weblog over de toekomst van de Nederlandse landbouw en het platteland. Gemotiveerd vanuit het werk als econoom, de nevenfuncties als bestuurder en de woonomgeving van de moderator, maar als persoonlijke stellingname geheel buiten de verantwoordelijkheid van mijn werkgevers - zoals het hoort bij een weblog.
Pagina's
vrijdag 24 juli 2026
Bleekneusjes
Een poster voor de vakantietijd. Ik kwam hem tegen in het boek "58 milloen Nederlanders" . Dat was een TV serie van de NOS in 1977, het aantal sloeg op het aantal mensen dat ooit op ons grondgebied heeft geleefd. Van elke aflevering, die over een tehma ging, werd ook een loxe blad gepubliceerd ide je kon bundelen tot een boek. De aflevering over 'mooie natuur' is een fraai tijdsbeeld: het woord biodiversiteit kwam ik niet tegen, en recreatie is naast natuurbescherming een belangrijke invalshoek. Vandaar deze poster. Van een Veluws boerderijtje en wat stadse bleekneusjes.
woensdag 22 juli 2026
Weegschaal
Wihelmus Adrianus van Berkel werd in 1869 geboren in Enschot. Veertien jaar oud zoekt hij zijn toekomst in Rotterdam en gaat in de leer bij een spekslagerij. Al snel groeit hij door tot chef en begint dan met hulp een eigen zaak. Maar hij blijkt ook ingenieurskwaliteiten te hebben, want hij ontwikkeld in jaren experimenteren een hol mes, waarmee hij gemechaniseerd vlees kan snijden. Hij vraagt batent aan en begin met twee anderen een fabriek voor snijmachines: de N.V. Van Berkel's patent. Ze gaan ook de bekende weegschapen produceren en binnen enkel jaren zijn ze zeer succesvol in binnen- en buitenland.
Tijden de Eerste Wereldoorlog stort men zich op de vliegtuigbouw. De marine vraagt ze een in belsag genomen Duits toestel dat goed bevalt, na te bouwen. Met wat aanpassingen zou in Nederlandse ogen geen licentierecht verschuldigd zijn. En zo worden er aan de Keileweg in Rotterdam 35 van deze "Van Berkel WA" gemaakt. Van hout. De meeste gaan naar Nederlands Indie..
maandag 20 juli 2026
suikerfabriek verwelkomt vliegtuig
Hij chartert een leerling van de vliegschool van Wilbur Wright in Frankijk, graaf Charles de Lambert die zijn kunsten met de Wright Flyer wel wil komen vertonen. Op de Klappenbergse Heide langs de weg naar Rijsbergen, zondag 27 juni is de eerste vlucht gepland. Het duurt uren voordat de eerste bemande vlucht boven Nederlandse bodem plaats kan vinden, wegens (te) harde wind. Maar als die tegen de avond afneemt, legt de graaf de adembenemende vlucht af van 1 kilometer op 15 meter hoogte, om weer veilig te landen. Na een vluchtje van 3.5 minuten was het best snel voorbij. maar de motor gaf het op. Het is weer eens wat anders dan een feestje met een wielerwedstrijd zo constateert het museum op zijn informatiepaneel.
donderdag 16 juli 2026
Verpakkingshistorie
Nog een laatste post naar aanleiding van een artikel in het magazine Vision. Over de geschiedenis van verpakkingen van voedsel. Jane Rhodes duikt in de colaoorlog tussen Coca Cola en Pepsi en bespreekt hoe verpakkingen in de voedselindustrie zich hebben ontwikkeld. In de eerse fase lag de nadruk op het bijdragen van de verpakking aan de identiteit van het product. Niet alleen door logo's maar ook door vorm, zoals het flesje van Coca Cola (de Toblerone chocola is een ander bekend voorbeeld). Het mooiste was als je, zoals bij he flesje, er een patent op kon krijgen. Of in ieder geval het merkenrecht te hulp kon roepen. Dit is dus de fase van innovatie voor de branding
De tweede fase was innovatie voor de logistiek (en een beetje voor milieu), zoals bij frisdrank het blikje: lichter, minder breuk, lagere transportkosten, beter te beprinten voor de supermarkt schappen en de verkoopautomaten en ook voordelen voor de consument. En ook nog recyclebaar. Aanvankelijk van staal, daarna van aluminium waarmee het echt doorbrak en recyclemaar werd.In deze fase past ook de PET fles als vorm van plastic. In 1973 ontwikelde een medewerker van DuPont PolyEtheenTereftalaat, ofwel PET. Dat leidde tot flessen die veel lichter waren dan glas, maar in tegenstelling tot blik wel doorzichtig. Supermarkten waren ook enthousiast over het 2 liter model, waarmee per volume product minder arbeid nodig was. In fabrieken kon de lopende band snelheid omhoog want het breukrisico viel weg. Bij softdrinks was PET rond 1990 de dominante verpakking.
