De landbouw verandert

Sommig beleid mislukt

2012-01-28T10:07:00.001+01:00

Effectief overheidsbeleid is niet altijd makkelijk. Los van rare bedenksels van politici of slecht werk van juristen, is een van de redenen dat de burgers niet gek zijn, en met zijn allen vaak slimmer dan die knappe ambtenaren. Mensen houden namelijk al vast rekening met de wetgeving die er mogelijk komt, of dat nu de hypotheekaftrek is (misschien toch nog geen huis kopen) of de biodiversiteitsbraak in het GLB-na-2013 (alvast elders een beetje extensief grasland bijpachten dan kan ik straks met minder kopakkergras uit). Economen noemen dat de theorie van rationale verwachtingen (rational expectations).
Een buitengewoon mooi voorbeeld daarvan kwam ik tegen in het tweede nummer van het blad Boerenbusiness. Daarin schrijft fiscalist Andre Verduijn van het agrarisch accountancybureau Countus een column over de onrust rond de landbouwvrijstelling. Die vrijstelling houdt in dat wie als boer landbouwgrond verkoopt en daarmee winst maakt, daarover geen belasting hoeft te betalen mits hij binnen een aantal jaren binnen Nederland weer in grond herinvesteert.
Dat is een aardige regeling voor wie min of meer verplicht grond verkoopt voor een stukje wegaanleg, je wordt dan niet gestraft met een winstbelasting. Maar verder lijken er weinig argumenten voor zo'n regeling die we voor bv. winkels helemaal niet kennen. Net als dat er op de hypotheekaftrek inperking zijn gemaakt, is al in een ver verleden deze regeling ook beperkt tot de winst in de verkoop als landbouwgrond, niet voor de overwinst als je tegen boven-agrarische waarde verkoopt voor industrieterrein of woningbouw.
Ook over wat er nu nog over is, is er blijkbaar weer onrust of een volgend kabinet (of het huidige bij forse verdere bezuinigingen) hier niet het mes inzet. Zie hier hoe rationele verwachtingen werken: mensen zien dat de overheid geld zoekt, vragen zich af wat ze zelf in die positie zouden doen en er bedenkt iemand dat hernieuwde discussie over de landbouwvrijstelling net als over de hypotheekrente best eens zou kunnen. Er lijken immers weinig argumenten voor deze regeling die we in andere sectoren niet kennen. En waarom zou je de vrijstelling niet krijgen als je over de grens investeert en het lijkt grondprijsopjagende effecten te hebben (die slecht zijn voor de concurrentiekracht) omdat het met de regeling aantrekkelijker is om te herinvesteren in grond dan in ander vastgoed of Italiaanse staatsobligaties.

Aftrekbare verliezen
Dus ook als er nog geen beleidsmaker een voorstel heeft gedaan, speelt de burger er al op in. Zijn fiscalisten helpen hem daarbij, natuurlijk niet ontbloot van enig belang bij [goede] advisering. En dus zijn er nu mensen die hun grond alvast herwaarderen en de boekwaarde waarvoor ze de grond in de jaren tachtig voor een zacht prijsje van hun ouders hebben gekocht op het huidige (hoge?) niveau brengen. Dat kan door wat boekhouders Stelselwijziging noemen. Dat wil de belastingdienst nog niet erkennen, dus loopt er nu een principe procedure richting de Hoge Raad. Dat is dus inzicht nummer 2 (naast de rationele verwachtingen): door de gevoelde onzekerheid, maken we nu als maatschappij alvast kosten van juristen en in onze rechtspraak die we niet zouden maken als de toekomst volkomen zeker was.
Maar het kan ook zonder stelselwijziging: verander de maatschap en je start een nieuwe onderneming waarin je de grond tegen de huidige waarde kunt inbrengen. En dat doen sommigen nu (wordt je door dit stukje op een idee gebracht, raadpleeg dan een goede fiscalist).
Nog een pikant detail. Stel dat de regeling verandert en de grondprijs daalt, dan hebben deze mensen een enorm verlies (op papier, daar waar ze nu forse onbelaste winst hebben). En daar waar onder het nieuwe regime winsten belast zijn, zijn verliezen aftrekbaar, dus dat is dan een hele grote aftrekpost.
Gevolg daarvan is weer dat in zo'n situatie de overheid van de koude kermis thuis komt en misschien wel helemaal geen belang meer heeft bij verandering van de wetgeving (of een heel ingewikkelde moet maken met weer meer juristenwerk), en juist de betrokken boeren wel. Inzicht nummer 3: de belangenbehartiging wordt er door de rationele verwachtingen niet eenvoudiger op.

Mooi vak, empirische economie. Maar ook dat wordt er in zulke situaties niet makkelijker op: probeer bovenstaande maar eens in een goed model met up to date data te kwantificeren om beleid te adviseren.

Zie "Is uw grond ge(her)waardeerd?" column van Andre Verduijn in Boerenbusiness #2, 2011

Belgisch bier

2012-01-27T21:17:00.000+01:00

Deze week vertelde ik een Amerikaan bij een Westmalle voorafgaand aan een etentje in Belgie de historie van het Belgische bier. Dankzij the Economist las je dat hier al eerder. Dat verhaal heeft nog een staartje.
Zo meldde de een briefschrijver in hetzelfde blad van vorige week dat het alcoholisme in de industriele revolutie niet alleen werden bestreden door accijnsen (met als gevolg de ontwikkeling van het bier met een hoog alcohol percentage) maar vooral ook door een socialistische wet die de verkoop van jenever en andere sterke drank in flessen kleiner dan 2 liter verbood. En daarmee te duur maakte voor de arbeider.

Farmerama

2012-01-26T18:53:00.000+01:00

Romeinse variant uit Pafos met
Dionysos

Voor wie het gemist heeft en Farmville wel gezien heeft: meer dan 3,6 miljoen mensen spelen Farmerama. Trek je laarzen aan, en geef je planten water. Interessant detail: je kunt er ook nieuwe vee rassen verdelen, Maak je eigen gouden schaap op farmerama

Cooperaties of verticaal bundelen

2012-01-25T18:42:00.000+01:00

Het tweede nummer van Boerenbusiness (al een tijdje uit) bevatte een paar interessante inzichten. Marktplaatsmiljonair en brandnetelproducent Bas Crebas vind dat de veehouderij op de Maasvlakte thuis hoort. Nog interessanter vanuit mijn werk rond cooperaties vond ik het interview met de top van het Belgische bedrijf PinguinLutosa. Belgisch marktleider in de fritesindustrie. Het concern is een van de belangrijkste Europese producenten van diepvriesgroenten en conserven (ik berichtte hier al eerder over de Westvlaamse cluster).
Interessant dat aardappelteelt zo groeit in Belgie. Men zit nu op bijna 80.000 ha en dit jaar gaan ze voor het eerst meer frites verwerken dan Nederland. Nog interessanter is dat de Boerenbond via zijn investeringmaatschappij een belang van 10% heeft genomen in het beursgenoteerde bedrijf. COO Dejonghe van PinguinLutosa: "De Boerenbond wil dichter bij de verwaarding in de keten zitten, om zo meer inzicht te krijgen in de relatie tussen handel, verwerking en retail. De transactie is dus niet alleen financieel, maar ook strategisch".
Het zou het bewijs zijn van opvattingen over samenwerking en krachtenbundeling in Belgie aan het veranderen zijn: "Zij hebben hier heel lang geloofd in horizontaal bundelen in cooperaties en verenigingen. Wij geloven daar niet in, maar wel in de kracht van verticaal bundelen. Oftewel de productie afstemmen op de markt. Dat besef is er al dertig jaar in de groenteverwerking".
Als voorbeeld noemt CEO Deprez de vorming van The Greenery: "Daar hebben telers zich ook horizontaal gebundeld zonder zich te committeren aan afspraken over productie en varieteiten. Je ziet waartoe dat geleid heeft: dramatisch slechte prijzen en een bijna bankroet van de glastuinbouw".
Boeren die vrijheid willen van rassenkeuze, gewassen en areaal zijn in de ogen van de geinterviewde niet bezig met ondernemersvrijheid, maar domheid en hebben helemaal geen vrijheid in de strop van de bank. Teel wat je in de markt kwijt kunt, en voel je vrij met het verdiende inkomen, zo redeneren deze Belgen.

In het zelfde blad een interview met cooperatiedeskundige Onno van Bekkum die de 25 grootste zuivelcooperaties bespreekt en internationale clusters ziet ontstaan, bv. van het type Arla-Fronterra

Coolfarming

2012-01-24T17:52:00.000+01:00

Hotfarming in Cyprus: geen
glas- maar plastictuinbouw

Ernst & Young stuurde een mailtje naar zijn netwerk met hun best gelezen artikelen van 2011. Waaronder een artikel over Coolfarming. Interessant voor wie meer innovatie in zijn organisatie wil. Het artikel bevat ook nog een tweede aardige term: COIN: Collaborative innovation network. Klinkt leuker dan de GLB term Operational Group. Hier de link naar het artikel, dat verder niets met farming van doen heeft.

Genie

2012-01-23T18:02:00.000+01:00

Knollen en citroenen (op Cyprus)

Een paar weken geleden hoorde ik op de radio dat er een fors oplopende discussie is (of was) over de vergoedingen die boeren ontvangen voor leidingen die onder of boven hun land lopen (of bij de aanleg ervan). In het verre verleden werd daar vaak vrij goed voor betaald (in de jaren 80 heb ik er wel eens aan gerekend), en de verklaring daarvoor ligt in de transactiekosten: de betrokken (energie)maatschappijen wilden geen gezeur en betaalden dus de geschatte schade bij de beste boeren op de beste grond met een plus. Met voor iedereen hetzelfde bedrag. Want afhandeling van klachten of individuele afspraken maken is duur. Daar kwamen alle boeren goed mee weg, en sommigen erg goed. Maar ja, toen waren die nutsbedrijven nog veelal monopolisten die dat wel konden doorberekenen.
Het radiobericht schoot me te binnen (zo werkt associatie) toen een lezer van deze blog mij naar aanleiding van een post met een vrij willekeurig plaatje van een Kwattaposter uit WO I, een mailtje stuurde dat het hem herinnerde aan zijn diensttijd waarvan hij ook nog wat bij Wageningen had doorgebracht. We praten over de jaren zestig. Dat was een Genie-eenheid, waarvoor nu een website bestaat met fraaie oude foto's.
De associatie loopt via het feit dat ik ook ooit bij de Genie mijn diensttijd vervulde. Waarbij we in Duitsland oefenden met de cavalerie: de Genie bouwde een brug (zelf deed ik de food-kant), en dan mochten die tanks er even overheen om te laten zien dat het werkte, en dan werd het weer afgebroken. Vooral bij de slechte aardappelprijzen in 1977 (ik was 76/5) hadden boeren graag dat die tanks even draaiden door een aardappelveld. Want daarna werd de schade bepaald en daar deden de NATO-boys ook niet moeilijk over. Dat wisten die boeren natuurlijk. En het verhaal ging dat er ook wel eens een schuurtje plat ging door wat ruim te draaien, als tegenprestatie om in het hooi te slapen. Maar daar was ik niet bij - en het leger kenmerkte zich door sterke verhalen.

De luistertip kan niet anders zijn dan Rijk de Gooyer met zijn Brief uit La Courtine

Hoe FH het aflegde tegenover HF

2012-01-22T15:12:00.003+01:00

Een verre voorloper van deze blog was de Achterkant van de LEI Nieuwsbrief voor medewerkers die ik begin jaren tachtig maakte. Een van de eerste stukjes ging over het feit dat de Fries-Hollandse koe het af ging leggen tegenover de Amerikaanse Holstein Friesians die niet op exterieur of dubbeldoel maar alleen op melk waren veredeld. Vanavond op NL 2, 21.15 uur in Andere tijden: het verhaal van de laatste Friese koe. We're all Americans now, so much for Us Mem..

Rational optimist

2012-01-22T08:32:00.000+01:00

Economen worden er nog wel eens van beticht dat ze het niet eens kunnen worden, maar biologen lijken daar ook last van te hebben. Na Jared DiamondsCollpase (zie de vorige blogs) las ik The Rational Optimist, een bestseller uit2010 van Matt Ridley, ook een bioloog. Maar misschien geldt mijn indruk alleenvoor biologen die over economie schrijven.

Waar Diamond weliswaarverklaart niet pessimistisch te zijn maar toch een sombere kijk op de problemenheeft, begint Ridley zijn boek met een fraai verhaal over hoe het steeds betergaat met de mensheid. En hij laat even zien wat de werkelijkheid van ziekte,geweld en honger is achter de nostalgische beelden van bv. het landleven van honderd jaar geleden, of het leven in (de sloppen van) de grote steden. Dat alleenal is het lezen waard, maar het boek is bovenal een mooi overzicht vande evolutie van de mens en de creatie van welvaart.

Economie dus, en Ridleygaat zover dat hij veronderstelt dat de mens geworden is wat hij is, juist door economie en ruil. Dat begint bij de uitvinding(adoptie is wellicht een beter woord) van het vuur. Door vlees te koken of braden is er veel minder tijd nodigvoor vertering. Dat zorgde voor verkleining van ons maag- en darmstelsel tengunste van de groei van de hersenen.

Zo’n 100.000 jaar (enmisschien 200.000 jaar) geleden was er een groepje Afrikanen die over ging totruilhandel. Misschien wel ook vanwege dat vuur en het koken. Want vuur ismoeilijk aan te krijgen maar daarna makkelijk door te geven. En ook deresultaten ervan: een stukje extra [marginaal !] vlees in de pot kook je zomee, daarmee kan een moeder langer en beter voor haar kind zorgen en dearbeidsspecialisatie is geboren. Vrouw is aan kind gebonden en zorgt voor hetverzamelen van groente en fruit, mannen zijn voorzien van in ieder geval enigeten en kunnen langer op jacht voor af en toe vlees, en hebben bij een langerejachttijd ook meer succes. Man en vrouw specialiseren zich (bij de Neanderthalersgebeurde dat niet) en ruilhandel is een feit. Dit gebeurde ook in groepsverband, maar ook los daarvan is het het onderscheidencriterium voor Ridley ten opzichte van dieren. Die kennen wel reciprociteit(you scratch my back, I scratch yours, en ook werkverdeling binnen de familiekolonie, zoals mieren) maar geen ruilhandel waarinhet ene goed tegen het andere wordt geruild ineen beperkte tijdsspanne.

En vervolgens ontstaat ereen innovatie-spiraal. Ruilhandel leidt tot specialisatie en in specialistischefuncties is het eerder zinvol te investeren in werktuigen. Daarmeekrijg je een innovatiespiraal. Die is het sterkst in gemeenschappen die grootzijn, met veel arbeidsdeling (kleine groepen verliezen juist vaardigheden, Ridley komt met mooie voorbeelden – ook interessant is deopmerking dat mutaties / systeemveranderingen altijd in niches buiten demainstream gebeuren). En je krijgt afnemend geweld: handel leidt totsamenwerking tussen vreemden, terwijl dieren elkaar meteen zouden aanvallen. Voorhandel is niet alleen vertrouwen nodig, het genereert ook vertrouwen. Juist ookomdat handel geen zero-sum deal is – beide partijen winnen erbij. Sterker nog,het genereert beschaving, dat kun je van totalitaire systemen niet zeggen.
Al die handel zou wel eens gestart kunnen zijn door vrouwen, die bij huwelijkde groep verlieten voor hun schoonfamilie, maar dus ook in hun oude groep veelverwanten hadden die ze konden vertrouwen voor handel.

Landbouw

Ridley geeft ook een mooioverzicht van het ontstaan van de landbouw, op verschillende plekken in dewereld min of meer tegelijk: doordat na deijstijd het klimaat stabieler werd, wat eenvoorwaarde is wil het risico niet te groot zijn. En hetontstond in het Midden-Oosten bij handelsnederzettingen (steden is een te grootwoord), waar tot dan toe op verzameld materiaal werd geleefd (inclusief brood bakken). Dat is geen toeval: daar was er behoefteaan, verzamelen van granen leverde niet meergenoeg op. Landbouw hoorde bij destad, het platteland bleef nog even verzamelen en jagen (aan dat laatste kwameen eind omdat er door de landbouw meer tijd beschikbaar kwam om te jagen ensoorten werden uitgeroeid). De volgende stap was dat delandbouw echte steden mogelijk maakte.

Steden die bestonden doorspecialisatie en dus handel. Ridley trekt de conclusie dat dat goed ging zolanghet bestuur contact had met de handel als bron van welvaart en daarvoor deinstituties leverde. Maar veelal ontstond vroeg of laat eenzelfstandige klasse van bestuurders, keizers,koningen die niet alleen rents naar zich toe trokken, maar wier conspicousconsumption, veroveringsdrift en administratieve lasten de handel enspecialisatie bezwaarden. Ineenstorting is hier niet het gevolg vanexternalities en uitputting van hulpbronnen, maar verkeerd gebruikte macht (hoewel elders in het boek Ridley wel stelt dat tot deindustriele revolutie de groeikernen stuk liepen op uitputting, resp. oplopendekosten (bomen moesten verder weg worden geveld) en dat Engeland daar onderuit gekomen is door kolen te gaanstoken).

Na zo’n ineenstortingmoest iedereen weer terug naar meer zelfvoorziening in het dorp of het kloosteren liepen steden leeg. Maar dat waren dan vaak ook weer periodes vanuitvindingen, veelal in andere regio’s. Ridley geeft in een notendop eenoverzicht van de wereldgeschiedenis met handel als leidend thema.

