste buitenlandse reis ooit. Het recept voor zo'n ontvangst begint meestal op de Rottekade in Zevenhuizen bij de enige molenviergang ter wereld waar je goed kunt uitleggen hoe Nederland na de ijstijd achter de duinen als een veenlandschap is gvormd: zand, klei, 10 meter veen, turf voor de groei van de steden (sustainable), meren, Leeghwater en de molens met geld van de Amsterdamse wisselmarkt, akkerbouw, stadsuitbreiding.
Na de vrije lunch rond de markt van Gouda even naar de collectietuin in Boskoop (met uitzicht op een diepe ingeklonken veenweidepolder, 600 jaar een centimeter per jaar tikt aan) voor de economie van de boomkwekerij.
En tot slot naar Zegveld waar we diverse experimenten bekeken rond mest, eendenkroos als eiwitrijk voer (escargot protienne), koeien met zwangerschapsgym en bovenal de mobiele melkrobot. Amerikanen doen het nog met Mexicanen dus stonden toch al hun ogen uit te kijken bij melkrobots, maar dat het even mobiel kon als dat de iPod de muziekinstallatie mobiel heeft gemaakt resulteerde toch in een andere kijk op Europa, zo had ik de indruk.
En zo miste ik de hoedjes en de sombere inzichten van Prinsjesdag, maar kreeg er veel innovatie en leuke gesprekken voor terug.

Jacob Cats

De beroemdste stadsbewoner van mijn geboorteplaats is ongetwijfeld Jacob Cats. Hij werd geboren aan de Noorddijkstraat, en ik niet ver daar vandaan, aan de Poortdijkstraat - zo leerde navraag. Gescheiden door de Markt van Brouwershaven, waarop zijn standbeeld staat. En ook gescheiden door meer dan vier eeuwen waarin de economische ontwikkeling op Schouwen soms ver te zoeken was.

Verder heb ik weinig gemeen met de meest beroemde advocaat en eertijds geliefde dichter van dit land. Zo leerde ik althans uit het boekje van Marjan Berk: Het bloed kruipt - Op zoek naar Jacob Cats.

Haar beeld van de jonge Cats is niet geheel wat er in de 19e eeuw van gemaakt is, en verder is het boekje informatief over hoe Cats een vermogen verwierf met het her-inpolderen van west-Zeeuws Vlaanderen en beroemd werk met een zaak voor de Hoge Raad die een einde maakte aan de heksenprocessen. Bovenal is het boekje ook een leuk inzicht in de verlokkingen van de genealogie.

Bijgaande illustratie is een sigarenbandje, afkomstig uit een in de VS aangeschafte CD met "old-time label art" - dat had de dichter des vaderlands avant la lettre ook niet kunnen vermoeden.

rondje zuidplas

Voor het goede doel fietsten we gisteren een rondje Zuidplas: 50 km voor de laatste keer langs 3 functionerende gemeentehuizen en diverse buurtschappen die de nieuwe gemeente Zuidplas gaan vormen. In Moerkapelle en Moordrecht moesten we noodgedwongen lopend, fiets aan de hand, over een braderie, waar diverse politieke partijen een standje hadden. Medio november gaan we naar de stembus.
De huidige gemeentes worden bevolkt door de Rotterdamse middenklasse en zijn van oorsprong deels deel van de bible belt, dus erg representatief voor Nederland zal de uitslag wel niet zijn. We zullen zien.
Een rondje Zuidplas geeft ook de indruk dat er veel gebouwd en gereconstrueerd wordt: de A12 die tot nieuwe rondwegen leidt, woningbouw bij Nesselande en Nieuwerkerk. Kassen bij Moerkapelle. Of het een nieuwe identiteit gaat geven is nog even een open vraag.