Nu zitten ze we in een derde innovatiegolf die meer rekening houdt met duurzaamheid (hoewel ook de voorgaande positieve effecten hadden). Daarbij is vooral plastic afval een issue. In 2009 introduceerde Coca Cola een fles met maximaal 30% afbreekbaar plantaardige bioplastic. Tegelijk blijft verpakking het meest zichbtbare en waardevolle aspect van het product in termen van marketing.
bron: Jane Rhodes: How packaging innovation shaped the great cola war InL Vision july/august 2026 o
maandag 13 juli 2026
lijstje: 5 retail krachten
Sinds lange tijd weer eens een lijstje. Dit keer uit het eerder genoemde magazine Vision, van Sneha Maria, een insigh manager. Mooie titel. Ze zet vijf trends of krachten op een rijtje die in de retail-innovatie domineren:
- Een product moet waarde toevoegen voor de klant
- Media (adverteren), zoveel mogelijk op de klant en wat je van hem/haar weet is steeds essentieler
- technologie wordt ingezet voor efficiency (zelfscannen etc) en personalisatie
- Gezondheid wordt individueler (targetted)
- Duurzaamheid blijft belangrijk maar moet zichtbaar zijn
vrijdag 10 juli 2026
aardappelhistorie
Door slecht weer was de aardappeloogst van 1916 zeer slecht uitgevallen, terwijl er ook een geallieerde blokkade was. De bevolking moest overleven op voor veevoer geteelde knolrapen. De winter van 1916/17 zou de herinnering ingaan als de "knolraapwinter" (Seckrubenwinter). Aardappelen werden een symbool van nationale weerbaarheid, en daarmee na 1933 ook zeer gepromoot door het Nazi-regime, inclusief veredelingsprogramma's. Niet zo gek dus dat de Jordaan zijn aardappelen beschikbaar moest stellen.
bron: John Paap: The crop that made modern Europe. in: Vision Magazine (Europe edition) nr 1., 2026
woensdag 8 juli 2026
in Vision
Er is een nieuw blad gelanceerd voor de Europese keten van versproducten, groenten en fruit dus. Met de ketenpartijen als doel. Het heet Vision en had al een Zuid-Amerikaanse en Noord-Amerikaanse editie. Nu komen ze naar Europa. Het eerste exemplaar viel gisteren in de bus. Ik kreeg het omdat er een column van me instaat. Ze legden de vraag voor of de EU zijn duurzaamheidsambities in kader van geopolitiek en concurrentiekracht niet een beetje moet matigen. Dus schreef ik een stukje. En betoog dat energietransiie en circulaire economie juist nu onderdeel van de oplossing zijn. De editie staat nog niet online maar dat zal wel snel gebeuren.
donderdag 2 juli 2026
250 jaar USA
Amerika viert zijn 250 jarige onafhankelijkheid. Reden voor een column, die Boerenbusiness publiceerde. Zie alhier.
woensdag 1 juli 2026
zie Foodlog
Nog een verwijzing naar Foodlog, want daar is een discussie ontstaan over de vraag of je een Ruimtelijke Ordeningsaanpak mag lezen in de LVVN Stikstofbrief. En ik vraag wat aandacht voor de coiale kant van de transitie. Zie alhier
dinsdag 23 juni 2026
landbouwmodellen
Wie iets van mijn hand wil lezen kan terecht bij een discussie op Foodlog. Er was de vraag naar landbouwmodellen voor de toekomst. Ik stel dat we voor een keuze staan langs twee assen (en dus 4 scenario's): willen we scheiden of verweven en willen we veel boeren (hebben ze een specifieke waarde, een status aparte) of weinig (gewoon ondernemers die ook wat anders kunnen gaan doen).