In al deze beschrijvingengaat Ridley de discussie niet uit de weg. De “nostalgie voor modder” bijsommige westerlingen past zo wie zo niet, net als food miles. Prima dat steedsmeer mensen in de stad wonen, dat is prima voor het milieu en de natuur en demensen zijn beter af in de krottenwijken dan op het platteland – daarom kiezenze er ook voor. Landbouw is (of in ieder geval was) hard werken voor weinig geld. Biologische landbouw gebruikt teveel areaal engaat ten koste van natuur. Biologisch-vegetarisch vind Ridley helemaalinconsequent vanwege de noodzakelijke mest. En hij heeft een overtuigendverhaal over biotechnologie, ook in biologisch: daardoor komen we van de bestrijdingsmiddelen af en bt werd er ooit gebruikt. Verder ziet hijweinig in alternatieve energie en zeker niet in biobrandstoffen: we moeten devierkante meters per persoon verminderen, willen we 9 miljard mensen huisvesten bij de huidige productiviteit, en dus niet vermeerderen met iets wat nuttige grond beslaat, of dat nu windmolens,zonnecel-farms laat staan biobrandstoffen zijn.

De Malthusiaanseproblematiek van overbevolking is er in het verleden vaak geweest (het leiddeertoe dat Japan afstand deed van technologie zoals trekdieren en ploegen: teduur, arbeid was goedkoper) en de industriele revolutie met arbeidsbesparendetechnologie hebben we vermoedelijk te danken aan het feit dat Engeland ookAmerika had, als emigratiebestemming voor goedkope arbeid en als graanleverancier(zodat de wet van de dalende meeropbrengsten niet toesloeg). Wat Malthusmogelijk over het hoofd zag, zo redeneert Ridley, is dat het aantal kinderenper gezin een economische beslissing is. Als vrouwen vrij in hun keuze zijn (enopgeleid) en een redelijke zekerheid hebben dat hun kinderen in leven blijven,blijft het bij een paar. Zeker in de stad in een omgeving van welvaart, waarkinderen al snel een luxe consumptiegoed zijn, waar ze op het land veelgoedkoper want al snel een productiemiddel zijn.

Verder bespreekt de Brit Matt Ridley kritisch alle onheilsvoorspellingen enmilieuzorgen die dagelijks over ons heen gestort worden. De fout die we maken is teveel uit te gaan van extrapolatie en “als wezo doorgaan”, waarmee innovatie (enmogelijk de steeds snellere innovatie) wordt genegeerd. We leven niet in een evenwichtssituatie maar ineen van dynamische verandering. Wat betreft het klimaatprobleem is zijn kritiek dat het vooral een probleem is als de hele wereld veel rijker wordt (en de technologie niet schoner), maar in dat geval is er in 2100 ook veel geld om de effecten op te vangen. Dus kun je nu je geld beter aan malaria-netten besteden. En ach, de wereld heeft eerder een paar graden warmer overleeft. Daar zal niet iedereen het mee eens zijn.

Enfin, dit boek is eenfraaie economische geschiedenis van de wereld en een optimistisch tegengeluidbij alle onheilsvoorspellingen (heeft iemand je de laatste 50 jaar verteld datwe nu veel beter af zouden zijn dan in 1960, 1970, 1980, 1990 en zelfs 2000?).Zeer sterk aanbevolen. En dat geldt in het bijzonder voor Wageningse studentendie iets met biologie hebben gedaan (en iets van economie willen weten of niette eenzijdig milieukunde willen studeren) – het boek is een leuke manier je ineconomisch denken te verdiepen.

En de luistertip uit Cyprus: het is nog geen 2 voor 12 - It's 5 o' clock Aphrodites Child

Ineenstorting - slot

2012-01-21T08:22:00.000+01:00

Afgelopen dagen vermoeideik je met wat samenvattingen en impressies uit Collapse van Jared Diamond. Eenaanbevelenswaardig boek uit 2005. Het boek overtuigd datsamenlevingen van tijd tot tijd ten onder gaan door een combinatie vanoverbevolking, te grote externe effecten op milieu en vooral (als gevolgdaarvan) het teloor gaan van essentiele resources. Afgelopen dagen beschreef ikwat voorbeelden. Die gemeen hebben dat het vooral marginale omgevingen waren.Maar dat zijn ze misschien wel per definitie, als de samenlevingen tenondergaan.

Diamond beschrijft ookwat contemporaine cases. China is een bekend milieuprobleem en dat hoofdstukbrengt weinig nieuws. Australie heeft oude bodems en zelfs landbouw is daarsnel een vorm van mijnbouw die met uitputting gepaard gaat. De steden liggen er op toevallige plekken (nl. waar de boten metEngelse gevangen makkelijk konden landen) en zijn onmogelijk zelfvoorzienend inde regio, maar zolang we voedsel kunnen transporteren is dat niet zo’nbelangrijk issue. Maar als de “tirannie van de afstand” weer toeslaat, is datniet de plek waar je moet zijn. Doordat er weinig nutrienten naar zee spoelen is er zelfs relatief weinig vis.

Rwanda-Burundi isovertuigend niet zozeer een stammenoorlog maar ook een gevecht om hulpbronnen,met name land, waarbij de arme de rijken beroofden. En er zijn veel meergebieden waar milieu- en politieke problemen samengaan: Somalie, Afghanistan,Pakistan, Haiti (maar weer minder in de Dominicaanse republiek op hetzelfdeeiland Hispaniola).

De synthese hoofdstukken vanhet boek bevatten aardige hoofdstukken over de rol van het bedrijfsleven(met publieke aandacht en certificeren als oplossing), over de vraag waaromgemeenschappen de verkeerde keuzesmaken (daar valt vanuit de economie en bestuurskunde meer over te zeggen dan het boek doet), eenlijst van de 12 belangrijkste milieu-issues (bekend) en de antwoorden op alle bekende tegenwerpingentegen de ernst van milieuproblemen (er is genoeg voedsel voor iedereen,technologie lost het op etc.) – een handig overzicht. Weinig aandacht voorwetgeving, in dat opzicht is het boek Amerikaans.

Polder

Het laatste hoofdstuk isnaar Nederland vernoemd (“the world is a polder”) en roept op tot goed beleidtot op wereldschaal. En je niet in je gated community in Florida terugtrekken.Het polder idee lijkt me juist bij common pool resources maar de redenering dathet hoge milieubewustzijn in ons land (of beter: hoge organisatiegraad innatuur- en milieuorganisateis) verband houdt met de strijd tegen het waterbetwijfel ik. Voor hetzelfde geld komt het vanwege het feit dat we ook in hetvervuildste land van Europa wonen of delen we dat met Scandinavie of komt hetdoor tolerantie voor extremere standpunten, of houden we van organiseren (maarwaarom dan op milieu?) of is het een gevolg van de jaren zestig (nergens terwereld werden in begin jaren 70 relatief zoveel exemplarenverkocht van het rapport van de Club van Rome dan in dit land).

Wat in de eindanalyse vanhet boek wat door elkaar loopt zijn de externe effecten op milieu, natuur,biodiversiteit en het issue van de ineenstorting van de samenleving. Je zou devraag moeten stellen wanneer die effecten zo groot worden dat ze de veerkracht van de samenleving te veel aantasten om de eneresource door de andere te vervangen. De Nederlandse samenleving is nietingestort door een deel van West Nederland uit te venen (en Amsterdam op te bouwen), of de Veenkolonien te ontginnen (na daartoe fors in kanalen te hebben geinvesteerd). Het was leuk geweest alsde dodo er nog was, maar de samenleving heeft het uitsterven van de walgvogeloverleefd. De externe effecten zijndaarmee niet goed te praten en moeten voorkomen of anders gecompenseerd of waar mogelijk hersteld worden, maar het lijkt me niet juist (encontraproductief) om dan met de ineenstorting van de samenleving te dreigen. Natuurlijkis het ergerlijk als Los Angeles dichtslibt met auto’s en smog omdat men hetopenbaar vervoer niet wil of kan organiseren, en water schaars wordt, maar de Amerikaanse samenleving stort niet in, maar gaat dan in Denverof Austin rustig verder. Misschien gaat het soms wel fout omdat we nietweten wanneer de veerkracht om tot substitutie te komen teveel wordt aangetast. Dat lost dit boek dan ook niet echt op.

Het tweede issue dat inde eindanalyse naar voren komt als verder uitdiepbaar is de relatie tussen ineenstortende samenlevingen in de derde wereld en de ondergang van de westerse samenleving. Dat zelfs ongeacht ofde toestand in Rwanda, Somalie of Afghanistan veroorzaakt wordt door de westerse consumptie, door het feit of wij in die landengezondheidszorg hebben gebracht, of volledig door inheemse redenen. Met deglobalisering leidt dat tot een bevolkingsstroom naar en geweld (terreur) tegenEuropa en de VS. Overigens is die trek er ook al bij “gewone” armoede, zo zieje bij de Amerikaans-Mexicaanse grens (en als de veranderkosten laag zijn zoalsbinnen de VS, daar al bij veel kleinere inkomensverschillen). Dit soort bevolkingsstromenzijn er altijd geweest en zullen blijven. Juist de VS heeft een historie vanimmigratie en Europa krijgt dat ook. En het is bovenal goed nieuws dat de derde wereld, Afrika nu voorop, zelf hard groeit. Want hoewel groei tot meer consumptie en dus vervuiling leidt, ziter weinig anders op dan te zorgen dat die groei er is en evenwichtig wordt verdeeld. Met dus als opgave die groei zo schoonmogelijk te maken, en met name de veerkracht van samenlevingen niet aan tetasten.

Met die kanttekeningenschaar ik me achter de recensie van Nature: “essential reading”

En de luistertip uit Cyprus: Aphrodites' Child - Rain and Tears
En een die uitstekend bij deze post past: de eerste Nederlandse Milieuhit van Barend Servet (a.k.a. IJff Blokker) op een tekst van Wim T. Schippers en Gied Jaspers: Waar moet dat heen......

Lijstje: Jared Diamomd’s 5 verklaringen voor instortende samenlevingen

2012-01-20T10:15:00.000+01:00

In Collpase (2005)benoemt de bioloog Jared Diamond 5 redenen die ten grondslag liggen aan het verdwijnen van samenlevingen, en veelal is het een combinatie:

1.environmental damage

2. climate change

3. vijandiger buren

4. minder vriendelijk wordende handelspartners

5. dereactie van de betrokken samenleving

Groenland

2012-01-19T08:12:00.000+01:00

De woeste Vikingen warengroot liefhebbers van varkensvlees: in de sagen werden de dode krijgers van de oorlogsgodin Odin in het Walhalla dagelijks opvarkensvlees onthaald. Ik heb dat niet uit een of ander discutabel Tilburgs/Nijmegenspapier, maar uit Jared Diamond’s Collapse (zie de blog van gisteren).

Hijbesteedt veel aandacht aan de Vikingen in hun kolonien: de Shetlands, Orkney, Faroer,IJsland, Groenland en Vinland, het wijnland aan de Amerikaanse oostkust. In deeerste drie wisten de Vikingen zich met redelijk gemak te handhaven, in IJslandmet enige moeite, in Vinland zagen ze na tien jaar al in dat ze dat niet van deindianen gingen winnen en in Groenland verdwenen ze na zo’n 450 jaar.

Nooit beseft dat IJslandvroeger behoorlijk bebost was en het meest ecologisch gedegradeerde land van Europa is. In de fragile omgeving is er door kappen van bomen enveehouderij heel veel bouwgrond verdwenen en naar zee gespoeld of gewaaid. Voor Groenland gold iets dergelijks,bovendien werd er veel turf gewonnen (ook voor de plaggenhuizen,bij gebrek aan hout).

De Vikingtochten kun jeblijkbaar economisch verklaren: forse bevolkingsdruk in Scandinavie drijft deervaren zeelui (visserij) tot handel op verdere afstand en dan blijkt dat je met superieure boten weinig te duchtenhebt en net zo makkelijk kunt roven dan handelen. Daartoe aangezet door lokalechiefs die tegen elkaar opbieden. En niet gehinderd door moraal, de onbeschermde kerken en kloosters in Europa (tot in hethuidige Istanbul) waren de makkelijkste buit voor heidense Vikingen. En Europawas slecht verdedigd. In veel gebieden assimileerden de Vikingen, maar in IJsland en Groenland was daar geen mogelijkheidtoe. Bovendien werden hier de meest woeste figuren naar toegestuurd, die in eigen land niet te handhaven waren.

Enfin, in Groenland werd dus een kolonie opgezet die nauw met het moederland verbonden was. AlleEuropese modes, tot die in de begrafeniscultuur toe, werden gevolgd. Inclusief de dure bouw van kerken en kathedralen. Maar hethandelsverkeer was beperkt en dus ging het om exclusieve spullen. Zoalswalrus-ivoor en (soms levende) ijsberen(huiden) voor ijzer en voor dekerkmateriaal (van glas-in-lood tot miswijn). Diamond verbaast zich over devoorkeur voor kerkmateriaal boven ijzer, maar komt zelf met de verklaring datGroenland een sterk hierarchische structuur had met de chief en bisschop aan demacht en het handelsmonopolie met de Noorse koning: die letten op hun kortetermijn eigen belang. Zelfs overbegrazing was voor hun niet zo’n ramp omdatdaarmee boeren steeds meer pachters werden en dus de macht van de top toenam.

Met de komst van dekleine ijstijd rond 1400 bleek het gebied te marginaal voor de Vikingen. Dezomers werden te kort en te koud, er was al een gebrek aanhout en er was erosie, de handel met Noorwegen (dat net als Zweden doorhuwelijken Deens was geworden) verdween. In Europese kunst raakte ivoor uit de mode.

Vreemd genoeg hadden deVikingen ooit besloten geen vis te eten. Daarmee was er ook weinig te leren vande nieuwkomers in het gebied, de Inuit (v/h Eskimo’s), die superieur waren inhet leven in dit gebied. Die aanpassing was voor de Eurocentrische Vikingen telastig. Zeer vermoedelijk waren de relaties tussen de al langer aanwezige envechtlustige Vikingen met de nieuwkomers ook niet erg harmonieus.

Daarmee is hier dussprake van een ingestorte samenleving. Ook hier een die leefde in marginaleomstandigheden die nog marginaler werden door klimaatsverandering. En die zelf door structuur en cultuur nietvoldoende kon meeveranderen. Zoals zo veel culturen die ooit ten onder gingen.Waar dus veel van te leren valt, ook voor onze wereld. Maar de suggestie vanDiamond dat we deels in het zelfde schuitje zitten vanwege de aantasting vanhulpbronnen en met name zijn suggestie dat de migratie vanuit derde wereldlanden naar Europa en de VS daar een aanwijzing voor zijn, lijkt metoch wat al te ver gezocht.

Collapse

2012-01-18T06:53:00.000+01:00

Uit de bibliotheek vanongelezen boeken nam ik Jared Diamond’s Collapse ter hand. Het boek is uit 2005en toen veel besproken en geprezen resp. bekritiseerd. Ik kocht een paar jaar geleden in de VS de vuistdikke Penguin-editie voorhalf geld. Tijd om het ook eens te lezen en een eigen mening te vormen.

De bioloog Diamond begintzijn expose in Montana. Een mooie manier om lezers in het probleem te trekkenvan externalities: veel mijn-, bos- en (marginale) landbouw die negatieveeffecten op natuur en recreatie hebben. En tegelijkertijd in sommige strekenexploderende grondprijzen omdat Californie er gaat rentenieren. Mooiebeschrijving van hoe een melkveevallei dan een paardenvallei wordt en wat oud- en nieuwkomers er van vinden.

Daarmee is Montana nieteen maatschappij die aan uitputting van resources ten onder gaat. Het verandertalleen, en heeft het geluk dat de vervuilende mijnbouw vervangen kan worden door recreatie. Bovenal is het probleem met dit voorbeeld dat er niet zoiets is als een geisoleerde Montana-samenleving.Die is veel te veel geintegreerd in deAmerikaanse. En die verdwijnt nietals we Montana teruggeven aan de buffels.

Ik was er in de jaren 80en toen vierden sommige plaatsjes in het land van de big sky huncentennial. Essayisten maakten zich niet populair maar werden wel serieus genomen in pleidooien de marginale graanteelt te stoppen enhet land terug te geven aan de buffaloes. Met andere woorden als je zo’n streek verlaat, net als wanneer je delen van Finland of hetCentraal Massief weer bebost (na 100 resp. misschien wel 1000 jaar) stortdaarmee niet de Amerikaanse, of Finse of Franse (laat staan Europese)samenleving in.

Paaseiland

Wat dat betreft is decase van Paaseiland beangstigender. Vooral als je hem samenvat in economischetermen, wat Diamond maar beperkt doet: het issue is hier vooral het foutlopende beheer van (een) common pool resource (s). Het eiland was ooit sterkbebost met de grootste palmboom ter wereld. Dat bos leverde de polynesische immigranten hout op voor zeewaardige kano’s (met zeil, zo waren ze er in een dag of 17 ook gekomen, en eeneiland herken je op 200 mijl afstand aan de vogels, wat niets afdoet aan dehoogstaande navigatiekunst van de Polynesiers) voor de visvangst, voor de bouw,om de grote beelden te transporteren en hun doden te cremeren.
Maar dat bos werd volledig gekapt voor die doelen, en heteilandsbestuur was niet sterk genoeg. Er waren 11 of 12 clans die ieder overbepaalde resources (de vulkaan, bepaalde groeven, de beste kanoplaats en dusvis, de landbouwgrond) beschikten en blijkbaar goed samenwerkten / handelden.Zo was er een surplus van 25% aan voedsel die kon worden besteed aan de voorouder cultus met de beelden. Tussen de clans ontstondeen rivaliteit van wie de grootste had. Terwijl wij kathedralen bouwden,richtte men op Paaseiland beelden op. Maar toen op Paaszondag 5 april 1722 Jacob van Roggeveen het eiland‘ontdekte’ was er geen boom meer over en waren de meeste beelden neergehaald.Het eilandbestuur en de religie hadden een militaire coup met steun van hetvolk niet overleefd toen de economie ten gronde ging. Na het tipping point (een term van na 2005)van de economie op het eiland met de top van zijn productie (als je denegatieve waarde van het bomen vellen er even buiten laat) ginghet zeer snel bergafwaarts. De coup bracht blijkbaar onvoldoende nieuweinstituties die de vrede konden handhaven. Oorlogen tussen de clans waarbijelkaars beelden werden neergehaald / verwoest (en die toch al bij deoude cultuur hoorden) waren frequent. Kannibalisme een vorm vanoverleven.