Tussen de rails
In ieder geval was de tourtocht een mooie gelegenheid om even te ontspannen na mijn reisje van vrijdag: ik spoorde naar Giessen voor een lezing over de relatie onderzoek-beleid op een PhD workshop. De studenten waren op de late middag nog niet erg toe aan dit onderwerp, zo leek het. Enfin, ik kwam er wel wat andere interessante gesprekspartners tegen.
En het blijkt dat je uitstekend met de trein naar Frankfurt en vandaar naar Giessen kan: ruim 5 uur werken in de trein heen, een middagje college, en weer ruim 5 uuur terug. Europa krimpt.

meester, museon en markerwaard

Ook vandaag weer de uitreiking van een boek. De landbouweconomen van Nederland en vele anderen, waaronder beleidspersonen van hoog niveau, waren vanmiddag in het Haagse Museon op een studiemiddag over de wereldvoedselvoorziening - ter ere van het afscheid van top-ambtenaar Gerrit Meester.
Een zeer geanimeerde bijeenkomst met goede presentaties en veel inside verwijzingen en mooie herinneringen naar een gedeeld verleden. Het aangeboden boek is een liber amicorum uitgegeven bij Wageningen Acadamic Publishers over de scheidslijn tussen beleid en wetenschap.
Wat voor mij aanleiding was om samen met mijn toenmalige projectleider een bijdrage te leveren over de (niet-) inpoldering van de Markerwaard - met een knipoog naar de Hedwige, want de wereldvoedselvoorziening slaat ook altijd weer neer in discussies over inpolderen en ontpolderen - niet altijd tot vreugde van de polderende politiek. Waarbij die beslissingen voor de wereldvoedselvoorziening vrij marginaal zijn, maar er wel mee verbonden worden.

Duurzaamheidsdag en transitie

De duurzaamheidsdag 9.9.2009 bracht me bij het seminar De Groene Urgentie van de AOC Raad en Aeqor in Ede. We werden opgevangen door een groep menselijke spinnen en langpoten en in een warme, zwarte ruimte gestopt. Na enige tijd kon ook de dagvoorzitter, de oud-staatssecretaris Medy van der Laan, nu voorzitter van de AOC Raad, het niet nalaten op te merken dat dit onze bestemming zou worden als het niet goed kwam met de duurzaamheid.
Maar het was alleszins een interessante bijeenkomst. Een mooi overzicht van hoe het landbouwonderwijs op mbo niveau zich in 20 jaar heeft ontwikkeld van landbouwschool tot groen onderwijs. Of het woord Agrarisch er niet eens af kon vroeg iemand zich af. Over transities gesproken. Mooie filmpjes van bedrijven ook, waaronder de Amsterdamse kapsalon Haar & Gezondheid met een gedreven onderneemster die de chemische middelen heeft vervangen door plantaardige- de kapster had dan ook ooit landbouwonderwijs genoten.

Ik was er zelf bovenal omdat de rector van Wageningen UR, Martin Kropff op deze passende plek ons boek over Transities aanbood aan DG Annemie Burger van LNV. Zie de website van het LEI voor het persbericht. Sterspotje: het boek is te koop bij Wageningen Academic Publishers. Doen!!

china op ziezo.biz

Overbodig voor wie mijn china-blogs hier gelezen heeft, maar toch maar even voor de volledigheid en de toevallige passant: Ziezo.biz publiceerde een column van mijn hand over China.

chinees paper

Zo ongeveer ter afsluiting van mijn China serie: met co-auteurs uit Italie, de VS en het LEI mocht ik er een paper presenteren over structuurveranderingen in de landbouw. Het staat binnenkort op AgEcon Seach en wie daar niet op kan wachten, sture een mailtje.
In een discussiesessie waarin we ook het werk van de Bill en Melinda Gates Foundation op het vlak van data-investering bekeken. Die stoppen er 50 miljoen dollar in (alleen in data over platteland van ontwikkelingslanden). Daarnaast deden we nog een mini-symposium met de FAO en Canada over de toekomstige databehoefte aan onderzoek.
Morgen wellicht nog een stukje over keten-issues, temeer omdat ik net terug ben uit het nog zeer warme Kreta waar ik met een key-note een geslaagd EAAE seminar mocht openen over dit onderwerp.