zaterdag 20 juni 2026
Deens melkvee
vrijdag 19 juni 2026
Frau Antje in de hoek
Overigens in het blad een rapportage uit Denemarken, waarin wordt geconstateerd dat de ontwikkeling in landbouwmilieubeleid in Denemarken (dat zijn derogatie in de Nitraatrichtlijn al een aantal jaren kwijt is), Duitsland en Nederland allemaal in dezelfde richting gaan.
PS ik begrijp uit het artikel dat Frau Antje 65 is geworden, ze zou in 1960 zijn geintroduceerd. Tijd voor pensioen dus?
zondag 14 juni 2026
rentabiliteit melkvee
Soms is er de neiging om nog eens even met cijfertjes aan de slag. Gisteren wilde ik voor het werk aan een internationale vergelijking weten of 2023 voor de melkveehouderij een beetje een normaal jaar was. De BINternet cijfers van WUR's Agrimatie even geraadpleegd. Het snelst zie je dat aan een kengetal Opbrengst per 100 euro kosten. Bij die kosten is dan een beloning ingerekend voor de onbetaalde arbeid uit het gezin en het eigen vermogen. Het verhoudingsgetal zou dan op 100 moeten uitkomen om van een kostendekkende exploitatie te spreken.
Dat is zeker in de melkveehouder niet altijd het geval. Toen ik verantwoordelijk was voor het uitrekenen van die cijfers, in de jaren 80,, was 95 al heel goed. Een melkveehoudersgezin werkt met veel eigen arbeid en veel eigen vermogen, en velen zijn het bereid te doen voor een beloning die per uur lager ligt dan het CAO loon.. Macro-economisch is het signaal van de markten dat arbeid en vermogen elders in de economie meer op leveren. Het leidde ook tot beleid voor wijkers en blijvers.In de glastuinbouw noemde men dat kengetal vaak Rentabiliteit en dat is nu ook in de bedrijfseconomische boekhouding naar andere sectoren doorgevoerd. Ik vond het getal daarmee niet makkelijker te interpreteren omdat rentabiliteit van totaal vermogen en van eigen vermogen percentages zijn en dit is een verhoudingsgetal. waarbij niet vermogen als basis wordt genomen, maar de totale kosten. Althans het werd nooit weergegeven als 102% van de kosten, maar 102 euro opbrengsten per 100 euro kosten.
Maar je kunt er wel makkelijk een percentage van maken, door er 100 van af te trekken, en dan zie je makkelijker of 2023 een gemiddeld waar was, zo constateerde ik met dit grafiekje. Gemiddeld over de laatste 8 jaar was de melkveehouderij net of niet niet kostendekkend. Historisch een voortreffelijke situtatie met hoge inkomens. Maar dat was vooral de laatste vier jaar zo. In de eerste vier was de rentabiliteit -6, (94) in de laatste vier +5 (105). Niet gek dus dat de grondprijzen zo gestegen zijn.
Is er wezenlijk iets veranderd in de situatie in 2021 dat bij deze cijfers een rol speelt? Ik denk het niet. De melkprijs is in Europa inmiddels onder de 40 cent gezakt. Daarmee keldert de rentabiliteit. Enfin, ik concludeer dan 2023 een goed jaar was maar voor de afgelopen 8 jaar ook niet zo exceptioneel. Scheelt weer werk aan ons paper.
woensdag 10 juni 2026
aardappeltermijnmarkt
Recenter werden de eisen om op de beurs te handelen fors aangescherpt, de beurs zelf wilde zijn financiele risico's beperken. Er moest minimaal 100.000 euro worden gestort om te mogen handelen. Daarmee werd het voor kleinere telers en speculanten niet meer interessant. Dat werd deels wel weer teruggedraaid, maar kon de beurs toch niet redden, zo meldt het vakblad. et de termijnmarkt verdwijnt ook de onderliggende index van aardappelprijzen uit Nederland, Belgie, Frankrijk en Duitsland. De markttransparantie wordt er niet beter op voor de telers.
dinsdag 9 juni 2026
suikertax
Grappig hoe iets uit de historie nog relevant zou kunnen zijn. Ik was gisteravond bezig met de cultuurgeschiedenis van ons eten. Jozien Jobse-van Putten schreef daar in de jaren negentig een forse studie over. Op pagina 114 constateert ze dat in de 19e eeuw het suikerverbruik in Nederland lager lag dan in andere landen in Noordwest Europa. Misschien was het de relatieve armoede maar zij wijst er op dat de verbruiksbelasting op suiker hier een oorzaak van was.