Maya’s

Minder gedetailleerd bevat Collapse nog een aantal van dergelijke cases. Zoals het Bountyeiland Pitcairn, de Anastazi in New Mexico en de Maya’s. Allemaal culturen inenigszins marginale omgevingen (verweg van het centrum waar ze mee handelden enafhankelijk waren, zoals Pitcairn), op marginale gronden (zoals de Anastazi enin zekere zin ook de Maya’s in Copan). Voor deze gemeenschappen had Malthus eenpunt: ze groeiden groot onder achteraf gezien gunstige omstandigheden, bouwdeneen bovenlaag van instituties op met luxe paleizen en een heersende klasse,maar ook met nieuwe uitvindigen. Vervolgens werden de externe effecten te groot, of er ontstond een periode vanklimaatsverandering (droogte) die tot gevolg had dat de bevolking te groot was,dus honger leed. En instituties wisten zich niet of onvoldoende aan te passen engingen over tot meer oorlogsvoering dan voorheen (ofwel landje pik om resourcesaan te vullen). C.q. een coup leidde niet tot een nieuw regime dat het probleemmet een goedkopere organisatievorm wist op te lossen. En dat stort na zo’ntipping point de zaak snel in.

Heren van de thee

2012-01-17T09:50:00.000+01:00

appeltjes van oranje op Cyprus

Al vele jaren geledenschreef Hella Haasse “Heren van de Thee”. Ik kwam er pas vorige week toe om hette lezen. Veel zin heeft het vermoedelijk niet, maar het boek is sterk aan tebevelen. Het is het verhaal (en deontwikkeling) van de planter Rudolf Kerkhoven. Autocratische man, sterkepioniersgeest. Interessant om te zien hoe die clan in de thee actief was:familie, maar ook samen in zaken, met daarbij (vermeende) rivaliteit. Pionierenmet uitwisseling van kennis tussen de plantages die ik uit de akkerbouw herken.En zoals je van Haasse mag verwachten zeer passend woordgebruik, niet alleenIndisch, ook mooie oudere Nederlandse (handels)uitdrukkingen. En zo leerde ikook nog dat de Groningse Kerkhovenpolder een investering was van eenAmsterdamse effectenhandelaar uit het voorgeslacht van de hoofdpersoon. Wie hetnog niet gelezen heeft: alsnog doen.

Cyprus

2012-01-16T22:15:00.005+01:00

We brachten tien dagendoor op Cyprus, om precies te zijn in een agrotoerismo in Tochni. Komende dagendus wat fotootjes van Cyprus en wat aantekeningen van uitgelezen boeken.Volgens de reisgidsen is het niet helemaal de ideale tijd voor Cyprus. Maar diezijn misschien wat beïnvloed door het zontoerisme in plaatsen als Aiga Napa (naIbiza het grootste marktaandeel in het Mediteraanse sun, sand & sextoerisme met veel Britse en Scandinavische jeugd als doelgroep). Wij troffen inieder geval goed weer (op 1 verregende dag na), soms met heerlijke zon, een graad of 16 a 17, af en toeregen en daardoor een groen eiland met de eerste voorjaarsbloemen. Niet slechtdus voor bezoek aan de vele archeologische vindplaatsen, van neolithische inKhirokitia, een boerengemeenschap van 7000 jaar voor Christus tot Romeinse metmooie mozaïekvloeren in Pafos. En aantrekkelijk voor het wandelen langs enkelestukken van het lange afstandswandelpad E4 en wat nature trails.

De landbouw is Cyprus isrijk geschakeerd, van melkvee (voor de yoghurt en meer) en graan tot de mediterraneproducten druiven en olijven. We zagen dat we in de EU ook nog tropischebananen telen. Het maakte op mij een betere indruk dan wat ik in het verledenwel op Kreta of Malta zag, maar vanaf de weg is het natuurlijk moeilijk tebeoordelen.

Cyprus, strategischgelegen het oosten van de Middellandse zee, is 10.000 jaar westersegeschiedenis. Met invloeden van tal van wereldmachten, met als laatste deEngelsen. [Quizvraag: in meer dan 10% van de EU landen rijdt men links – in welkelanden?].

Gedeelde stad

In de vestingstad Nicosia(dat eigenlijk in het Grieks Lefkosia heet) zie je de meest recentegeschiedenis. Voor wie Berlijn heeft gemist, is hier nog een kans: het is deenige opgedeelde hoofdstad ter wereld. Dwars door de stad loopt de green line,een door de VN bewaakte bufferzone die het Griekse en (niet erkende) Turksedeel uit elkaar houdt. Een onwerkelijke sfeer die me deed herinneren aan mijnbezoek met de middelbare school aan het IJzeren Gordijn bij Helmsted. In ditgeval VN posten in in 1974 kapot geschoten gebouwen, concertina’s (voor wiemilitaire dienst gemist heeft: uitgerold prikkeldraad), barricaden vanzandzakken met daarin schietgaten. Aan het eind van de drukste winkelstraat eengrenspassage naar het Noorden waar het er niet onvriendelijk aan toe gaat metde Occupy beweging present in de bufferzone. Het Noordelijke deel is zichtbaararmoediger dan het Zuidelijke. Dat krijg je na bijna 40 jaar boycot en gebrek aan internationale handel. Wie denkt datzelfvoorziening je rijk maakt en dat internationale handel maar niets is, moethier even gaan kijken en vergelijken.

Het geeft een watonwerkelijke sfeer en een raar idee dat hier vanaf juli menig EU vergaderingzal worden gehouden (Cyprus wordt voorzitter na Denemarken) op een paar honderdmeter van de grens met een geassocieerd en aspirant lid (althans een soortvazalstaat daarvan), en dat we de VN nodig hebben dit beheersbaar te houden.Gezien de borden met weinig diplomatieke teksten en de eisen daarin, lijkt mehet ook nog niet snel opgelost.

Naast toerisme is ook hetbankwezen zo te zien een grote bron van inkomsten. Nicosia kent althans eengroot aantal glazen bankpaleizen en het nieuwe Ministerie van Financien mag erook zijn. Inmiddels is dat een fors risico want het systeem, zo begreep ik uitde internationale pers, is zeer verknoopt met het Griekse. Sinds 2008 heeftCyprus de Euro, dat is handig, maar de koffie is er niet goedkoper op geworden.Op een goed terras betaal je al snel 3 euro of meer. Dat lijkt meer op Nederlanddan op het 75 km Noordelijker liggende Turkije. Overigens kun je er nog welredelijk goedkoop goed eten. Al met al: gaat dat zien.

Luistertip: de ZZN over Lefkosia

Zweden

2012-01-15T11:25:00.000+01:00

In opdracht van de Zweedse landbouworganisatie LRF heeft SLF (The Swedish Farmers’ Foundation for Agricultural Research) het landbouwonderzoek vergeleken in Denemarken, Finland, Frankrijk, Nederland, het VK, de VS en Zweden. Ik werd er vorig jaar voor geinterviewd en onze ambassade in Kopenhagen meldde nu dat het resultaat op 19 december 2011 gepresenteerd is.
Bijgaande grafiek komt uit het rapport dat online in het Zweeds te lezen is.

Uit het abstract: The study is particularly focused on applied agricultural research, which is of great significance for the future competiveness and production ability of agriculture. The study shows that there is a relationship between the importance of a country’s agricultural sector and the resources allocated to its agricultural R&D system. Countries with a strong agricultural sector appear to invest more in applied agricultural research than countries with an agricultural sector of less importance. The mapping shows that research institutes in general are more severely hit by decreasing public R&D funding than universities. In addition, Sweden clearly differs from the studied countries in some aspects. Suggestions and recommendations are given in order to strengthen the Swedish agricultural R&D system, including an increased SLF secretariat. Moreover, SLF should to a greater extent take part in different types of research collaborations.

Luistertip: de Zweedse Nederlander Cornelis Vreeswijk: Misschien wordt het morgen beter, maar..

Transparantie in voeding

2012-01-14T18:27:00.002+01:00

In een europees onderzoeksproject Smart AgriFood discussieren we over hoe je de consument het winkelen en het maken van duurzame keuzse met ICT nog leuker zou kunnen maken. Nog niet zo simpel want wat vaak als eerste geroepen wordt, kan al. Zo is informatie over de inhoud (en prijzen) van producten al lang op websites beschikbaar, je hoeft maar een productnaam of nummer in te voeren. En de ook apps op de telefoon die barcodes scannen hoef je niet meer te bedenken. Hier een paar Duitse websites: Das-ist-Drin en Barcoo

robots in de tuin

2012-01-12T20:52:00.002+01:00

Voor het geval de arbeidsmarkt toch nog krap wordt komende jaren, gaat de robot uitkomst bieden. In een EU project wordt gewerkt aan slimme robots die paprika's, appelen en druiven gaan plukken.

FARM Foundation en G20

2012-01-11T19:57:00.000+01:00

Er zijn meerdere FARM foundations, maar dit is de Franse variant. Hun directeur Bernard Bachelier schreef in mei 2011 een brochure over de G20 agenda met zinvolle ideeen om het niet alleen te hebben over prijsvolatititeit maar vooral verhoging van de productie in de locale (ontwikkelings)markt. Daar ontbreekt het vaak aan economische efficiency. En er zijn 3 vormen van publieke ondersteuning gewenst: goed werkende kredieten, verzekeringen en versterken van organisaties van boeren en cooperaties die succesvol zijn. Lijken me zinnige aanbevelingen, en uit Franse kringen nog wel.

Bernard Bachelier: The G20 agricultural agenda: an opportunity for world agriculture?

Waar blijft je geld?

2012-01-10T18:30:00.001+01:00

Waar blijven de belastingcenten in de vorm van subsidies? De Amerikanen hebben er een oplossing voor: via internet kun je kijken waar je geld blijft: track the money. Op recovery.gov, een wat aparte domein naam. De Engelsen hebben ook al zo iets en de Rekenkamer heeft het ook al gesuggereerd voor Nederland, omdat het ook een beter beeld zou kunnen geven van de effectiviteit van subsidies. Op naar een transparante overheid.

Economische toekomst van NL

2012-01-09T17:53:00.001+01:00

De Koninklijke Vereniging voor Staathuishoudkunde, waarin macro-economen zich verenigen, publiceerde een bundel over de economische toekomst van Nederland. Online te lezen.
Preadviezen heten die papers in die kring. Interessant is die van Lex Hoogduin. Hij ziet twee oplossingen voor de huidige crisis: ‘kiezen voor een sterke euro en een sterk Europa’ of ‘fragmentatie, (re)nationalisatie en een mogelijke terugkeer naar de gulden’.

Hoogduin gaat ook in op de relatie tussen economische wetenschap en de economische politiek (grofweg het bevorderen van welvaart door acties van de overheid). De kwaliteit van de economische politiek in Nederland kan nog wel wat beter door na te denken over doelstellingen van het beleid, afruilen tussen doelstellingen en keuze van instrumenten. De auteur ziet vier doelstellingen:

• Vooruitgang (groei van welvaart in materiële en niet-materiële zin, mogelijk inclusief satisfactie van het hebben van werk en volledige werkgelegenheid en/of duurzamere of duurzame productie en consumptie),

• Verdeling (van de welvaart op een acceptabele manier),

• Veiligheid (van welvaart: zekerheid van inkomen, vermogen en banen, inclusief prijs- en financiële stabiliteit), en

• Vrijheid.

Toekomstverkenning

2012-01-08T20:08:00.000+01:00

Ik kwam tot de ontdekking dat the 3rd foresight rapportage van SCAR niet via deze site is terug te vinden. Dat is niet handig - ik beveel de meta analyse nog al eens aan voor wie een goede toekomstverkenning zoekt.

Van mest en mist

2012-01-07T15:47:00.001+01:00

Tijd voor poezie.
De enige regel van de 19e eeuwse gekwelde predikantsdichter Pieter de Genestet nog wel eens wordt geciteerd (maar te weinig als opening in rapporten over het mestbeleid) is het toch enigszins sarcastische:
"O land van mest en mist, van vuilen, kouden regen"

Transparantie in de mededinging

2012-01-06T22:20:00.000+01:00

uit vroeger tijden

Sommige mensen denken dat meer transparantie in de keten per definitie goed is. Vaak wel, maar soms niet. Niet voor degene die met meer kennis van zaken een wat hogere prijs weet te realiseren dan zijn zakenpartner met minder kennis van de markt. Maar soms ook niet voor de maatschappij in zijn geheel, omdat transparantie bij weinig spelers kartelvorming makkelijker maakt.
Voor wie dat verbazend vindt of gewoon zijn micro-economie weer eens op wil halen en geillustreerd wil zien met veel cases uit de agrarische sector, beveel ik van harte een LEI publicatie aan die eind vorig jaar verscheen: Mededinging en Transparantie.

column over innovatiecontracten

2012-01-05T14:56:00.001+01:00

Boerenbusiness plaatste vandaag een column van mijn hand over de innovatiecontracten. Mijn punt is dat het meer R&D contracten dan innovatiecontracten zijn, en dat de bias van technisch onderzoek ten koste van gedragsonderzoek (gamma wetenschappen) ongewenst is. Lees hier de column.

Duurzaam agrarisch ondernemen

2012-01-04T10:34:00.001+01:00

Al meer dan een half jaar geleden verscheen de uitgave Duurzaam Agarisch Ondernemen van Transforum. Een boek waarin de ervaringen van deze instelling voor innovatie van de metropolitane landbouw en zijn kennis- en innovatie-systemen zijn gedocumenteerd.
Een mooi en bruikbaar boek dat een tijdje op tafel lag en toen door een collega van een groot ingenieursbureau werd geleend en op zijn praktische waarde werd getoetst (en ook die clubs moeten op de kleintjes letten). En zodoende las ik het pas in de kerstvakantie en maak ik verlaat nog wat reclame.
Het boek documenteert 9 cases waar jaren aan innovatie is gesleuteld. Het gaat daarbij om

product-innovaties ("Duurzaam vernieuwen": Noordelijke Friese Wouden als landschapsdienst en Landzijde als franchise voor professionele zorg-landbouw),
markt-innovaties ("Duurzaam verwaarden": Landmarkt, MijnBoer en Ronddeel) en
proces-innovaties ("Duurzaam verbeteren": Biopark Terneuzen, Greenport Shanghai, Koe-Landerij en Nieuw gemengd bedrijf).

Ik ben benieuwd hoe we over 10 jaar tegen die innovaties aankijken: zijn ze geslaagd, of zijn ze vooral inspirerend geweest voor andere doorbraken en welke zijn mislukt. Van dat laatste hoeven we niet te schrikken want als er niet een paar mislukken, is Transforum niet innovatief genoeg geweest.

Het boek is een geslaagde documentatie van ervaringen. Ook al ken je de meeste projecten, je leert er toch weer van of vindt er inspiratie in. Wat daarbij helpt is de vele schema's. Waaronder die van de waardecreatiemodellen (full transparancy: daarvoor hebben we een paar jaar geleden nog eens twee dagen op de Gooise hei gezeten, leuk dat nu in betere vorm terug te zien), maar ook andere schema's.

Van harte aanbevolen dus, mede vanwege de getoetste bruikbaarheid in de praktijk.

Bankieren in Florence

2012-01-03T21:12:00.002+01:00

2011 was in zekere zin het jaar van de banken en de euro. In dat kader lovend besproken: de tentoonstelling Money and Beauty. Bankers, Botticelli and the Bonfire of the Vanities in het Palazzo Strossi in Florence. Over de oorsprong van ons banksysteem. Bijbel en kerk waren -net als in de Koran- niet enthousiast over geld lenen want in essentie verkocht of leende je tijd. En tijd was niet van de mens maar van onze lieve Heer. Dus was dat tot dan toe de handel van joodse families. Maar wolverkopers als de De Medici gingen toch bankieren. Met natuurlijk forse winsten en die werden besteed aan religeuse kunst, ook als een soort aflaat. En zo komen we aan Toscaanse termen in de geldhandel. Florijn kende ik al. Risico komt van Rischio, dat het bedrag is dat nodig is als kosten van het lenen van geld - rente dus.
Zie hier de fraaie website van het Palazzo, waar je nog tot 22 januari terecht kunt.
Zie ook The Ecomist van 17.12.2011 Gold, God and forgiveness.

2012-01-03T21:00:00.000+01:00

Twee positieve reacties op de nieuwe lay-out en een dringend advies van onze ICT- en presentatie-adviseur uit Drenthe om niet tegen de basisregel van een witte achtergrond in te gaan. Dus is nu de achtergrond voorlopig heel licht blauw (op mijn scherm) en de letter weer echt zwart. En in Verdana, volgens andere gurus de beste computer-letter. Laat niet na je reactie achter te laten.

Wild pig

2012-01-02T12:35:00.002+01:00

courtesy nu.nl

Of ik even wat wilde bloggen over de wijnen van Wild Pig. Gasten kwamen vorige week met een fles Viognier 2010 en verbaasden zich over het feit dat ze blijkbaar een fles Vin de Pays d' Oc. hadden gekocht. Frans dus, terwijl ze aan de hand van de naam dachten een wijn uit de nieuwe wijnlanden te hebben gekocht..