Deliberative polling

Democratie is een groot goed - een minder slecht stelsel is nog niet gevonden. Zelfs de Chinezen schijnen met lokale democratie en accountability te experimenteren.
Sommige dossiers zijn echter uitermate complex en dan is het niet zo simpel om tot een weloverwogen besluitvorming te komen, zeker niet in systemen van directie democratie met referenda e.d. Terwijl mensen het ook niet meer over willen laten aan de beroepspolitici.
Een van de oplossingen zou deliberative polling kunnen zijn. Een methode waarbij je eerst een meningspeiling houdt, dan een kleine groep mensen zich via experts en politici een weekend laat informeren en debatteren, dat teruggeeft via t.v. en internet aan de burger, gevolgd door een nieuwe meningspeiling.
Een paper van James Fishkin (Stanford University), bedenker van deze methode, laat zien dat in een aantal real-world-tests er in ieder geval grote verschuivingen in opvatting kunnen optreden.

economen en gloeilampen

Het verbod op de (100 watt) gloeilamp vraagt erom om een paar oude economengrappen in herinnering te brengen.

V: Hoeveel economen heb je nodig om een gloeilamp te vervangen?

A: 8, een draait de gloeilamp er in, de andere 7 houden de rest van de wereld constant

V: Hoeveel Chicago economen zijn er nodig om een gloeilamp te vervangen?

A: geen. Als de gloeilamp vervangen had moeten worden, dan had de markt dat al geregeld.

V: hoeveel economen heb je nodig om een gloeilamp te vervangen?

A: niet relevant, de voorkeur van de gloeilamp moeten beschouwd worden als gegeven.

Als je 1000 economen hebt, zijn er 10 daarvan theoretische economen met verschillende theorien over hoe je een gloeilamp moet vervangen; de andere 990 zijn empirische economen die hard werken om te bepalen welke theorie de juiste theorie is, en intussen tast iedereen in het duister.

Met dank aan IAAE's Cowbell.

tussen wetenschap en beleid

Onderzoeksresultaten zijn niet per definitie relevant voor beleid. Onderzoekers en beleidsmakers leven soms ieder in hun eigen wereld. Althans in Canada, want de Canadese landbouweconomen vereniging problematiseerde dit issue op een studiedag. De presentaties staan online en er zijn een paar aardige bij.

complex adaptive systems

Gisteren hadden we het hier even zijdelings over complex adaptive systems. Die zijn in de mode, in Nederland al helemaal sinds iemand in Wageningen er een Spinozaprijs mee won. Het komt er op neer dat sommige systemen zo complex zijn dat ze zo maar ineens van de ene status (niet vervuild water) naar de andere (sterk vervuild) kantelen.
Om een heel eenvoudig voorbeeld te geven: als je een reeks hebt waarbij de oppervlakte kroos in de vijver elke dag verdubbeld, en na 36 dagen is de vijver volledig bedekt, dan zie je pas op dag 35 dat het op de helft is. Als je in een model een paar van dat soort vergelijkingen aan elkaar koppelt, kun je aardig spectaculair gedrag krijgen. En computers kunnen dat nu aan.
Op het congres in Beijing hield een Griekse geleerde er een ingewikkeld verhaal over. De formules zagen er indrukwekkend uit. Wat me vooral aansprak is zijn waarschuwing dat er nog wel een wezenlijk verschil is tussen sociale wetenschappen en ecologie: ecologische processen kijken terug, Darwin wees er al op dat het gaat om mutaties uit het verleden. Mensen daarentegen kijken in hun beslissingen vooruit en anticiperen.