Relevant omdat ik vanochtend wakker werd met een pleidooi uit de supermarkten om het plan van het kabinet-Jetten voor een suikertax niet door te zetten. De overheid wil de kosten van de gezondheidszorg verlagen door die voor levensmiddelen als gesuikerde dranken te verhogen. Daar heeft men in het buitenland goede ervaringen mee. Maar tja, de switch van frisdrank naar kraanwater kost wel omzet en marge in de supers. Want als er een club weet dat prijzen werken dan is het de detailhandel met zijn bonuskaarten, acties als 3 halen, 2 betalen etc.Het argument is nu de voedselinflatie die door de Iran-oorlog op gaat lopen. Dat zou je natuurlijk ook op kunnen vangen door het minimumloon te verhogen. De Europese Commissie wees er deze week nog eens op dat we teveel ons business model baseren op laagwaardige arbied. Maar tja, dat zal ook niet de favoriete oplossing zijn van de supers.
Gisteren ook nog een leerzaam feitje rond die brancheorganisatie CBL: ze zijn uit VNO-NCW gestapt. De nieuwe contributiestructuur zou een rol spelen. Want voortaan is die gebaseerd op de personeelskosten. Ik weet niet hoe het eerder was, maar ik meende dat VNO er was voor het kapitaal, niet voor de arbeiders. Daar was de vakbeweging voor. Blijkbaar schuiven de grote (internationale) kapitaalintensieve bedrijven hun lobbykosten nu door naar de winkeliers.
maandag 8 juni 2026
Le Havre
Nooit geweten dat de Franse havenstad Le Havre, daar waar de Seine in zee stroomt, ook een kunstenaarskolonie was die in het impressionisme een rol speelde. Het schijnt een mooi museum te hebben, waarvan je nu een aantal topwerken bij Singer in Laren kunt zien. Een aanrader en ook de tuin van Piet Ouddolf ligt er mooi bij.
De schilders werden getrokken door het mooie licht van de zoute zee, maar soms kwam er ook een koe van de ezel.
donderdag 4 juni 2026
franchise
Gisteren treinde ik naar Ede om het Rli advies Grond voor Verbetering te presenteren op een congres van IPO, VNG en LVVN. Mooie discussies en een oproep om nu eens aan de slag te gaan waarbij de Omgevingswet helpt.
Onderweg las ik the Economist van vorige week. Mooi artikel over franchising en hoe sommigen daar miljonair mee worden. Bij Franchising huurt een ondernemer een formule van een keten maar runt de winkel of het restaurant of hotel voor eigen rekening. Sommigen runnen tientallen of zelfs wel honderden restaurants of hotels.Het komt vooral voor in de arbeidsintensieve bedrijfstakken zoals restaurants (McDonalds etc),, hotels en winkels. Contract is veelal gedetailleerder dan dat van een dealerschap bij auto's of tractoren, zo lijkt me. En het is veel meer dan winstdeling, contracten bevatten zeer gedetialleerde instructies over hoe er gewerkt moet worden. Het voordeel voor de franchisegever zit er in dat men zich niet bezig hoeft te houden met dagelijkse aansturing op de werkvloer van de locaties. Groot voordeel is vooral dat een formule/concept zo snel kan worden opgeschaald doordat franchisenemers zorgen voor kapitaal en organisatie. Soms hebben ze ook veel betere lokale kennis rond arbeidsmarkt, vestigingsplaats of zelfs klantenwensen. Ze betalen een bedrag (fee) en krijgen daarvoor een merk een een aantal overkoepelende activiteiten zoals reclame, ICT, trainingsfaciliteiten voor medewerkers. En soms ook al of niet verplichte centrale inkoop/ Daarbij kan prijsstelling problematisch zijn, die beinvloedt de winst van de franchisenemer. Dat wordt dan weer ondervangen door winstdelingsregelingen.