Klopt, sterker: Wild Pig is geen merk uit Australie dat nu ook in Franse wijn doet. Het is een echt Frans huis, dat dus mogelijk meelift met de tegenpartij in de strijd tussen de Franse chateaux en de "nieuwe" wijnlanden die het terroir laten voor wat het is en rassen als Merlot vermarkten onder merk. If you cann't beat them, join them.
Wild Pig heeft een aardige website (je kunt de screensaver downloaden) met het verhaal dat het merk genoemd is naar de lokale plaag, het wilde zwijn Greta die de druiven zo lekker vond. Oudejaarsnacht vertelde iemand me dat het ook de nickname zou zijn voor Engelse kolonisten in het gebied, maar daar heb ik geen bevestiging van gevonden.
O ja, te koop bij AH, hij smaakte mij best, op het internet lopen de meningen uiteen van "aardige bbq wijn" tot "afschieten dat beest".

nieuw jasje

2012-01-01T21:20:00.003+01:00

Nieuw jaar, nieuw jasje. Ik vond dat de weblog aan een nieuwe frisse vormgeving toe was. Altijd even wennen, maar laat weten wat je er van vindt.

GELUKKIG NIEUWJAAR

2011-12-31T12:41:00.000+01:00

Dank voor je bezoeken in het afgelopen jaar aan deze weblog - en de reacties daarop.

Ik wens je een Gelukkig en Crisisvrij 2012.

[de foto hiernaast nam ik in november in de modernistische kathedraal van Rio de Janeiro]

HAPPY NEW YEAR

motivational research

2011-12-30T07:49:00.000+01:00

Behavorial economics is in. Vooral ons korte termijn gedrag wordt meer gestuurd door emotie dan door rationele afwegingen. Marketing en 'nudging' spelen daar zo goed mogelijk op in. Maar er is weinig nieuws onder de zon. In de jaren 40 en 50 hadden we 'motivational research'. The Economist haalde die stroming uit de vergetelheid in zijn kerstnummer met een mooi verhaal over Ernest Dichter, een psychoanalist uit Wenen die in Amerika school maakte. Helemaal in de traditie van Freud. Een werkwijze met veel diepte interviews die probeerde de ware, emotionele koopredenen te acherhalen. En aantoonde wat voor gevoel de huisvrouw heeft bij het bakken van een cake - met als gevolg dat de meelproducenten nog steeds (onnodig) de eieren thuis laten toevoegen, dan hou je toch het gevoel goed te zorgen voor man en kinderen.

Mensen ontlenen hun persoonlijkheid ook aan de producten die ze kopen, en dus hebben die producten ook een karakter, en dat kan met Freud et al worden blootgelegd. Dat was een godsgeschenk voor de marketing. Tot Vance Packard ("hidden persuaders / verborgen verleiders") en John Kenneth Galbraith (Affluent Society) in de tegenaanval gingen en de komst van de computer de statistische marktanalyse in de mode bracht. En nu zijn we dus in dit tijdperk van neuro-psychologie en neuro-economie weer terug bij de emotie. Ook de economische wetenschap kent zijn cycli.

The Economist 17.12.2011: Retail Therapy

Bier-economie

2011-12-29T09:31:00.002+01:00

Er is een grote groep economen die zich bezig houdt met de economie van wijn, en een paar jaar geleden hebben collega-economen in Leuven, bierhoofdstad van de wereld, zich ook op de bier-economie gestort. In de kerst-editie van The Economist blaast men ook een partijtje mee met een poging de vraag te beantwoorden waarom nu juist Belgie wereldleider is in de biercultuur.
Allereerst natuurlijk omdat Belgie net als Tjechie in de gerst-gordel ten noorden van de wijngebieden ligt, en voor wijn niet geschikt is. De waterkwaliteit is er hoog. Ook hop groeit er goed hoewel dat in Belgie minder een rol speelt.
De grote promoter van bier was de katholieke kerk - de monniken waren de bierbrouwers, vaak zelfs in bierbrouwende bedrijfjes. Deels als gezonde drank tijdens de vasten, maar ook als inkomstenbron, zeker bij groot onderhoud van de abdijen. Nog heden ten dage want volgend jaar brengt Westvleteren 70.000 'six packs' van zijn zeer moeilijk verkrijgbare Westvleteren 12 op de markt om het dak van de abdij te kunnen repareren.
De kerk was behoudend en geen voorstander van de overschakeling op hop, hoewel dat hier en daar wel gebeurde. Ze hield vast aan het gruit, de kruidenmengsels waarop ze het monopolie had. Hop werd afgedaan als te duivels. Juist die kruidenmengsels bevatten veel diversiteit en leenden zich voor expermimeteren.
Later gingen ook de belastingen een rol spelen. Op de import van wijn zat een forse invoerheffing. En waar Nederland zich aan de jenever zette, was dat na de afscheiding in Belgie veel minder het geval, ook door forse accijnzen. En dus leidde dit tot expermimenteren met bieren met hoge alcoholpercentages. Sommige brouwers zat ook in de politiek, dus de political economy hielp.

Kortom mooie institutionele verklaringen voor Belgie als bierland.
The Economist 17.12.2011: Brewed force

Plattelandsnostaligie in de Top2000

2011-12-28T09:16:00.000+01:00

Einde van het jaar en dus is hij er weer, de top-2000 en onze nostalgie-index. Ook dit jaar werd weer menig debat over het platteland beinvloed door de behoefte om te behouden hoe het vroeger was. De boerenkinderen in de klas, de kar die ratelt op de keien.
Zo was er wederom veel discussie over megastallen, Wageningen UR publiceerde over zorgvulidge veehouderij, commissies van de heren Alders en van Doorn bogen zich erover.
Maar de behoefte aan nostalgie lijkt volgens onze eindejaars nostalgie index af te nemen. Als proxy voor nostalgie hanteren we hier elk jaar met een knipoog de plaatsing van Wim Sonneveld's Het Dorp in de Top 2000. Dit jaar zakte het nummer naar plaats 57.
Minder behoefte aan nostalgie zo lijkt het, of misschien had het oude Deurne dit jaar toch te veel concurrentie van Maaskant.....

Groene Groei

2011-12-27T11:51:00.000+01:00

Voor wie zich ook interesseert voor het thema Groene Groei: hier is de link naar een recent OECD rapport.

Cijfers onderschatten economie

2011-12-27T08:47:00.000+01:00

De netto-toegevoegde waarde van de Nederlandse land- en tuinbouw wordt voor 2011 geraamd op zo'n 5,3 miljard, zo lees ik in een publicatie van mijn LEI collega's. Dat is een forse onderschatting, zo vermoed ik naar aanleiding van een bericht dat http://www.nu.nl/ afgelopen zaterdag bracht.
Nederland telt naar schatting 40.000 henneptelers. Hiermee is Nederland lijstaanvoerder binnen Europa. In de teelt wordt jaarlijks ongeveer 2 miljard euro winst gemaakt. Het is ook een dynamische bedrijfstak want jaarlijks stoppen 5.000 kwekerijen gedwongen na politie-interventie.
Ooit zag Italie kans zijn economie met 10% op te waarderen door ook zwart geld mee te tellen. Dat kunnen wij nog beter als we willen ;-).
Overigens weet je bij dit soort persberichten nooit of het woord winst ook echt als winst is bedoeld, of dat het toegevoegde waarde is of alleen maar omzet. Maar ook in de laatste geval is de sector evengroot als de bloemensector en 4 keer zo groot als onze beroemde bloembollensector.

Prettige Kerstdagen

2011-12-24T09:57:00.000+01:00

Innovatie: PEF als illustratie

2011-12-23T08:41:00.000+01:00

Gisteren mocht ik een seminar voorzitten op EL&I over innovatiemonitoring. Want wat je niet meet kun je niet managen of besturen, dus dat geldt ook voor innovatie. Het LEI gaat volgend jaar daar over berichten, dus dat doe ik hier even niet - maar toch twee interessante observaties.
Allereerst dat vertegenwoordigers van FND en FNLI uitlegden dat de langere levensverwachting van de mens altijd wordt geassocieerd met betere gezondheidszorg maar dat misschien wel 50% het gevolg is van betere voeding. Van veredeling tot pasteuriseren en de koelkast. We doen de marketing dus niet goed met als vervelend bijeffect dat de pharmaceutische industrie toelatingsprocedures domineert, als je niet uitkijkt ook voor voedsel.

In heel ander verband vertelde iemand me later dat er ook interessante samenwerkingen zijn tussen de gezondheidszorg en voeding. Ook in Nijmegen is men nu met streekproducten in de gezondheidszorg aan de slag, waardoor er niet 60% maar misschien wel 75% wordt opgegeten. In de ziekenzorg is dat een belangrijk percentage omdat het een hele kunst is patienten genoeg en goed te laten eten. Of dit soort effecten eenmalig door de aandacht zijn of blijvend is natuurlijk de vraag.

Andere conclusies van het seminar werden gisteravond treffend geillustreerd in de NRC met het verhaal over het kleine Amsterdamse bedrijfje Avantium dat de zgn PEF fles heeft ontwikkeld, en die gaan ze nu met CocaCola (dat maakt honderd miljard flessen per jaar). De PEF fles is gemaakt van plantaardig materiaal uit bv. mais of suikerriet. Tal van andere bedrijven, ook uit de chemie (verf, nylon) staan nu in de rij in Amsterdam.

Voor innovatiebeleid heeft deze case een aantal interessante aspecten:

Aventium komt niet uit het plantaardige wereldje van Wageningen of INRA maar is een spinn off van Shell
Die zich eerst met katalysatoren bezig hield maar dat business model was niet interessant genoeg en dus besloten ze in 2005 te proberen om zgn. furanen te fabriceren - dat was nog niet gelukt maar die moleculen hebben veel toepassingen (dat was bekend)
De petrochemische industrie is zeer conservatief volgens de directeur van het bedrijfje en daar moesten ze tegenop boksen. Challengen is niet makkelijk.
Er was 20 to 30 miljoen nodig die door de crisis niet van de beurs op te halen was: financieel klimaat doet er toe, geld moet op zoek zijn naar risico en rendement
Je moet tegen tegenslagen kunnen. De fabricage van de eerste 25 kg PEF kostte 200.000 euro en leidde niet tot resultaat: het flessen blazen lukte niet. Later wel.
Dat is reden genoeg voor CocaCola om er nu in te stappen. Toch gaat het nog jaren duren: de kostprijs van de halve liter fles ligt nu op 150 euro, die van het concurrerende product PET fles op 4 cent. Economie komt later
Men gaat nu een fabriek voor 40.000 ton in Geleen neer zetten. Opvallende plek: bij een chemisch complex, niet in een gebied waar mais of suikerriet wordt geteeld, niet in de Rotterdamse haven waar dat wordt aangevoerd. Blijkbaar is de chemische kennis doorslaggevend.
Banken financieren de benodigde 100 miljoen alleen als afnemers als CocaCola er wat in zien en zich verplichten.
Weer een voorbeeld dat veel innovaties in de voedingsmiddelenketen komen uit de toelevering zoals de verpakkingsindustrie (zie eerder Tetrapak) en de ingredientenindustrie. Geen hekken om topsectoren dus, maar de interactie tussen sectoren managen.
Voor innovatiebeleid lijkt dit te betekenen dat je aan de ene kant faciliteiten hebt voor dit soort challengers (universitare kennis, inspirerende omgeving, financieringsfacilliteiten voor eerste fase en tegenslagen in cash want die bedrijven maken geen winst) en dat je anderzijds dooor agendasetting middels studies over klimaat, duurzaamheid, milieu toepassingen voor de voedingsmiddelenindustrie kunt uitlokken omdat die zich bewust zijn van problemen rond duurzaamheid op langere termijn. En de financieringscapaciteit van die bedrijven is zo groot dat een fiscaal subsidietje meer of minder er daar niet toe lijkt te doen.

40 jaar 4004

2011-12-22T20:54:00.000+01:00

Het is 40 jaar geleden dat Intel de microprocessor introduceerde, de programmeerbare computer op een chip, die computers veel goedkoper maakte - nog elke 18 maanden 50%. De datum was 15 november en het type heette de Intel 4004.
De exacte datum was me even ontgaan. Het blad Computer Totaal heeft deze maand een mooi historisch overzicht met de tijdlijn van microprocessors. Toendertijd was ik voorstander van de Nederladse term "rekentuig". Maar goed dat dat het niet geworden is want nu staat beeld centraal, hoewel het apparaat daar veel voor rekent. And Moore to come.

LEI in het nieuws

2011-12-20T21:19:00.000+01:00

Poznan

Het LEI was vandaag in het nieuws. Met de jaarlijkse inkomensramingen. Die voor ondernemers niet vrolijk stemmen. Het NOS-journaal liet de presentatie over aan een ondernemer met komkommers in Drenthe. Die dat prima deed, hoewel daardoor de bron LEI uit beeld raakte.
Opvallend was dat het LEI ook in het nieuws was via een necrologie in de NRC. De krant stond stil bij het overlijden van zijn (gespensioeneerde) journalist Theo Westerwoudt. Begonnen als landarbeider met MLS, avontuurlijk ingesteld met een aantal buitenlandse werkplekken, keerde hij terug in Nederland en ging bij het Landbouw Economisch Instituut werken. Moet eind jaren 50 zijn geweest, zo schat ik. Schnabbelde bij met een rubriek over de sierteelt in een dagblad en raakte zo in de journalistiek en uiteindelijk prominent redacteur (o.a. chef binnenland) bij de NRC.
Het LEI museum kent meer prominenten die een blauwe maandag bij het LEI werkten, waaronder Arie van der Zwan (van de WRR - Plaats en Toekomst van de Nederlandse Industrie, EUR, V&D en meer). Westerwoudt voegen we toe.

Lijstje: List-o-pedia

2011-12-19T13:27:00.001+01:00

Voor alle andere fans van lijstjes: er is weer een mooi nieuw boek uit. List-o-pedia - honderden interessante, bizarre en best wel leerzame lijstjes die echt moet kennen.
Uitgegeven bij Terra. Voor wie nog wat zoekt voor onder de boom, kan met dit boek 2665 willkeurige feiten in huis halen. En een alleraardigste vormgeving. Eerder als Listomania in de US verschenen.

Groene groei

2011-12-18T10:37:00.000+01:00

Velen zijn op zoek naar de heilige graal van de groene groei. Dat vraagt veranderen, maar hoe dan?
Voor wie inspiratie zoekt: Herman Wijffels gaf een mooi interview voor de jongste editie van het Robeco relatieblad SAFE. Met pittige uitspraken over Haagse restaurateurs, dus hij ziet het er voorlopig nog hier ten lande niet echt van komen. Er is blijkbaar eerst nog meer crisis nodig voor dat we bv. de miljarden subsidies op fossiele energie (van rode diesel tot kerosine en nog meer) afbouwen en inzetten om werkeloze bouwvakkers aan het werk te zetten in het energiezuiniger maken van onze huizenvoorraad; waarbij het probleem is dat banken niet kijken naar de total cost of ownership bij hun leningen en de huurwetgeving het doorrekenen van de investeringen in hogere huur tegenhoudt. Mooie voorbeelden dus.

bedrijfseconomisch denken in Afrika

2011-12-16T09:17:00.001+01:00

Er zijn heel wat case-beschrijvingen uit ontwikkelingslanden waarin mensen voor de korte termijn van consumptie kiezen en niet voor de langere termijn van gezondheid (goedkope chloortabletten) of betere huisvesting (een tv tegen de verveling in plaats van een betere huisvesting). Daar zijn overigens veel goede verklaringen voor. De NRC had gisteren twee pagina's naar aanleiding van het boek Arm & Kansrijk van Banerjee en Duflo.
Als ik het goed begrijp bevelen die een middenweg aan tussen de vrije markt en hulp: de overheid moet zorgen mensen de goede keuzes te maken (het nudging idee hoewel het niet zo wordt benoemd) en invallen voor wat mensen voor de langere termijn laten liggen.

Een mooi voorbeeld uit een kader bij het artikel: in een Keniaans experiment bleek een kg kunstmest van $1 per saldo $ 1.70 op te brengen. Toch kochten weinig boeren kunstmest, maar 10%. Tegen de tijd dat het gekocht moest worden (volgend voorjaar) was het geld al op. Er is altijd wel ergens geld voor nodig. Oplossing van onderzoekers: verkoop bij de oogst vouchers voor levering in het voorjaar. Dan blijkt 50% mee te doen (althans dat neem ik aan, de krant schrijft dat het aantal met 50% stijgt, maar dat zou van 10 naar 15 zijn).

Deed me denken aan een reserve officier van het Nederlandse leger die ik eerder deze week bij BNR hoorde: de man had in Afghanistan ondernemers gecoacht. Je moest er bij de basis beginnen, zo vertelde hij. Die basis was uitleggen dat als je een bedrijf hebt, je moet zorgen voor 2 portomonnees: 1 voor het bedrijf en 1 voor het huishouden. Zo simpel is het soms.

naar 1 btw tarief ??

2011-12-15T22:59:00.000+01:00

Een mogelijkheid voor Groene Groei: De Raad voor Volksgezondheid en Zorg (RVZ) pleitte deze week in het rapport 'Preventie van Welvaartsziekten'.voor het hoge btw tarief op voedsel, plus nog een vettaks. Dat in de strijd tegen ongezonde leefstijl, vooral bij laaggeschoolden (waar naar idee van de Raad dan blijkbaar de prijselasticiteit nog wel effect heeft). Kun je ook mooi de arbeidskosten in deze inkomensklasse verlagen en de administratieve lasten verlagen. Ongetwijfeld zijn er ook nadelen.....

kunstbeken

2011-12-14T17:54:00.001+01:00

Echte natuur kent Nederland eigenlijk niet, vrijwel alles is een cultuurlandschap, inclusief de heidevelden en de dennebossen met mijnbouwhout. Wie dacht dat dan in ieder geval veel van de beken op de zanndgronden nog een natuurlijk karakter hebben, kan ook zijn mening bij stellen. Veel beken zijn door boeren vorm gegeven, om daarmee grasland te bevloeien - de zgn. vloeiweiden. Dat was eeuwenlang zinvol want het verlengde het groeiseizoen (tot wel 2 maanden!) door minder vorst in de grond, bracht mineralen, doodde de mollen en insecten en zorgde voor spreiding van werk in de tijd. Wie in het landschap beken aantreft die zich stroomafwaarts splitsen of die niet echt goed meanderen (met uitslijtende buitenbocht) heeft met een aangelegde beek te maken. Meer op de website http://www.stromendlandschap.nl/ En in het boek Stromend landschap - vloeiweidenstelsels in Nederland, G.J. Baaijens e.a., KNNV Uitgeverij. Aldus een recenssie in de NRC van afgelopen weekend.