Klimaat
Een van die complexe systemen is het klimaat. De Australier John Quiggin gaf een key note waarin hij stelde dat met alle geweld een verdere stijging van de temperatuur dan met 2 graden Celsius moet worden voorkomen, temeer omdat de kosten van dat anticiperen te overzien zouden zijn.
Interessanter was zijn stelling dat je bij kosten-baten analyses niet meer uit moet gaan van de status quo om dat we gegarandeerd 2 graden Celsius temperatuurstijging krijgen. Dat zou dus het baseline scenario moeten zijn.

common pool

Common pool goederen zijn goederen in de economie die gemeenschappelijk worden gebruikt, zoals een bos of een visbestand, of een snelweg. Bij die goederen is het economisch te kostbaar of zelfs technisch onmogelijk om gebruikers te weren: wie een keer op zee is kan vissen wat hij wil (althans in de tijd dat er nog geen sateliet was). Maar de goederen zijn wel deelbaar: wat ik opvis, kun jij niet meer opvissen; waar ik op de A12 rijdt (of stilsta) kun jij op hetzelfde moment niet zijn (tenzij we carpoolen, een van de oplossingen).
Common pool goods zijn dus niet helemaal publieke goederen (die zijn ondeelbaar, zoals landschap), maar ook geen private goederen. Ze verschillen overigens nog wel in meer aspecten van de zaken die we in de winkel kopen: in omvang, bewaarmogelijkheden etc.

Tragedie van de meent
Voor common pool goederen geldt de tragedie van de meent: het individu gaat door tot de vis of het bos op is, of de snelweg volstaat, omdat hij niet de kosten draagt van het verminderen van de pool, en wel de opbrengsten. Hardin noemde dat eind zestiger jaren de tragedy of the commons.
Op het economencongres in Beijing (zie vorige blogs) sprak Elinor Ostrom, grand old -en uiterst vitale, plezierige - lady van deze theorie, of liever gezegd van remedies om wat aan de common pool tragedie te doen. Ze publiceerde daar in de jaren 90 al een beroemd boek over.
Veelal wordt overheidsingrijpen aanbevolen, maar Ostrom rapporteerde dat maar zelden goed werkt. Overheidsofficials zijn niet van een andere 'gene pool' en kunnen ook belangen hebben, naar de korte in plaats van lange termijn kijken etc. Zij zoekt de oplossing liever bij lokalen.
Die zijn ook niet perfect maar uit laboratorium experimenten blijkt dat als participanten met elkaar mogen en kunnen overleggen, Hardin's theorie al goed meer op gaat. En zeker niet als de beslissingen (om te gaan vissen of de A12 te gebruiken) vaker dan 1 keer genomen moeten worden en er dus herhaling in het spel is: mensen zijn niet gek, maar leren.

TURF
Ostrom meldde dat ze in de visserij goede ervaringen had met TURFs: territorial use rights in fisheries: veelal verhandelbare quota. Door toeval en via een wederzijdse kennis had ik het genoegen met haar te lunchen, en in dat gesprek benadrukte ze de contingency: het hangt allemaal erg van de situatie af wat de beste oplossing is. Net zoals ik vermoedelijk niet elke dag in het jaar hetzelfde zomerjasje aan doe.

In haar lezing ging ze verder in op -schrik niet- polycentric systems zoals complex adaptive systems'. Die laatste zijn in de mode. In normaal nederlands: laat op elk niveau wat ruimte voor eigen beslissingen, zorg dat de lagen wat met elkaar overlappen, dat schuurt wel maar leidt ook tot betere besluiten. Zie dergelijke systemen niet (zoals in het verleden) als chaotisch (dat is het onvermogen van onderzoekers om het te modelleren, en probeer het eens met agent-based models). Jammer is wel dat overheden vaak meer voor eenduidige hierarchische regels zijn dan voor diversiteit en georganiseerde chaos. Ostrom nam het dan ook op voor cooperaties: soms een wat chaotische besluitvorming, maar kwalitatief vaak helemaal niet zo slecht. Verder pleitte ze voor meer multidisciplinair langjarige samenwerken zonder verlies van specialisatie. Of de opdrachtgevers daar even rekening mee wilden houden.

In Science 325 van Juli 2009 staat een overzichtsartikel. En verder:
Elinor Ostrom: analyzing collective action, IAAE 2009