woensdag 27 mei 2026
Eerste Kamer
De Staten-Generaal gaan terug op het Bourgondische rijk en was in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden het hoogste gezagsorgaan. Na de Franse Revolutie in 11789 riepen de patriotten de Bataafse Republiek uit, met Franse hulp en die lieten zich daar goed voor betalen. Deze Bataafse revolutie was een combinatie van een staatsgreep waarin een ander land om een invasie werd verzocht. Het leidde in 1798 tot de Staatsregeling, die de eerste Grondwet was. Waarin ook de fundamentele rechten en vrijheden werden geregeld. De Staten-Generaal werden vervangen door een / het Vertegenwoordigend Lichaam. In tegenstelling tot de oude Staten-Generaal bestond dit uit twee kamers. De Eerste Kamer van 64 leden moest weten ontwerpen en maken, de Tweede van 60 leden moest ze goedkeuren of verwerpen.
In 1801 werd het alweer afgeschaft. En in 1806 werden de Fransen met het Koninkrijk Holland bezetters in plaats van bevrijders. In 1813 werd Willem Frederik, de oudste zoon van de laatste stadhouder, koning, onder de voorwaarden van een de "waarborging van een wijze constitutie". Dat werd de grondwet van 1814, opgsteld door een commissie onder leiding van Gijsbert Karel van Hogendorp. De term Staten-Generaal kwam terug met ;één kamer van 55 leden., per provincie gekozen door Provinciale Staten.Maar lang zou het niet standhouden, want tegelijkertijd maakte het Congres van Wenen voortgang en in maart 1815 riep Willem Frederik zich uit tot koning Willem I over het Koninkrijk der Nederlanden, het door het Congres samengevoegde Nederland en Belgie (of beger: de Zuidelijke Nederlanden). En de Belgenb wilden een Eerste Kamer voor de adel, terwijl WIllem wel wat voelde voor een soort Hogerhuis zoals in Engeland. En zo kwam er een door de Provinciale Staten gekozen Tweede Kamer en een EErste Kamer waarvan de leden door de Koning voor het leven werden benoemd. Beide kamers mochtend wetsvoorstellen doen, maar in de praktijk regeerde Willem I bij Koninklijk Besluit. De Belgen vonden de Eerste Kamer vooral de dierenuitn van de Koning ('menagerie dur Roi). Want veel wetsvoorstellen van zuidelijke Tweede Kamerleden sneuvelden in de Eerste Kamer. De autoritaire en centralistische aanpak van Willem I leidde tot de afscheiding van de Belgen.
De Eerste Kamer overleefde de scheiding. Met de Grondwet van 1848 werden wel wijzigingen aangebracht: voortaan werd de Tweede Kamer door de bevolking (althans het deel dat daartoe gerechtigd was) gekozen, de Provinciale Staten mochten de Eerste Kamer kiezen..
Uit: Van Verleden naar Heden.
zaterdag 23 mei 2026
Aan de slag
Gistermiddag trad ik op op de EUR. Lang geleden dat ik in de collegebanken aldaar zat, nu mocht ik voor de zaal staan. Ik was uitgedaagd om mede aan de hand van wat Rli adviezen mijn gedachten te laten gaan over de modernisering van de landbouw, ons platteland en bijbehorend voedselsysteem. Ik hield het bij een beperkt aantal sheets die 7 stappen illustreren, maar voor wie het na weil lezen is hier een wat langere versie inclusief verwijzingen naar papers.
zondag 17 mei 2026
waar sta ik?
Je ziet ze zelden meer, deze oude ANWB wegwijzers. Een jaar of 15 geleden zag ik mijn laatste, in Paramaribo. Maar deze week was ik in Kloetinge, mooi dorpje bij Goes. Ga er vooral eens kijken, de open dagen voor Zeeuwse tuinen of monumentendag is een mooie aanleiding. Wij kregen een persoonlijke preview.
dinsdag 12 mei 2026
Een cent van 't blad
Een boek dat net als het vorige over Zeeuwse vrouwen een mooie bijdrage aan de oral historie is, is een boek met zeer uitgebreide interviews met bewoners van Walcheren uit de vorige eeuw. In dit geval weinig oorlog, want de interviews met mensen die in het begin van de eeuw geboren zijn stoppen bij de Tweede Wereldoorlog. Het was de bedoeling van de auteus om juist die periode tot 1940 voor het voetlicht te brengen.