De hongerige stad

2011-12-13T13:31:00.001+01:00

Het boek Hungry City van Carolyn Steel, een internationale bestseller uit 2008, had ik tot voor kort ondanks wat aanbevelingen genegeerd. Er verschijnen aan de lopende band boeken over de voedselketen - je kunt tenslotte niet alles lezen. Inmiddels werd me de Nederlandse vertaling "De hongerige stad" - tot stand gekomen door bemoeienis van het LNV Innovatienetwerk- ter leen in handen gegeven, dus nu is het er toch van gekomen.
Daar heb ik geen spijt van want het is een goed boek dat ik je kan aanraden. Steel bekijkt als archtitecte het issue vanuit het ontwerp van de stad en herinnert ons er nog eens aan dat een stad zo groot kan worden als de voedseltoevoer aankan. Ze laat zien hoe steden ook rond voedselaanvoer ontworpen zijn en met wat voor problemen ze hebben geworsteld, inclusief de afvoer van mest en eventueel hergebruik daarvan.
Ze is op zijn best - of misschien moet ik zeggen dat ik dat het meest leerzame aspect van het boek vind- in de historische verhalen. Zo wist ik niet dat het de Nederlanders zijn geweest die het telen van veevoer als akkerbouwgewas hebben uitgevonden. Als productiviteitsmaatregel.
Zo zijn er tal van verhalen over de relatie tussen stad en ommeland. Door de goedkope transportkosten is dat ommeland nu wel heel groot geworden en hebben stadsbewoners daar niet meer zoveel betrokkenheid bij. Dat roept blijkbaar het spook van Rome op, waar dat op zeker moment ook het geval was en de verre gewesten nog wel voedsel naar de stad stuurden (terwijl Rome zich omringd had met mulifunctionele landbouw en andere lusthoven) maar de aftakeling van de decadente stad in gang werd gezet.

Voor een auteur verbonden aan de London School of Economics biedt het boek in zijn verklaringen van de mooi beschreven feiten soms verrassend weinig economie en economische redeneringen. Maar dat is mogelijk beroepsdeformatie van deze recensist.

Steel komt niet echt met een oplossing en misschien zelfs wel niet met een heldere probleemdefinitie. Ze voert de tuinsteden op en heeft een lovend woord voor het Nederlandse Pig City en natuurlijk gaan we straks via internet kopen en thuis laten bezorgen. Het ontbreken van zo'n zware epiloog met toekomst-ontwerp is misschien ook wel verfrissend en haar allerlaatste punt lijkt me zeer terecht: het gaan om voedselcultuur, die moet weer terug komen.

Met die kanttekeningen: goed dat dit toch in het Nederlands is vertaald en een mooi boek om wat te leren van de relatie stad en platteland door de eeuwen heen.

Euro, 1 Europa en bedrijfsverplaatsing

2011-12-12T19:49:00.001+01:00

Wie iets van mijn hand wil lezen verwijs ik naar de site Boerenbusiness met een column over de eurocrisis en de noodzaak voor meer Europa, inclusief betere mogelijkheden voor verplaatsing van Nederlandse boeren

The mess we're in: mijn favoriete sheet van afgelopen jaar

2011-12-11T08:55:00.003+01:00

Terug van de Agribex

2011-12-10T13:25:00.000+01:00

Een genoeglijke dag in Brussel gisteren, hoewel de NS het er maar moeilijk mee had. Voor de terugweg was er niet tijdig een locomotief en op de heenweg werd de trein van 8 uur helemaal uit de dienstregeling gehaald. Mijn plan om een uurtje over de Agribex te zwerven viel daarmee in het water.
Maar ook bij het doorsteken van een paar hallen snuif je de beursgeur van glimmende materieel en foldersverzamelende boerenkinderen al weer snel op. Weer meer bezoekers dan de vorige editie, zo begreep ik.
We lunchten met een mooi uitzicht op de ring waar de Holsteins aan een keuring werden onderworpen. De middag was er voor de conferentie van Landbouwkrediet / Credit Agricole. De grootste landbouwbank in Wallonie en de nummer twee in Vlaanderen. En omdat er meer boeren in Vlaanderen zijn dan in Wallonie, is het evenwichtig verdeeld. De conferentie verliep dan ook bewonderenswaardig tweetalig.
[Terzijde: in de NRC van vandaag blijkt uit een rapportage dat er ook veel Vlamingen in Wallonie boeren. Bij de havenuitbreidingen van Antwerpen en Gent zijn velen daar naar uitgeweken, en verder hebben de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog daar nog een handje in gehad door Waalse boerenzoons langer te interneren dan Vlaamse die vervolgens Waalse hoeves konden overnemen]

Inhoudelijk leerde ik er nog een paar zaken die ik even noteer. Geert Noels (zie de blog van donderdag) besteedde in zijn interessante inleiding ook aandacht aan een onderzoek dat ze naar West-Vlaanderen hebben gedaan. Daar blijkt 46% van de Europese diepvriesproductie van groenten te zitten. Een mix van akkerbouwgroente-bedrijven en verwerkende industrie, veelal in de mkb-sfeer. Een echte Porter-cluster dus.
Zelf eindigde ik mijn inleiding met de vertaling naar de praktijk dat iedere boer een strategie moet hebben (soms maakt het niet uit welke, als je er maar een hebt): beter, groter, anders, elders. Stress-gestest op de grote ontwikkelingen in deze tijd. Met de toevoeging dat banken niet meer zouden moeten lenen als zo'n strategie bij hun klant ontbreekt.
Dat leverde een mooie reactie op van de CEO van Landbouwkrediet. Gastheer Luc Versele legde uit dat zijn bank bij de dioxine crisis een applicatie heeft ontwikkeld waarbij men precies de risicopositie van de landbouwportefeuille kan uitrekenen en bepaalt welk bedrag eventueel aan de stroppenpot moet worden gedoteerd. Hij voegde er als pikant detail aan toe dat hij de indruk had dat er ook banken zijn die dat liever uit de losse pols doen en zo'n incident gebruiken om, als er door andere reden dat jaar behoorlijk winst is, meer te doteren dan nodig zodat in andere jaren verliezen kunnen worden toegedekt door vrijval uit de stroppenpot. Z'n winstegalisatie getuigt niet meteen van goed management, zo lijkt me. Landbouwkrediet betaalt zijn leden al jaren 5% dividend en de CEO is dit jaar bankmanager van het jaar in Belgie/Luxemburg. Het cooperatieve model staat duidelijk weer in de belangstelling.
Verder een paneldiscussie over het GLB na 2013. Veel kritische kanttekeningen bij de flat rate (leuk voor de grote grondeigenaren), de biodiversiteits-braak, de verplichting van 3 gewassen (als onredelijk gezien voor melkveehouders met gras en snijmais) en de administratieve lasten. Innovatie-gelden wordt verwelkomd maar Belgie is al zo slim om 60% van de tweede pijler gelden voor het innovatiedoel aan te wenden. Piet Vanthemsche, voorzitter van de Boerenbond, oogste een spontaan applaus met de stelling dat de gelden uit het GLB wel bij de boeren terecht moeten blijven komen.
En intussen werd elders in Brussel bepaald hoe de toekomst van de Euro en de EU eruit zien. Wat mijn stelling ondersteunde dat ondernemers maar beter naar dat soort grote trends en trendbreuken kunnen kijken als ze grote investeringen overwegen dan naar de details van het GLB. Dat moet so wie so globaler en minder gedetailleerd.

lijstje: 6 schokken

2011-12-08T19:12:00.001+01:00

Zes economische schokken zullen uw leven fundamenteel veranderen, zo meldt de cover van het boek EconoShock van de Vlaming Geert Noels. In Belgie een veel gevraagd commentator zo begreep ik. Ik zou het boek niet in handen hebben gehad, ware het niet dat ik morgen een lezing mag verzorgen op de Agribex in Brussel in een seminar van Landbouwkrediet. Daar spreekt ook Noels en zo kreeg ik het boek op mijn bureau. De zes schokken:

demografie
het zwaartepunt verschuift naar het Oosten
informatie- en communicatietechnologie
het einde van de fossiele brandstoffen
het nieuwe kapitalisme
de groene economie.

Ik zie uit naar een boeiende dag. En lees het boek, het is de aandacht waard.

innovatie en onderzoek

2011-12-07T17:20:00.001+01:00

Mijn blog van vandaag staat op de site van het LEI, waar ik een cursiefje schreef over het topsectorenbeleid, innovatie en onderzoek. En als je innovatie dan toch met onderzoek wil bevorderen, doe dan vooral bedrijfskunde en andere sociaal-wetenschappelijk onderzoek - zo stel ik (ja ook met welbegrepen eigenbelang).

canvas voor business model

2011-12-06T20:52:00.000+01:00

Vandaag een tip voor wie nog een nieuw business model moet ontwikkelen, voor zijn bedrijf of de eigen baan. Hier vind je een model (een canvas) dat je helpt je gedachten te bepalen en tot een consistente propositie te komen. Ik moet het zelf nog eens gebruiken, maar ik hoor er goede ervaringen over.

risico-regelreflex

2011-12-05T14:15:00.002+01:00

Als het kalf verdronken is, dan dempt men de put. Hoewel dus te laat, is dat nog niet het ergste. Vaak wordt er meer dan 1 put gedempt en wordt ook de overheid (wij belastingbetalers dus) opgezadeld met het dempwerk. Dat is de zogenaamde risico-regelreflex die wijst op twee diepgewortelde effecten van een risico (of beter: een risico dat zich heeft geuit in een incident): enerzijds overregulering en anderzijds de tendens om alle verantwoordelijkheid bij de overheid te legggen. Want shit happens maar we hebben recht op een risico-vrij bestaan.

Een verschijnsel dat ook op grote schaal is opgetreden bij bv. de bse-affaire om eens een landbouwvoorbeeld te noemen.
De Academie van wetgeving hield in april een sypmposium over dit verschijnsel (en wat er aan te doen) en in een brochure publiceerde het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijk Relaties de speeches en discussies. Mooie voorbeelden en enkele suggesties voor good governance.

De Risico-regelreflex in het openbaar bestuur, sept. 2011

het zesde zintuig in digi-vorm

2011-12-04T12:54:00.000+01:00

Vrijdag wees ik hier op de website GoodGuide waarmee -misschien op minder wetenschappelijke basis dan gewenst is- consumenten informatie over producten kunnen opvragen en zich desgewenst in duurzaam gedrag kunnen laten ondersteunen.
Het kan straks nog veel handiger als het aan het MIT MediaLab ligt. Waarom zou je een pda of mobiele telephone gebruiken, als een kleine projector de informatie ook kan visualiseren op het product zelf. Een mooi TED filmpje van Pattie Maes van dat lab laat de toekomst van augmented reality zien.

Innovatie trivia

2011-12-03T10:23:00.001+01:00

Het laatste in Europa gebouwde
kasteel, door Wilhelm II in
1905 in Posen, nu Poznan

Mooi boek voor wie nog een Sinterklaascadeau zoekt, in dit jaar waarin innovatie zo hoog op de agenda kwam: Patrick Robertson verzamelde bijna 50 jaar lang verhalen over wie wat voor de eerste keer deed. Van de innovatie van de eerste lift (in Versailles, voor maitresse transport bij Lodewijk de XV) tot kauwgum en voorgesneden brood (1912). Trivia en naslagwerk:
Robertsen; Book of Firsts: who dit what for the first time.

GoodGuide

2011-12-02T23:01:00.000+01:00

We discussieerden vandaag over het feit dat business as usual voortaan business as sustainable zou moeten zijn. En dat keurmerken in dit proces niet het enig zaligmakend instrument zijn. Want steeds meer consumenten bepalen zelf wel wat ze belangrijk vinden.
Een Amerikaans voorbeeld op dat vlak stond vorige week in the Economist: GoodGuide.com heeft als sinds 2008 een website dat producten beoordeeld op veiligheid en duurzaamheid (in de VS althans, 140.000 producten). Nu is er ook een app voor het mobieltje: je scant de barcode en de purchase analyser op je telefoon geeft je de info. En suggereert eventueel een alternatief op basis van je profiel. En geeft aan (i.s.m. PriceGrabber) hoe competatief de vraagprijs is. Volgende stap: je houdt bij hoe groen je inkoopt en deelt dat met je facebook community. Dat is transparantie...

Koe en structuur

2011-11-30T11:44:00.000+01:00

In dezelfde ERAE uitgave (zie de vorige blog) nog een paper over de melkveehouderij, met de vraag of en hoe de quota nu de structurele ontwikkeling hebben beinvloed. Veelal wordt verondersteld dat quota er toe leiden dat de structuur van de sector min of meer bevroren wordt - het is lastiger te groeien en minder aantrekkelijk te stoppen.
Dat kon nog wel eens meevallen, zo stelt het paper. Weliswaar stopten er in Nederland en West-Duitsland relatief minder melkveehouders in de periode met quota dan in de tijd ervoor, maar de structurele veranderingen waren er verder niet minder om. Kuddes werden gemiddeld fors groter.Een groter deel van de bedrijven werd groter resp. kleiner. Opvallend is dat dit in beide landen geldt, hoewel de sectoren verschillen qua specialisatiegraad en vooral ook met verschillen in quota-handel te maken hadden. Dat suggereert dat andere zaken (technische ontwikkeling, arbeidsmarkt??) de verklarende variabele zijn.
Het is onduidelijk wat dit betekent voor de periode na 2015, maar de auteurs zouden niet verbaasd zijn als er net als in de VS een meer bi-polaire structuur zou ontstaan. Zoals immer staat het middenbedrijf onder druk. De winnende business modellen zijn die van de kleinere bedrijven (met andere activiteiten ernaast) en die van de grote (efficiency of scale).

Silke Heutel en Roel Jongeneel: How has the EU Milk quota affected patterns of herd-size change?
in ERAE 38-4, 2011

Koeien zonder quota

2011-11-27T19:51:00.000+01:00

De afschaffing van de melkquota in 2015 heeft al heel wat (wetenschappelijke) pennen in beweging gebracht. In de nieuwste uitgave van de European Review een paper van een Belgisch team, dat overigens al drie jaar geleden op een congres in Gent werd gepresenteerd en op data uit 2006 is gebaseerd. Het duurt blijkbaar even voordat in de wetenschappelijke wereld een bijdrage is nagekeken.

De berekeningen zijn desalniettemin het vermelden waard. Als de melkprijs 20% zou dalen bij quota-afschaffing, dan gaat 56% van de Belgische bedrijven uitbreiden, 44% krimpt in. Per saldo stijgt het melkaanbod met 2% en dalen de inkomens van de Belgische melkveehouders met 4%. Er zijn dan wat meer koeien nodig, meer aangekocht voer en wat meer akkerbouwgrond (snijmais?) en minder grasland. Het zijn overigens niet per definitie de kleine boeren die er minder van worden. Velen daarvan hebben overcapaciteit en breiden uit. De onderzoekers denken dan ook dat de landbouw met het voorgestelde beleid wel uit de voeten kan.

Bruno Henry de Frahan et al.: Dairy farms without quota's in Belgium: an estimation and simulation with a flexible cost function in: European Review of Agricultural Economics 38-4, october 2011

Gras mag blijven

2011-11-24T22:08:00.000+01:00

Universiteit in Poznan

Vandaag nam universiteitshoogleraar Rudy Rabbinge leeftijdsgedwongen formeel afscheid in Wageningen. De NRC pakte uit met een paginabreed interview op de wetenschapspagina, met als boodschap dat we geen keuterboeren in stand moeten houden.
Ik was vanmiddag op het afscheidsseminar en het farewell address. En noteerde een paar mooie inzichten over grasland.

Prof. Michiel Keijzer wees er nog eens op dat het aantal stuks vee afgelopen decennia helemaal niet is toegenomen, ondanks de welvarender Chinezen. Ze groeien wel harder en er zijn veel meer kippen, maar die tellen voor het klimaat niet echt mee. En bovenal: er is heel veel (ruig) grasland dat helemaal niet geschikt is voor humane plantaardige productie. Verwijzend naar prof. Gerrit Meester was dus de conclusie dat veehouderij onderdeel is van de oplossing, niet van het probleem.

De scheidend hoogleraar deed er nog een schepje bovenop. prof. Rabbinge legde tussen andere statements door even uit dat grasland voor de koolstofcycli veel belangrijker is dan het veel geroemde tropische woud. Als er iets de longen van de wereld is, dan is het niet het oerwoud maar het grasland en het is belangrijker dan de oceanen voor de koolstofcyclus. Een boodschap die maar moeilijk aan de man te brengen is, zo verzuchtte de hooggeleerde.

Tot slot: hij eindigde met een erg leuke youtube video met de wombat van Global-Mindshift.org: All is One

ViEUws

2011-11-22T23:10:00.000+01:00

Voor wie Brusselse discussies (rond de EU bedoel ik, niet de record non-formatie van de Belgen zelf) wil volgen, en lezen niet meer van deze tijd vindt, is er een site met video en audio debatten. Wordt veel bekeken binnen DG Agri zo werd me in de Brusselse wandelgangen verteld. viEUws produces high quality and non-partisan video and audio debates zo is de slogan.

WW II en het eten

2011-11-20T10:22:00.001+01:00

Ook de foto hiernaast komt uit Poznan. Een eeuw geleden bouwde Keizer Wilhelm II er het laatste kasteel van Europa, en de Joodse gemeenschap een synagoge (foto). Dat was zo te lezen een mooie emancipatie: de Joodse gemeenschap dateerde er uit de 13e eeuw, maar mocht aanvankelijk maar in 1 wijk wonen en alleen in hout bouwen. Geen wonder dat talrijke stadsbranden aan hun geweten konden worden. Pas in 1803 werd het bouwverbod op steen opgeheven. Resulterend in deze grote synagoge in 1907 (in 1860 waren er 6000 Joden in Posen).
Het schrijnende zit er in dat er helemaal niets (zelfs geen grafsteen) over is van die gemeenschap, behalve dit gebouw dat door de Duitse Wehrmacht tot zwembad voor het leger werd verbouwd. Na de oorlog wisten de Polen er niets beters dan het stadszwembad van te maken, en vandaar de blauwe band aan de voorkant. Het boekje stadswandelingen van de lokale VVV laat het maar bij deze feitelijke constatering in het Engels, Duits en Pools - wat valt er ook meer van te zeggen?

Enfin, een lange introductie om te wijzen op het boek The Taste of War van Lizzie Collingham, dat de NRC vrijdag uitgebreid besprak. Het bekijkt WO II naar ik begrijp op voortreffelijke wijze uit het oogpunt van de voedselvoorziening. En herinnert er aan dat een belangrijk element in de Nazi-ideologie het idee was dat Duitsland zichzelf gezien de stijgende welvaart en groeiende bevolking niet kon voeden, zodat Ost-erweiterung, om te beginnen naar Polen, gewenst was. De recensist noemt dat relevant voor het huidige denken over schaarste. Ja en hopelijk Nee.

Melkmeisje staat voor immigratie

2011-11-19T10:20:00.000+01:00

Dit standbeeld van een melkmeisje fotografeerde ik onlangs op de markt van Poznan, in het westen van Polen. Het is het standbeeld van Bamberka. De naam komt van Bamberg, de plaats in het zuidduitse Frankenland. Op uitnodiging van de toenmalige bisschop van Poznan (in het Duits toen nog Posen) emigreerden er tussen 1719 en 1750 honderden boerenfamilies van Bambergen naar de dorpen rond Poznan. Door oorlog en cholera was de regio onderbevolkt, immigratie was gewenst. De nieuwkomers kregen verlaten gronden toegewezen en een aantal privileges. Ze groeiden uit tot een rijke klasse, maar heden tendage is 'bamberki' een scheldwoord voor een simpel boertje van buiten de stad. Tijden veranderen, betekenissen ook zo meldde mijn reisgidsje. De meningen over europese migratie trouwens ook.

Maar je kunt er van profiteren: er is een Poznan Bamber Society en op de eerste zaterdag van augustus (het eerste contract voor de immigratie werd op 1 augustus 1719 getekend) is er een festival met concerten, folklore en proeverijen. Ook verder is Poznan aan te bevelen. Een fraai oud centrum in diverse stijlen, modernistische gebouwen, een dominante oude brouwerij die tot winkelcentrum is gerenoveerd en het laatste in Europa gebouwde kasteel (Almere is nog niet af dus telt niet mee), van Keizer Wilhelm II uit 1910 (!), niet lang voor hij naar Doorn moest. Gaat dat zien.

stenentijdperk-dieet

2011-11-18T22:28:00.000+01:00

De beroemde markt van Poznan

In den beginne was er honger (zo is een van de boeken over het onderwerp getiteld), maar de obesitasproblematiek heeft geleid tot belangstelling voor het dieet van de Neanderthalers en andere vroege vogels. Die leefden niet van mamoeten maar vooral vegetarisch van 100- 200 plantensoorten. In de loop der tijd zijn er een hoop afgevallen en van andere hebben we de smakeloze vezels eruit gekruist, zo is de klacht van de aanhangers van het paleolitische dieet.
Groeten, fruit, noten, wortelen en af en toe wat vetvrij vlees. Zeker geen aardappelen, brood of melk. Melk levert wel calcium, maar daar eten we meer dan genoeg van, terwijl we magnesium tekort komen.
Overigens gaat dat dieet vermoedelijk maar matig helpen. Veel makkelijker is het overnemen van die andere gewoonte uit het stenentijdperk: elke dag een km of 12 lopen, al of niet om je voedsel te verzamelen.
Ik ontleen die wijsheden aan een artikel dat ik las in Kaleidoscope, het blad van de Poolse luchtvaartmaatschappij Lot. Heb je dat niet bij de hand, dan kun je terecht op de wiki.

depressie(f)

2011-11-17T21:20:00.000+01:00

art nouveau in Tallinn

Langzaam gaat Nederland de ernst van de eurocrisis inzien, zo lijkt het. Het SCP kwam gisteren met een rapport dat aangaf dat we gelukkig zijn, het rijkste land van Europa, en nog veel meer moois - maar stelde er wel bij dat het vanaf nu minder wordt.
Reden voor De Pers om met een inktzwarte voorpagina en de kopt Het wordt nog veel erger uit te pakken. Het artikel schildert een Japan scenario of erger, met of zonder euro, met een aantal voor de hand liggende effecten:
jarenlange stagnatie, verkrappende kredietverlening, klappen op de woningmarkt met daardoor consumenten met teveel schulden, werkeloosheid, uitkleding verzorgingsstaat, sterk stijgende zorgkosten, onrust over pensioen omdat de dekking te laag is, spanningen door toestroom van Oost-Europanen, grotere tegenstellingen (want aan de bovenkant van de arbeidsmarkt gaat het nog wel door de vergrijzing), daarmee politiek populisme en een onmachtig Den Haag waardoor de macht in de EU verder afbrokkelt. Het wordt toch nog herfst

LandbouwEconomisch Bericht uit Estland

2011-11-16T21:59:00.000+01:00

Beeld uit Tallinn

Bij een recent bezoek aan Estland kreeg ik een exemplaar van hun jaarlijkse LandbouwEconomisch Bericht: "Agriculture and Rural Life 2010". Inzichtelijk boekje dat in zijn Engelse versie nog geen 100 bladzijden beslaat. Ze hebben erg goed naar hun buren gekeken want het lijkt als twee druppels water op de Finse variant, ook kwa opmaak.
Twee tabelletjes trokken mijn aandacht. De eerste is die over structuurontwikkeling in dit liberale land. Zonder blikken, blozen of gejammer wordt vastgesteld dat het aantal boerenbedrijven tussen 2001 en 2007 is gehalveerd van 55.748 naar 23.336. Het grondoppervlak nam iets toe, en per bedrijf ging het van 16 naar 39 ha. Zo genereer je welvaart.

De tweede tabel komt uit het consumentenonderzoek. Onze Estse collega's vroegen zich af wat of eigenlijk Ests voedsel is. Of liever, ze vragen dat al jaren aan hun landgenoten. 93% van de bevolking kan zich vinden in de stelling dat een product Ests is als het met Estse grondstoffen is gemaakt, 92% als het in Estland is gemaakt, 86% als het een merk van een Ests bedrijf heeft (dat was ooit maar 78%), 85% als het het label "gegroeid in Estland heeft" (met een zwaluw als logo, zo begrijp ik), 85% met het label "het beste voedsel uit Estland" en 67% als het een typisch Ests recept betreft.

Zo leren we ook weer wat van de collega's in een jong EU-land. Is dit in Nederland al eens gevraagd aan de consument?

innovatie en productiviteit

2011-11-15T23:08:00.000+01:00

uit een vorige
bietencampagne

Afgelopen week promoveerde EL&I ambtenaar Piet Donselaar aan de EUR op het proefschrift ‘Innovatie en productiviteit: het Solow-residu ontrafeld’.
Met interessante conclusies die het topsectorenbeleid van dit kabinet ondersteunen:

- Private investeringen in R&D zijn nuttiger dan publieke: voor Nederland draagt één euro extra private R&D gemiddeld genomen 30% meer bij aan de arbeidsproductiviteit dan één euro extra publieke R&D.

- Als de overheid meer doet, doet ook het bedrijfsleven meer aan R&D: één euro extra R&D bij hoger onderwijsinstellingen zou (op lange termijn) leiden tot 0,23 extra euro R&D bij bedrijven. Voor researchinstellingen is dat effect tweemaal zo groot: 0,46.

- En we kunnen leren van Finland en Nokia: daar heeft economisch succesvolle technologieontwikkeling plaatsgevonden. Daardoor heeft de sectorstructuur zich ontwikkeld in de richting van een hoger aandeel hightech, wat heeft geleid tot een sterke stijging van de private R&D-intensiteit in Finland. Blijkbaar moet je niet alles aan de markt overlaten maar kun je ook als overheid kiezen.

Zo te zien dus een goed getimed proefschrift.

Groeten uit Rio

2011-11-13T15:28:00.000+01:00

Venetie - detail

Afgelopen dagen was ik in Rio, de stad die voluit San Sebastian de Rio de Janeiro heet. Omdat de Portugezen er voor het eerst op 22 januari (St. Sebastiaan) de baai binnen voeren. En dachten dat het een riviermonding was, maar dat was fout, Rio heeft helemaal geen rivier.

Enfin, ik was er voor een bijeenkomst van de Wye City Group die er de tweede editie van zijn handboek over monitoring van plattelandsontwikkeling en meten van inkomens publiceerde en bediscussieerde.

Interessant om te zien dat er steeds minder verschillen zijn tussen Noord en Zuid. Ik hield een verhaal over de wereldeconomie, de schaarste en transitie problematiek en de gevolgen voor monitoring. Met als boodschap dat de ICT nog veel gaat veranderen in de landbouw. Dat werd goed geillustreerd door een presentatie uit Mozambique, waar de laatste landbouwtelling werd uitgevoerd met laptops en GPS. Vooraf was men bang dat hier en daar uitgelegd moest worden dat de laptop geen bom is, maar dat viel mee. Met batterijen die 8 uur meegaan is er ook stroom genoeg, en vrijwel heel Afrika heeft nu mobiele telefonie. Een van de grootste voordelen: het transport van papieren enquetes valt weg, dat was in het verleden vaak een groot logistiek probleem.

Het meten met GPS heeft nog een voordeel bleek uit een ander paper: het blijkt dat kleine plots van 0,1 of 0,2 ha vaak onnauwkeurig werden opgegeven, vaak te groot. Mogelijk doordat de afronding een grote invloed heeft, of doordat men niet al te klein wil voorkomen. Met als gevolg dat de opbrengst per ha te laag wordt ingeschat. Nu blijkt dat kleinere perceeltjes nog productiever zijn voor de voedselvoorziening dan al gedacht.

Luistertip van vandaag kan niet missen: Astrid Gilberto (in een mooi 1964 filmpje met Stan Getz) en Barry Manilow beide over het strand. (Niet helemaal waar, die van Manilow gaat over een bar, ik meen in NY, die naar het strand is genoemd). En de filmtip: James Bond 007's Moonraker - met de kabelbaanscene op de Suikerbrood-berg in Rio

In de Rivista

2011-11-12T19:58:00.000+01:00

Bijna twee jaar geleden schreven we een paper over Nested Markets en common pool goods, toegepast op de mulitfunctionele landbouw.
Dankzij de inspanningen van prof. Jan Douwe van der Ploeg nu opgenomen in een special issue van de Rivista de Economia Agraria in een special issue van plattelandsontwikkelingsprocessen in China, de EU en Brazilie.
Ik laat deze reclame dus gepaard gaan met een fotootje uit Italie en een toepasselijke luistertip: I go to Rio van Peter Allen.

Deregulering werkt

2011-11-11T23:41:00.000+01:00

Adam Smith in Middelburg?

Deregulering werkt en kan leiden tot nieuwe economische activiteiten. [Regulering overigens ook, denk aan standaards voor biologische landbouw of de gsm-standaard voor mobiele telefonie]. Een mooi voorbeeld van deregulering in het voedseldomein vond plaats in Parijs in revolutiejaar 1789. Toen werd het verbod opgeheven dat je geen koffie en wijn in hetzelfde etablishement mocht serveren. Binnen een jaar waren 15 restaurants en 20 cafes, alleen al onder de arcaden van het Palais Royal. En zo verspreidde de hofkeuken zich tot een toonaangevende horeca bedrijfstak.
Ik kwam het voorbeeld tegen in een boekbespreking in The Economist (22.10.2011) van Adam Gopnik's The Table Comes First: Family, France and the Meaning of Food. Een verzameling stukken uit the New Yorker die niet over Family en France gaan overigens zo luidt de kritiek.
Enfin: wie verzint er zo'n deregulerings innovatie voor de huidige voedselketen ??

Luistertip: The coffeesong van Osibiza (over koffie in Brazilie), die uit Ghana kwamen - een land dat in zekere zin vermoedelijk het pand van het fotootje van de dag betaalde

Denkend aan akkers, zie ik tractors....

2011-11-10T10:39:00.001+01:00

Ook nog wat goeds over onze geest (zie de blog van gisteren). Ik beweer al langer dat de bestuurderloze tractor er aan komt. Voor wie hem wil besturen is er natuurlijk een computerprogramma denkbaar. Of spraaktechnologie.
Maar het kan ook in gedachten. Aan de universiteit van Minnesota zijn ze er nu in geslaagd om de hersenen van proefpersonen te verbinden met computers en op die manier een helicopter door een driedimensionale ruimte te sturen. Door de opdrachten alleen maar te bedenken, niet door ze uit te spreken. Vooralsnog een virtuele computer, maar toch. Het paper staat is van dr. Ben He en staat in Public Library of Science, zo meldde The Economist van 29.10.2011

De catalogus van Kahneman

2011-11-09T10:29:00.002+01:00

Modernisme
in Poznan

Mensen denken lang niet altijd rationeel maar zijn soms gedwongen snel te beslissen (Vechten of Vluchten / Fight or Flight?). En dus hebben we een systeen 1 en een systeem 2 in de hersenen voor besluitvorming. Frued had het over id and superego, maar die termen zijn aan Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman niet besteed, die houdt het op 1 en 2, zo lees ik in een boekbespreking in the Economist.
Allemaal bekend uit de Behavorial Economics (alsof de rest van de economische wetenschap niet over gedrag gaat; Kahneman vindt overigens de term irrational veel te zwaar).
In Thinking, Fast and Slow heeft Kahneman nu een complete catalogus aangelegd van alle biases, cognitieve illusies en korte bochten die ons denkproces vertekend. Ofwel waarom we 1286 doden per 10.000 veel erger vinden dan 24.14 % (het dubbele!). Recensie prijst het boek sterk aan, dus dat doe ik hier ook maar even

Grand Opening

2011-11-08T21:12:00.000+01:00

Een mooie Grand Opening vandaag. In Pulchri Den Haag, van het European Office van The Sustainability Consortium, dat de methodiek (met name LCA) voor het meten van duurzaamheid van producten standaardiseert en verbetert. Wageningen UR mag de directie van het Europese kantoor voeren. .http://www.sustainabilityconsortium.org/

En op LinkedIn discussieren we over GLB en ketens. Zie aldaar.

bubbles in de grond?

2011-11-07T20:05:00.000+01:00

Grondprijzen zijn een geliefd onderwerp, waar boeren zelden over uitgepraat raken. Economen ook niet. De markt heeft bijna altijd gelijk, maar dat neemt niet weg dat je kunt discussieren of grondprijzen niet te hoog zijn.
In het eerste nummer van het blad Boerenbusiness dat enige tijd geleven verscheen, liet een van Neerlands bekendste makelaars en boerenzoon Cor van Zadelhoff zijn licht er overschijnen. Op de cover werd het samengevat als "grond ver overprijsd". Een van zijn argumenten was dat de directe inkomensbetalingen de grondprijs beinvloeden, maar op termijn niet houdbaar zijn en bovendien de concurrentie uit Oost-Europa toeneemt.

In zijn column in de Boerderij van afgelopen week ziet Gronings hoogleraar Dirk Strijker ceteris paribus de prijzen eerst nog stijgen, juist vanwege de flat rate. De Commissie stelt voor dat die per regio gelijk getrokken wordt (wat een regio dan ook mag zijn), en dan slaat ze zeker in de grondprijs neer. Bij een boeldag met grondinbreng gaan we dan "bij opbod de bijstand verkopen", zo karakteriseert de immer heldere hoogleraar alvast het failliet van het systeem.

The Economist van 29 oktober gaf de Amerikaans/Engelse zienswijze neer. Boeren in Kansas mogen de Chinezen wel dankbaar zijn en een toast op ze uitbrengen, zo concludeert het blad. Want via de vraag uit dat land zijn de prijzen van producten en dus grond hoog. In de crises van de jaren 30 en 80 zag je juist prijsdalingen van pakweg 30% door dalende produktprijzen en hoge rentes om de inflatie te beteugelen. Nu gaat het in de rest van de economie even slecht als in de jaren 80 (in de VS althans) maar is de rente laag -dankzij de dollars die de Chinezen terugploegen in de VS- en -ook al dankzij de Chinezen- de productprijzen hoog. Gevolg: de grondprijs is twee keer zo hoog in reele termen dan in 1990. Mooi beleggingsresultaat, waar we te weinig over horen.

De bekende econoom Robert Shiller ziet parallelen met de jaren 70, de vorige bubble. Zeker nu allerlei beleggers interesse tonen. Indicatief is dat de rendementen op die beleggingen sterk dalen omdat de pachtprijzen achter blijven, en veel minder sterk stijgen. O wee als graanprijzen dalen en de rente omhoog gaat. Anderen wijzen er op dat je al een acre (gemet) grond koopt voor 1,6 ounce goud. Historisch was dat 2.4 ounce. Koopje dus nog steeds. En voor 90% van de boeren is grond altijd te duur geweest. Maar misschien zegt het meer over de hoge goudprijs?