Dat is ze prima gelukt, je leert allerlei details over het leven die je in de statistiek niet zomaar vindt. Zoals dat zaaien van blauwmaanzaad nog met de hand gebeurde, terwijl graan al me de machine werd gezaaid. Reden was dat er maar weinig van het fijne zaad per hectare nodig was, 3 ons per gemet (7,2 ons per ha). Het werd dan ook gemengd met zand gezaaid. En boeren hadden een gat in de nok van de schuur om uilen in de schuur te krijgen. Want uilen eten net als de schuurkatten muizen, die zo minder kans krijgen in de graanopslag.
Ook hier het verhaal dat boeren 3 gulden op het loon inhielden als een arbeider pensioengerechtigd werd en en de uitkering kreeg waarvoor de werkgever elke maand 60 cent had betaald. Di keer uit de mond van Bram Cevaal, die landarbeider op Ter Linde was. Dat was eigendom van een "heel rijke" mevrouw, mevrouw Tak van Poortvliet. Ze kwam soms met haar vriendin van Domburg lopen en moest dan door de boer na een kopje thee met de verenwagen worden teruggebracht. Er was ook altijd een kamer voor haar beschikbaar op de herenboerderij.
Auteurs zijn Peter Louwerse en Anton Sinke (uitgaveDe Koperen Tuin, Goes, 2000). Gek genoeg ontmoette ik die laatste twee weken geleden op mijn Probus club nadat ik de avond ervoor het boek ter hand had genomen. Hij woont in Nieuwerkerk aan den IJssel en sprak over andere werk van hem, boeken over heiligen.. Kleine wereld.
En de titel: die verwijst naar een oude gewoonte. Soms kregen kinderen een cent als een zakegeld. Daarmee konden ze naar de winkelier die snoep verkocht en een snoepje van een cent of een halve cent van een presenteerblad uitzoeken.
maandag 4 mei 2026
zeven zeeuwse vrouwen
De oorlog is ook nooit ver weg in ee boekje van Kees Slager dat de levensverhalen opschrijft van zeven doodgewone vrouwen uit het Zeeuwse. Verhalen over hoe hun leven voor tijdens en na de oorlog er uitzag. Oral history dus over zaken waar je in de geschiedenisboeken weinig over leest. Het boekje werd in 1995 uitgegeven bij de Koperen Tuin in Goes. Mijn exemplaar valt van ellende uit elkaar, niet omdat het stukgelezen is, maar blijkbaar is het een slecht gelijmde pocket.
Voor deze blg is het openingsverhaal van de landarbeidster uit 1914 het relevantst. Geboren in 1917 in Poortvliet, maar ook met haar vader, boerenknecht, mee verhuisd naar West-Brabant en de Bieschbossch om uiteindelijk op Noord-Beveland te eindigen. De armoede is schrijnend, het leven bestond uit werken, eten slapen. Ook voor kinderen die van de lagere school afkwamen. Pas in de jaren 50 kwam er wat verlichting met kortere werkweken en geld voor een radio.Ook de verhouding tussen landarbeider en boeren was vaak problematisch. Soms woonden ze in een huisje dat een boer voor de knecht had, maar ook dat kon problemen geven. Zo kreeg vader ontslag omdat zijn vrouw (haar moeder) niet aan de eis van de baas voldeet dat de buurvrouw (wier man zijn werk niet goed had gedaan) niet meer van het gemeenschappelijke keukentje gebruik mocht maken, en moeder dat weigerde uit te voeren. Ook de pensioenregeling waarvoor de arbeiders elke week een zegel van 60 cent hadden geplakt, had in het begin weinig effect. Als knechten bij de pensioengerechtigde leeftijd toch doorwerkten (omdat het pensoen te laag was) verlaagde de baas het loon me de 3 gulden pensioen (p.21).