The Economist: golden acres, 29.11.2011

impact assessment in de recessie

2011-11-06T09:57:00.000+01:00

Venetie, eens de bron van
regelgeving voor de
westerse wereld

Routine helpt in deze tijden van keuzestress want het bespaart energie om te beslissen die je dan aan iets anders kunt besteden. Dat is wilskracht die soms doorslaggevender is dan intillegentie, zo las ik vrijdag in een recensie in de NRC van het boek Rediscovering the Greatest Human Strenght. En dus doen we conform de regelmaat weer een niet al te routinematig blogje.

En wel over de vraag of je bij impact assessments van regelgeving rekening moet houden met de stand van de economie. Bij de Studiekring LandbouwEconomie constateerde ik van de week dat de overheid even wat minder aandacht heeft voor milieu- en natuuroverwegingen en meer voor innovatie door het bedrijfsleven - met als vraag of dat nu komt door de angst voor de recessie (met andere woorden, kosten/baten analyses vallen anders uit als de stand van de economie anders is, bv. omdat de wens naar banen harder telt, die naar schoon milieu of weg in eigen natuur even minder), of doordat het bedrijfsleven ook steeds meer businessmodellen omarmt die op "groen" zijn gebaseerd (en het dus minder een oveheidstaak is). Maatschappelijk verantwoord ondernemen is niet meer iets van winstbestemming maar winstbepaling: het is een businessmodel.

De Economics Focus rubriek van the Economist van 20 oktober komt onder het leuke kopje Clause and effect ook met zo'n discussie - nl. of je in tijden van recessie met lagere arbeidskosten rekening moet houden dan in tijden van full employment. Grote Chicago jongens als Cass Sunstein (van Nudge-faam, nu "regulatory tsar" van Obama) en Michael Posner (zie zijn weblog via de link links) houden zich met die toepassing van het opportunity cost principe bezig. En neigen naar het antwoord ja, net zoals de recessie de tijd is om goedkoop publieke werken te doen en wegen te bouwen.
Het punt van Sunstein dat dit echt een "frontier question" in ons vakgebied is, vind ik moeilijk te geloven. Toen wij begin jaren 80 (in de tijd dat Ronald Reagan met de verplichting tot impact assessments kwam) er een deden voor de eventuele inpoldering van de Markerwaard, vonden we het zeer voor de hand liggen ook varianten met lagere maatschappelijke arbeidskosten door te rekenen. Het zal toch niet waar zijn dat we daar toen al een A-journalpaper over hadden kunnen schrijven? Volgende frontier graag.

geloof en economie

2011-11-05T10:01:00.000+01:00

Institutioneel economen kijken o.a. naar sociaal kapitaal en vertrouwen en daarmee ook naar normen en waarden. En dan kun je niet om de kerk heen. De beroemdste theorie op de vlak is van Max Weber, een van de grondleggers van de sociologie, die de Protestante ethiek zag als een van de verklaringen voor de kapitalistische geest. Zijn opvatting was gebaseerd op de Duitse situatie waar het noorden het beter deed dan het katholieke zuiden.
Dat kun je nu niet meer zeggen van Duitsland en Weber had het dan ook maar half goed. Sascha Becker van Warwick University zette in the Economist van 29.11.2011 uiteen dat het verschil zat in minder alfabetisme. In het Noorden werden meer kinderen naar school gestuurd. Maar dat had wel een achtergrond in het geloof: lezen moest je voor eigen bijbelstudie, in plaats van naar schilderijen kijken onder de mis in het Latijn.
Andere effecten van geloof, vooral van minderheidsgroepen als mormonen en Joden of -in Korea- christenen, doen het vaak meer dan gemiddeld goed door nauwe banden: social capital dus. En omdat ze soms zich tot bepaalde activiteiten moeten beperken, waardoor je mogelijk specialisatieeffecten en netwerkeffecten krijgt.

bron: Economist: Holy Relevance, 29.11.2011

Wijzer van de viswijzer

2011-11-04T21:39:00.000+01:00

Vandaar weer eens een proefschrift. In Wageningen promoveerde mijn collega Birgit de Vos op "Trust and new modes of fisheries governance". Toen ik nog niet eens zo lang geleden een tijdje leiding mocht geven aan de visserij-groep zag ik hoe daar een begin mee werd gemaakt. Nu is het er.
Meestal wordt de laatste stelling geciteerd, maar ik vond de eerste al heel boeiend: de Viswijzer is geen consumenten-tool (die het consumentengedrag verandert), maar vooral een communicatie-tool waarmee vooral aan de communicatie tussen ngo's en vissers wordt bijgedragen. Lees ook de rest.

Farmeron - nieuwe management software

2011-11-03T08:04:00.008+01:00

Nieuwe software komt soms uit onverwachte hoek. Gisteren kwam er een mail langs met reclame voor een nieuw webbased software pakket voor boerderij management. Met een opvallend frissende presentatie van de jonge makers: de CEO beschrijft zich als the main cowboy in the saddle, en de CIO als de tractor hacker. De vormgeving ziet er dankzij de farm painter in residence heel aantrekkelijk uit. Wel in het Engels.
Het pakket Farmeron is in Betatest, geen idee hoe goed het is, maar misschien moet er eens iemand een uurtje testen (laat de ervaring even weten). Oja, het komt uit Croatie. Bijna lid van de EU.

Liggen zo uw problemen

2011-11-02T21:36:00.000+01:00

Fotootje van Giethoorn vandaag. Omdat zijn bekendste (ex-)inwoner Rijk de Gooijer is overleden. Blijkbaar ben ik in de leeftijd gekomen dat de BNers uit je jeugd (die toen nog geen BNer heetten maar wel waren op dat ene TV net) overlijden.
Daar gaan we niet steeds bij stil staan op deze blog, maar in dit geval moeten toch even de geweldige reclamefilmpjes voor het franse kaasje Paturain worden gememoreerd. Paturain, da's pas fijn was de kreet die door reclamebureau Ogilvy & Mather was bedacht voor Bongrain, de maker van Boursin, die als tweede kaasje op de markt zijn Franse merk Tartare wilde vermarkten - en omdat die naam niet goed genoeg was, werd het Paturain. In goed overleg met grootgrutter Albert Heijn.
Er moest dus een TV filmpje komen. Andre van Duijn bleek te duur, en zo kwam Rijk de Gooijer in beeld, die - zo wil het verhaal- op de set spontaan tegen de echte franse boer zei: 'ga toch zitten, jochie'. Het werd een standaarduitdrukking. Soms heb je geen copywriter nodig.

De luistertip bij dit nummer leek me het klassieke Rijk lied "Liggen zo uw problemen". Maar dat staat niet op youtube. Wel die andere mooie liederen: 2 eenzame cowboys, Nellie van der Heuvel uit de 4e klas, Waterlooplein, de Bostella. Zie aldaar

heel veel zielen

2011-11-02T00:51:00.000+01:00

Nog even nakaarten over die 7 miljard aardbewoners: hier is een geweldige datavisualisatie over de demografische ontwikkeling in de continenten. Met dank aan National Public Radio.

nakaarten

2011-11-01T20:54:00.000+01:00

dit logo had je nog tegoed
bij de blog van gisteren

Vanmiddag mocht ik bij de Studiekring voor Landbouweconomie wat verklaringen en kritische kanttekeningen vanuit het onderzoek plaatsen bij het Topsectorenbeleid. Koos van Wissen zette prima uiteen waar de overheid mee bezig is, HZPC directeur Gerard Backx zette uiteen hoe de Tuinbouw en Uitgangsmaterialensector er tegenaan kijkt, met mooie praktische aardappelvoorbeelden. Legde me ook even uit waarom HZPC geen cooperatie is: de certificaten van aandelen zijn wel veel in handen van boeren en aantal werknemers, maar de besluitvorming is die van een IOF en de CEO handelt dus anders. Nuttige informatie voor ons cooperatieonderzoek.
Enfin, innovatiebeleid is heel wat anders dan onderzoeksbeleid zo concludeerden we af. Leuk om als oud-bestuurslid weer eens bij de studiekring te zijn. Veel is er nog hetzelfde, maar wat goed is moet je ook niet innoveren.

Nog even terug naar de blog van zondag over de trek naar de stad. In de NRC van vanavond een stuk over het feit dat vooral de meisjes er naar toe trekken (om te studeren) en jongens achterblijven. Met als gevolg dat ook in Nederlandse steden als Utrecht en Amsterdam er een vrouwenoverschot is. In Utrecht zijn er 129 vrouwen op 100 mannen in de categorie 18-29 mannen. Daten wordt lastiger, mannen moeten van verder komen. Steden worden vrouwvriendelijker en gezinnen -als ze dan toch gevormd worden- trekken minder vaak naar de suburbs. Dat kost dus minder grond!. Mannen willen nog wel eens met een lager opgeleide trouwen, vrouwen zelden. Dus is er geen reden terug te verhuizen naar het platteland voor een partner, want daar is de kans nog kleiner. En zo wordt het platteland van de man. Die slecht voor zich zelf zorgt en vaker rechts-radicaal is. En de Duitse studie Nicht Am Mann laat zien dat effect zichzelf versterkt, als de leegloop start wort het minder en gaan er ook meer vrouwen.

Tijs van den Boomen: Vrouwen nemen de steden over In: NRC 1.11.2011

De sovjet planningseconomie revisited

2011-11-01T18:48:00.002+01:00

van de cover van het
inflight magazine van LOT

In de NRC van zaterdag j.l. zette een Texaanse taalpsycholoog uiteen dat een kwartiertje schrijven per dag heel goed is voor de gezondheid, m.n. voor het immuunsysteem. Voor die oproep zijn we niet immuun en we doen dus weer het stukje van de dag,
Om naar aanleiding van een boekbespreking in hetzelfde blad vast te leggen dat het boek Red Plenty / De Rode Belofte van Francis Spufford aan de anti-bibliotheek van nog te lezen boeken moet worden toegevoegd. Een scientific fiction boek (ofwel documentaire fictie) over de planningsmachine van de Sovjet economie, en waarom die niet werkte. Met mooie voorbeelden van wat er mis ging. En 72 pagina’s noten, voor de wetenschappelijke verantwoording.

Ook dat nog

2011-10-31T21:04:00.000+01:00

De VN riep vandaag niet alleen het jaar van de cooperaties uit (zie onder), maar vond het ook de juiste dat om vast te stellen dat we zo ongeveer met 7 miljard mensen zijn. Het aantal artikelen over hoe dat nu verder moet naar 9 miljard in 2050 valt me mee.
Die 7 miljard zijn helaas zonder Gregor Frenkel Frank. Die ontviel ons. Ik sta er hier bij stil omdat de immigrantenbroers veel betekend hebben voor kwalitatief goede reclame, zeker ook van voedingsmiddelen. Gregor heeft veel mooie campagnes gemaakt voor Amstel bier. Dit is de man - dit is zijn pils. De beste brouwers brouwen het, dat soort werk. Lekker weg in eigen land (nog immer in gebruik hoewel Meta de Vries er ook niet meer is) kwam ook ruraal Nederland ten goede.
Zijn broer Dimitri ontviel ons al eerder en tekende voor Rang is alleen Rang als er Rang opstaat en bovenal voor Joris Driepinter. Gelukkig hebben we nog de nostalgie. Gregor (in de jaren dertig naar Nederland gekomen) studeerde in Nijenrode, in het klasje met Albert Heijn zo leer ik uit de wiki. Zouden we Mauro ook moeten gunnen, levert misschien nog wat goede reclames op - maar dat terzijde.

VN Jaar van de Cooperaties gestart

2011-10-31T08:51:00.001+01:00

De Waag in Poznan, later
deze week meer over die plek

Hervormingsdag is dit jaar de start van het VN Jaar van de Cooperaties. Hier is de officiele website. http://social.un.org/coopsyear/

Een beetje samenwerking kan de wereld wel gebruiken. Of het voor het doen van zaken ook de meest efficiente vorm is is de vraag. Vaak is de markt het efficientst, maar Roald Coase stelde al eens de vraag waarom we dan organisaties hebben. Om transactiekosten te verminderen die in de markt te hoog zijn, zo beredeneerde hij – en was een van de redenen voor zijn Nobelprijs. Cooperaties zijn hybrides tussen de markt en de organisatie, en daarmee misschien nog wel minder efficient, maar soms ook niet. Wanneer dat “soms” is, is een studie op zich – waar ik me tegenwoordig ook mee bezig hou.

Voor de NRC was het VN jaar aanleiding om zaterdag een artikel te wijden aan de Rabobank. Waar men nog al trots is dat de bank in de financiele crisis geen staatshulp nodig had en nog immer Triple A is. Maar het is een fabeltje dat de bank zich niet heeft bezig gehouden met ingewikkelde financiele producten, zo documenteert het artikel in een aantal alinea’s over de onder Herman Wijffels opgezette Rabobank International in Londen (nu door een ex-bankier als megalomaan betiteld).

Het is ook een fabeltje dat het per definitie goed gaat, het artikel noemt ook nog even de Spaanse Cajas als voorbeeld. Een cooperatiedeskundige legde me van de zomer al eens uit dat het hier volstrekt ontbrak aan ‘internal goverance’. Spaanse cooperaties hebben een nogal presidentieel systeem en als die big boss het op een akkoordje gooit met de burgemeester en de projectontwikkelaar (of die functies in 1 persoon verenigd zijn), dan is het niet zo raar dat de vastgoedbubble wel erg fors uit de hand loopt.

De kernrzin wat mij betreft in het artikel is dan ook de uitspraak van Dirk Duizer “De cooperatieve structuur biedt niet de garantie voor een stabielere bank. De leden maken het verschil en de cooperatie biedt de structuur om dat te organiseren”. Ik denk dat ik dat binnenkort maar eens in een rapport over het onderwerp ga citeren.

Cees Banning en Tom Kreling: “Leden mogen meebesturen bij de bank met een missie” in NRC_Handelsblad 29.10.2011

Uit de kranten

2011-10-30T08:25:00.001+01:00

Hemelvaart - een werk van
Anish Kapoor op de Bienale
in Venetie, in een kerk wordt
een opstijgende, bewegende
luchtstroom zichtbaar gemaakt

Met de Thalys vrijdag terug uit Brussel, toch even tijd om de kranten bij te lezen. De Volkskrant had een interview met prof. Ben Whtie, een socioloog die met pensioen gaat bij de EUR. Hij constateert een wereldwijd probleem omdat iedereen naar de stad wil en er niemand meer boer wil woren, ook in arme landen niet.
Terecht stelde interviewer Gerard Reijn zich kritisch op, want het is maar de vraag of er een probleem is. Het verschijnsel is van bijna alle tijden, in de stad zijn er ontwikkelingsmogelijkheden, de weduwe van 60 heeft in een ontwikkelingsland altijd haar grond aangehouden, en daarmee de macht over de kinderen, omdat het haar pensioenvoorziening was. De interviewer stelt terecht vast dat landbouw met veel minder mensen gedaan kan worden. White komt dan meteen met megalomane landgrab projecten maar dat lijkt me geen eerlijke vergelijking. Waar iemand nu 3 ha beboert, kan hij er ook 30 beboeren.
Maar misschien ben ik in mijn mening beinvloed doordat ik eerder op de dag lunchte met een van de grootste boeren uit een nieuwe lidstaat van de EU. Die beboert 65.000 ha, dat ik anderhalf keer de Noordoostpolder. We dachten het eerst nog verkeerd te verstaan, en het leek me niet verstandig te vragen hoe hij er aangekomen was en hoeveel EU premies dat nu opleverde. Ik vroeg hem wel of dat nu een optimale bedrijfsgrootte was.
Dat leverde een verrassend goed antwoord op: het waren eigenlijk twee bedrijven, een ervan was zo'n 10.00 ha op enkele honderden km afstand. De andere was dus "maar 55.000" (zo groot als Oostelijk Flevoland) en dat was optimaal. Omdat dit in feite de grootte van het waterschap was, dat niet bestond, maar waarin alle drainage en beregening geregeld zou moeten zijn. Nu kon de waterinzet in het bedrijf dus worden geoptimaliseerd. Daar waar dat elders in het land was opgedeeld in bedrijven van slechts honderden of duizenden ha was het geirrigeerde areaal sterk teruggelopen, en liep het water ongebruikt naar zee.
Waarmee we terugzijn bij de reden waarom plantages het zo goed doen in de tropen: er is gebrek aan management en werkkracht genoeg: dan zijn grote bedrijven optimaal. Er kunnen dus nog veel mensen naar de stad.

En dan de FT. Deze week stelde ik in een interne WUR discussie over zorgvulidge veehouderij dat de veehouderij nog geen zorgplicht heeft over het consumeren van vlees, zoals de drankindustrie dat wel heeft voor overconsumptie van alcohol. Er zijn wel grotere problemen. De Financial Times had vrijdag wel een groot stuk over de rol van de voedingsindustrie in de obesitasproblematiek en dan met name toenemende krititiek dat er veel te veel invloed is op de gezondheisregels. Die zouden onder invloed van de industrie (in de VS, UK en bij de WHO) te veel worden afgezwakt.
Tevens een update dat de nieuwe Deense regering de vet-belasting weer zou willen afschaffen vanwege de administratieve lasten, maar dat inmiddels Hongarije een belasting op snacks en soft drinks heeft, en Frankrijk een belasting op soft drinks overweegt.

Berlaymont

2011-10-29T11:48:00.000+02:00

Gisteren was ik voor het eerst in decennia weer eens in het Berlaymont gebouw van de Commissie. Om met het kabinet van Commissaris Ciolos van gedachten te wisselen over innovatie en onderzoek (en de relatie daartussen) in de landbouw. Lastig onderwerp want het is ook een beetje een paradigma shift: bij innovatie moet je vooral boeren en ondernemingen de vrijheid geven en de middelen het onderzoek aan te sturen (als dat al nodig is voor innovatie). Onderzoek kan vooral bijdragen via innovatie-gedreven onderzoek. Maar we zitten vaak in science-gedreven onderzoek dat dan op zijn best tot researchgedreven innovatie leidt. Dat is de cultuur van plannen en top down, niet die van loslaten en niet-lineaire processen die innovatie kenmerkt.

Enfin, leuk om weer eens in Berlaymont te zijn. In de jaren tachtig, toen de EU nog uit 9 landen bestond en ik vaak twee dagen in Brussel vergaderde, gingen we er na de eerste dag dan nog wel eens een borrel drinken en eten, in het Rotonde restaurant. Soms vroeg er wel eens een portier om even je vergaderstukken te laten zien, om te controleren dat je iets bij de EU deed.

Dat kan nu natuurlijk helemaal niet meer. Nu is het zwaar bewaakt, hoewel de bezoeker zeer vriendelijk wordt behandeld. Outsiders kunnen liften helemaal niet zelf bedienen. Verder is het gebouw door zijn Y vorm intern nog altijd een beetje bevreemdend; je moet altijd weer even kijken waar je zit. Maar na het eruit slopen van alle asbest (het gebouw heeft er jaren als geraamte bijgestaan, het was goedkoper geweest het te slopen, maar het was inmiddels een landmark voor alle TV kijkers) is het mooi ingericht, ruim, veel hout en -in tegenstelling tot wat sommigen denken - ook weer niet overdreven luxe.

Radio Bemba

2011-10-27T10:08:00.001+02:00

Voor de informatie die van mond-tot-mond gaat (niet mond-op-mond, dat is beademing) bestaan de mooiste uitdrukkingen. I heard it through the grapevine zeggen (en zingen) de Amerikanen. Op Cuba hebben ze het over Radio Bemba. Een uitdrukking die teruggaat op de communicatie van Fdel met zijn mensen in de jaren 50, toen Radio nog hot was. Bemba is slang voor Dikke lippen.
Inmiddels, zo lees ik in het blad Intelligent Life van deze zomer, is Radio Bemba gedigitaliseerd. Bijna geen Cubaan heeft toegang tot het internet maar er worden massaal usb-sticks uitgewisseld met vele MBs van (al of niet in Florida) gedownloade internetpaginas, documenten en muziek. Blijkbaar werkt het internet ook zonder verbinding- zo onmisbaar is het al.
Ik hoefde hier op de Future Internet Conferentie in Poznan geen verhaal te houden, maar anders was dit een prima aftrap geweest.

intelligent winkelkarretje

2011-10-26T21:14:00.001+02:00

In Polen praten we deze week over het future internet en wat dat kan doen voor precisielandbouw en voedsel marketing.
Wat het onderzoek al niet meer hoeft te ontwikkelen is het intelligente winkelkarretje. Ik vind food miles veelal onzin, maar dit is wel een grappig Brits filmpje over dat winkellkarretje

OMA's Rem Koolhaas en de landbouw

2011-10-25T11:45:00.003+02:00

Oud vloertje in Venetie

ik vermoed dat de blog van gisteren met het Fendt filmpje aardig past in het denken van Neerlands beroemdste architect Rem Koolhaas. Hij was gastredacteur van het NRC blad De Luxe van afgelopen weekend en in het lijstje van de 8 tentoonstellingen die hij in zijn agenda heeft staan, staat ook de Agritechnica 2011 die op 15 november in Hannover losbarst. "verwacht worden nieuwe melkrobots, gps-gestuurde tractoren en antistressgereedschap voor de wereldwijd groeiende veestapels".

[Terzijde: vorige week werd me uitgelegd dat de duitse DLG veel van zijn geld verdient met dergelijke tentoonstellingen en daarmee een gat vult dat de Duitse overheid rond innovatie laat liggen; de concurrentiepositie van deze tentoonstellingen is afgelopen jaren sterk verbeterd ten opzichte van de Parijse Salon d' Agriculture omdat het zwaartepunt van de verkoop van machines naar het oosten van Europa is verschoven]

De belangstelling van Koolhaas is niet zo vreemd: zijn bureau OMA (dat is te zeggen diens onderzoeksafdeling AMO) zette 10 wereldtrends op een rijtje. Op 3: Wie melkt de koe?. Ofwel nu steeds meer mensen in de stad willen wonen, wordt het duidelijk dat het achtergelaten platteland snel verandert. Er vinden verstrekkende volksverhuizingen plaats: van Polen naar Nederland, van Azeri en Mongolen naar Rusland. Geillustreerd met een foto met een Indier in een melkstal die op mijn verjaardag op de cover van de International Herald Tribune verscheen met als kop "In Italian heartland, Indians keep the cheese coming". Hier lijken me kansen liggen om de landbouw en creatieve industrie via OMA verder aan elkaar te koppelen.
En in dezelfde regio speelt wereldtrend 6: reisorganisatie TUI die een compleet Toscaans dorp opkoopt om het voor 250 miljoen te verbouwen tot een "echt" Toscaans dorp.

Tractorchauffeurs worden effectiever

2011-10-24T14:07:00.001+02:00

De onbemande tractor komt er aan - zo beweer ik al een poosje op basis van logische technologietrends. Om aan het idee te wennen heeft Fendt nu een 'duo-tractor' ontwikkeld: die volgt bestuurderloos de tractor met de bestuurder vrijwel automatisch, ofwel de productiviteit van de tractorschauffeur kan in 1 klap worden verdubbeld. TopAgrar zette een filmpje online.
Boerderijen doen er dus goed aan voor twee tractoren gelijk werk te hebben, dat gaat de kostprijs en dus marktprijs bepalen. En transportbedrijven weten waar ze over enkele jaren hun chauffeurs moeten werven.

Agrofood 2020 in FD

2011-10-23T17:52:00.001+02:00

Het Finanicieel Dagblad publiceerde eerder deze maand een Special over Agrofood in 2020. Met enig sponsorship van o.a. Cosun en ZLTO, zo meldt de cover. Weinig nieuws voor de goed ingevoerde, maar wel mooi en smakelijk opgedist.

eten in Venetie

2011-10-22T11:25:00.003+02:00

En hier een detail van het kunstwerk van Oksana Mas (zie de blog van gisteren).
Komende dagen misschien nog wat voedselfoto's uit Venetie. Vooruitlopend alvast een restaurant-tip voor wie ongecompliceerd tegen een uitstekende prijs/kwaliteitsverhouding wat wil eten: Traitoria / Pizzeria da Mamo, niet ver van de Rialtobrug in een zijstraatje. Zit altijd vol - voor de reiziger een goed signaal. Zie http://www.damamo.it/

Eitjes

2011-10-21T20:13:00.001+02:00

In Venetie pikten we nog wat kunstwerken van de Kunst Biennale 2011 mee. Bijgaand werk kan misschien door de Nederlandse eierindustrie nog eens naar ons land worden gehaald. Het is een inzending van Oekraine, wier kunstenares Oksana Mas meer dan 3,6 miljoen houten eieren, apart beschilderd, gebruikte als een soort pixels om een kunstwerk te maken dat is geinspireerd op het beroemde altaarstuk van de gebroeders Van Eyck in Gent. Haar werk heet dan ook Post-vs-Proto Renaissance (op het kunstwerk zelf staat Renaissance overigens verkeerd gespeld). Meer op haar website. Misschien een ideetje voor de eierpromotie met de Pasen.

life style farming

2011-10-20T19:17:00.003+02:00

Bij Life Style farming denken we vaak aan de bovenmodale verdiener die graag op het platteland woont of de ex-boer met baan. Beiden houden dan nog twee ha schapen en wat fruitbomen. De Financial Times van afgelopen zaterdag dook in zijn eigen stijl in deze liefhebbers van zelf geteelde en gemaakte appelmoes. En constateerde dat er op het platteland iets raars aan de gang is: grond wordt steeds duurder (want we verwachten schaarste aan grondstoffen), het duurdere onroerend goed steeds goedkoper (want de vraag neemt af van de rijken).
De FT liet onder het motto buitenspelen door een aantal makelaars even uitzoeken wat tegenwoordig een ha wijngaard kost (pakweg 130.000 dollar per ha in Chianti, de Kaapprovincie en de Provence, maar 640.000 in de Dordogne en maar 32.000 in Engeland).Akkerbouwgrond doet er vaak maar 10 - 20.000 dollar, behalve in de Kaapprovincie (80.000). De prijzen van een 5-slaapkamer grote boerenhoeve met 20 ha grond vraagt tussen de 3 en de 8 miljoen, maar in de Kaap kun je een stuk goedkoper terecht, gevolgd door de Dordogne.

FT: Playing in the fields 15.10.2011

2011-10-19T18:10:00.001+02:00

Zondag vlogen we op gerecycled frituurvet met de KLM naar Parijs. Dat werd ons verkocht als duurzaam rezien. Men deed er alles aan om uit te leggen dat het even veilig is als met de oude vertrouwde kerosine. Het was vermoedelijk duurzamer geweest rechtstreeks naar Venetie te vliegen, maar zo is het duidelijk goedkoper. Echt duurzaam is natuurlijk de herfstvakantie in eigen tuin.
Enfin, tijd om de zakenbladen op CdG te lezen. De FD had een groot stuk over de discussie binnen FrieslandCampina over het wel of niet uitgebetalen van een cent per liter melk voor weidemelk. Een grote groep leden stelt vast dat de markt dit niet betaalt, en dat hier dus sprake zou zijn van overheveling van geld van de ene groep leden naar de andere. En vindt dat hun bedrijfsvoering niet gedicteerd moet worden door de cooperatie - die is er voor de boeren om melk af te zetten. Het zou hier met name de grotere bedrijven betrekken.
Nog meer onbehagen: FD journalist Michiel Goudswaard schreef een column over de wereldwijde Occupy protesten. Het gaat volgens hem om een algemeen gevoel van onbehagen. Uiteindelijk -zo schrijft hij- "stellen zij de vraag hoe zijn binnen het heersende maatschappelijke systeem als mens nog tot hun recht kunnen komen". Op CdG en het drukke Schiphol was verder weinig van een crisis te merken, zo stelden we vast.

R. Smit: Boze boeren lopen te hoop tegen grotere durk om hun koeien de wei in te sturen. FD 15.10.2011

political economy

2011-10-18T21:28:00.000+02:00

Boeren in rijke landen krijgen vaak subsidie en die in arme landen worden vaak belast. Economen rekenen in de regel uit dat beide maatregelen de welvaart verlagen. Waarom blijven deze praktijken toch in stand, en waarom op die manier?
Op dat type vragen probeert de political economy een antwoord te geven. Een recent boek met onderzoeksresultaten op dat vlak is Kym Anderson (ed): The political economy of agricultural price distortions.
Aanbevolen.

tips

2011-10-17T19:51:00.000+02:00

Nog een boekentip en een beleggingstip. Uit de Economist van 24 september, en nu ik die toch voor mezelf documenteer ook even uit hetzelfde nummer (met een special over de wereldeconomie) een beleidstip met een paar bizarre feiten uit een artikeltje over opkomende protectie in de internationale handel en in Argentinie in het bijzonder:
Het land wil graag minder commodity export en meer industrie. Dat heeft de presidente, mw. Fernandez-Kirchner er toe gebracht om de export van tarwe en mais te beperken. Inmiddels hebben boeren 40 miljoen ton mais die ze niet kunnen exporteren en waarnaar binnenlands geen vraag is. Ook de export van rundvlees ligt ook aan banden, dus daar zijn producenten voor een deel mee gestopt, met als gevolg minder productie, met minder productie van leer en minder rundvleesconsumptie inlands (vermoedelijk omdat het beste vlees geexporteerd wordt en mindere delen goedkoop inlands werden afgezet, anders is dit lastig te verklaren). Met als effect dat verschillende buitenlandse leerproducenten nu vertrokken zijn. Economisch beleid is niet altijd eenvoudig, zo lijkt het - of eigenlijk ook wel.

En dan nu de boekentip: de wat meer maatschappijkritiese (zo schreef je dat toen) economiestudent van de jaren 60 (en anderen) smulden van de boeken van Vance Packard. In zijn The Hidden Persuaders stelde hij de reclame aan de orde. Er is nu een waardige opvolger zo begrijp ik: Martin Lindstrom publiceerde "Brandwashed: Tricks Companies Use to Manipulate our Minds and Manipulate Us to Buy". Of die titel nu zo'n marketingvondst is weet ik niet, maar het boek schijnt goed te zijn.

Tot slot de beleggingstips: komende 40 jaar gaat het niet goed met de huizenprijzen. Met data van 22 landen is uitgerekend dat tussen 1970 en 2009, een stijging van het GDP met 1% per persoon zowel als een stijging van de bevolking met 1% leidt tot een huizenprijsstijging van 1% in reele termen. Maar een stijging van de pesioen-afhankelijkheid ration met 1% is een daling van 0,66%: oudere mensen kopen niet meer, ze verkopen. Mensen die jong of van middelbare leeftijd zijn sparen.
Dat beinvloedt ook aandelenprijzen, zo stelt de FED van San Francisco. Tussen 2010 en 2021 dalen om die reden de aandelen met 13% c.p. In 2025 neemt het aandeel van middelbare leeftijd weer toe, en komt er herstel. Pensioen tot die tijd dus maar even uitstellen, zo zou ik denken.

The Economist 24.9.2011:
Protection in Argentina - Keep Out

Schumpeter - The Hidden Persuaders II
Economics focus - Bringing down the house

goedkoop genenonderzoek

2011-10-16T08:37:00.001+02:00

De apotheek van Tallinn - sinds 1422

Sommige technologien worden in snel tempo goedkoper en veroorzaken een revolutie. Neem het ontrafelen van genen. Tien jaar geleden kostte het sequencen van het eerste planten gen (dat van de Arabidopsis, een mosterdplantje) 7 jaar en 500 miljoen dollar. Volgend jaar gaat het nog een keer gebeuren. De begroting is nu 2 a 3 minuten en 99 dollar.
Ik ontleen dat feit aan een special over Food in de Financial Times van afgelopen vrijdag. Die verder weinig nieuws had te melden voor wie bij is met de OECD Outlook en de Foresight studies op dit vlak.

Terug uit Tallinn

2011-10-15T18:13:00.000+02:00

Bijgaand een fotootje uit Tallinn, de hoofdstad van Estland. Ik was er twee dagen voor een workshop in het kader van ons project van Europese ambtenaren over het agrarisch kennis en innovatiesysteem. We brainstormden over de toekomst. In een zeer fraaie Middeleeuwse stad, compleet met stadsmuur en burcht. Tallinn is een verbastering van "Deense stad", maar eigenlijk een Duitse stad. Een Hanze-stad waar tot het eind van de 19e eeuw het stadsrecht van Lubeck gold. Wat je je ook niet beseft is dat het nationalisme vooral voortkomt uit het feit dat het geen deel meer is van de Sovjet Unie. Waar andere oosteuropese landen "alleen" tot het oostblok hoorden, waren de baltische staten na de tweede wereldoorlog echt ingelijfd. Een Europees land, dat erg scandinavisch van aard is, met een echt Europese hoofdstad. Gaat dat zien.

Columbiaanse uitwisseling

2011-10-15T15:13:00.001+02:00

In de NRC van vandaag een essay van C.C. Mann over zijn boek"1493-hoe de wereld zich ontwikkelde na de ontdekking van Amerika". Over wat in de biologie bekend staat als de Columbian exchange - het gesleep met planten en dieren over de continenten. Met alle voor- en nadelen. "Een biologisch internet" - zo schrijft te krant. Rare uitdrukking maar het blijft interessante stof.

aan de waterpijp

2011-10-14T19:11:00.002+02:00

Er bestaat een apart social medium waarop reizigers handig informatie uitwisselen: X.waarbenjij.nu Ik kwam er achter via neef M. die als student van de CAH nu Egyptische boeren de kunst van het aardappeltelen met Drentse software voor een Hollandse aardappelfabriek probeert bij te brengen. Tussen de waterpijpen door wordt er geblogd. Volg hem hier.

biologisch vlees in China

2011-10-13T07:33:00.002+02:00

Soms zijn er van die krantenberichten die om meerdere reden interessant zijn. Zoals het bericht op de voorpagina van het Financial Times' katern Companies & Markets van dinsdag: "China shuts seven Walmart stores in pork row".
Dat het Amerikaanse Walmart winkels in China heeft is voor de lezers van het roze zakenblad niet zo'n verrassing. Dat de Chinese staat ze sluit misschien ook niet maar wel de reden: ze zijn 14 dagen dicht "to focus on implementing corrective actions". Die zijn nodig omdat er in de winkels conventioneel varkensvlees om te labellen naar biologisch varkensvlees. Dat omkatten is misschien op zich niet zo''n verrassing in het land waar copyright en right to copy spreekwoordelijk aan elkaar gelijk zijn (en het beboeten van winkels voor het omlabellen van producten over de datum niet ongebruikelijk is), wel dat men biologisch varkensvlees heeft, en dat er blijkbaar veel vraag naar is.
Die vraag komt voort uit het zoveelste voedselschandaal waarin varkens met giftig veevoer zijn gevoerd. Dat is misschien niet zo'n verrassing. Heeft China een biologisch accreditatie-systeem dan? Nee dat nu ook weer niet, de certificatieorganisatie neemt genoegen met een enveloppe met geld, zo meldt de FT. Kortom in dit artikel komen veel problemen van zo'n land bij elkaar.
Er is dus een grote markt voor producten uit Europa, zo krijg je de indruk - mits je in staat bent het label te garanderen (een rfid chipje dat je op je mobiel kunt uitlezen?)