De geportretteerde was ook zelf landarbeidster op Noord-Beveland, tot dat op haar 45ste van de dokter niet meer mocht. Blijkbaar geen ongebruikelijke baan voor vrouwen op zo''n eiland.
zaterdag 2 mei 2026
Nieuw Walcheren
Ruim tachtig jaar later hebben de wegen weer hun karakteristieke beplanting, zo bleek me gisteren.
woensdag 29 april 2026
De belastingdienst en de bank
De belastingdienst verandert van bank, ze gaan van ING naar Rabo. Dat levert een hoop gedoe op want ze kunnen hun rekeningnummers niet meenemen. En dus worden de media ingeschakeld om 18 miljoen mensen op de hoogte te brengen. En waar nodig hun betaalsoftware aan te laten passen.
Tja, de banken hebben ooit de nummerportabiliteit tegengehouden. In 2013 schreef ik er hier al een stukje over. Dit had slimmer gekund.
dinsdag 28 april 2026
Zware tijden
Natuurlijk ken ik het verhaal van de Slag om de Schelde en de inundatie van Walcheren, maar van de bevrijding van deze dorpen was me nooit veel verteld. Hoewel mijn familie er midden inzat en zich bij kasteel Westhove ophield. Gevlucht voor het water.
Naar ik nu lees ging het er heftig aan toe. De duinrand, onderdeel van de Atlantikwal, moest onder dekking van 1 tank zo ongeveer meter voor meter worden veroverd. Van Domburg ging 25% tegen de vlakte. Natuurlijk veel slachtoffers. Oostkapelle kwam er wat beter maar ook niet zonder kleerscheuren vanaf. Iets om dezer dagen weer bij stil te staan.
zaterdag 25 april 2026
EBITDA
Onlangs grapte een beleggingsadviseur dat hij wel terug wil naar een wereld die gekarakteriseerd wordt door een ander EBITDA begrip: Earnings Before Iran, Tariffs and Donald's Announcements.
woensdag 22 april 2026
Klederdracht
In zijn inleidend hoofdstuk legt de auteur uit dat de oorsprong van de dracht ligt in de burgerkleding van de 17e en 18e eeuw. Die werd overgenomen door de boeren. Dat Albrecht Durer in1521 een meisje in Goes teken 'in Ihrer Tracht', dan is dat geen bewijz voor een lokale klederdracht. in de 18e eeuw duiken inboedelinvetarissen op met de ons bekende namen voor sieraden en kledingstukken in zowel de burger- als boereninventarissen, termen die we nu met d e klederdracht asssocieren.
Inmiddels is waar geworden wat in 1967 al werd voorspeld: de dagen zijn geteld. Het is folklore. De modernisering in de jaren vijftig betekende dat mensen (mannen eerder dan vrouwen) weer op zijn burgers gingen en het boerengoed opborgen.
zondag 19 april 2026
Schijf van 5
Dat lijkt me een onzinnig argument, de schijf van 5 was al betuttelend. Namelijk daar waar het gaat over je eigen gezondheid (en die van je gezin als je daar verantwoordelijk voor bent als maaltijdbereider). Het voedingscentrum verandert nu in feite de sope van het instrument: die gaat niet alleen meer over je eigen fysieke (en mentale?) gezondheid, maar ook over de publieke gezondheid (klimaatverandering gaat gepaard met hittestress, malaria etc) en de gezondheid van de planeet. Je kunt vinden dat je daar als burger geen rekening mee hoeft te houden. Of dat de overheid daar geen geld aan moet besteden. En je kunt vinden dat je recht hebt van de overheid op een advies over eten en puur fysieke gezondheid. Maar betuttelend lijkt me geen argument.
vrijdag 17 april 2026
250 jaar Wealth of Nations
Aandacht voor een nagekomen column. Begin maart schreef ik een stukje over Adam Smith en 250 jaar Wealth of Nations. Boerenbusiness publiceerde het, maar hier ontsnapte het aan de aandacht. Alsnog dus de link.
maandag 13 april 2026
Kookkunst uit de Achterhoek
Uit een boedel kreeg ik een kookboek uit 1947 in handen: Kook- en Huishoudboek voor het Platteland van Wilma Munch. Of eigenlijk uit 1931, want mijn exemplaar is een 5e druk van net na de oorlog. Leerzaam boek van bijna 500 pagina's. De auteur was een huishoudlerares die getuige het voorwoord voor de A.B.T.B. (een voorloper uit de katholieke bloedgroep van LTO) in de Achterhoek werkte. Ze beklaagt zich over de vaak slechte kwaliteit van de zaaltjes waarin ze de plattelandsvrouwen haar kennis moest bijbrengen. maar dat terzijde. Ze verklaart de opzet "voor het platteland" (dat overigens niet op de kaft staat) uit het feit dat ze voor haar doelgroep extra aandacht heeft besteed aan het verwerken van de huisslacht en het inmaken van groenten. Ze besteedt ook aandacht de moderne woningbouw, ook een traditioneel onderwerp in het landbouwhuishoudonderwijs.
We weten uit o.a. het proefschrift van Jobse-Van Putten dat het menu op de zandgronden tot na de oorlog nog behoorlijk traditioneel was. De zelfvoorziening op de zandgronden stond het burgerlijke AGVtje (aardappelen, groente en vlees) in de weg. In 1960 werd er op het Brabantse platteland nog vaak, 4 a 5 keer per week ‘stamp’ of ‘potasie / petasie’ gegeten. Het was de logische opvolger van de potspijs, het eeuwenoude 1 pansgerecht. En ja hoor, Wilma Munch haar kookboek heeft zo'n ouderwetse kookpot o p de kaft.
Door de best geconserveerde producten uit de huisslacht en inmaak (ham, stoofperen, gedroogde appeltjes) voor de zondag te reserveren lukt het AGVtje wel op die dagen. En wat vaker ook in de zomer met verse groenten. Maar door de week was het culturele ideaal niet haalbaar en bleef het bij de stamppot. Die had als voordeel dat je bij schaarste of gedaalde smaakkwaliteit door het inmaken je dat met de stamppot kon maskeren. En zo duurde het tot ver in de 20ste eeuw voor de AGV hoofdgang ook de lagere klassen in Oost Nederland bereikte.
Nog twee opvallende zaken uit de 5e editie die de auteur met trots meldt als belangrijke vernieuwingen: walvisvlees en sojabonen. Het eerste wordt gepresenteerd als een welkome aanvulling op het menu na de 'vleesarmen tijd van de oorlog De sojaboon ziet ze als een welkome aanvulling waarin Amerika ons is voorgegaan, en ze dankt Cornell Universiy in Ithaca voor de gegevens.
vrijdag 10 april 2026
Varkensflat
Nooit geweten trouwens dat het teken voor (t)huis (home) in het chinees een karakter is dat een varken onder een afdak voorstelt. Het goede leven stond gelijk aan varkensvlees op tafel.
donderdag 9 april 2026
de historie van Farm Management Surveys
Nog 1 nabrander uit Oxford. Er was een interessante sessie over de historie van data uit Farm Management Surveys, wat we nu FADN of Bedrijven-Informatienet noemen. Een panel van bedrijven waar wetenschappelijke instituten en (in Engeland) universiteiten data verzamelen om het beleid door te rekeken en boeren van goede informatie te voorzien. In Nederland startte dat in 1940 met de oprichting van het LEI, maar ook hier liep het land niet voorop. De Engelsen waren eerder, en het idee komt uit Zwitserland waar het vlak na 1900 werd bedacht. Dat wist ik niet. Het leverde een mooie verwijzing naar een paper van de auteurs op. Paul Brassley et al publiceerde er over in de Agricultural Historical Review van 2013. Hier is de link
dinsdag 7 april 2026
marginaal en gemiddeld
Nog een laatste berichtje naar aanleiding van de AES conferentie in Oxford. De laatste plenaire presentatie was van prof. Thomas Hertel (Purdue), die zijn sporen heeft verdiend met internationale handelsmotellen (GTAP). Hij berichtte nu over zijn ervaringen met het koppelen ervan aan bio-fysische modellen. Hij vond dat economen die projecten vaker moeten leiden, omdat bio-fysici het gedrag van producenten en actoren sterk onderschatten.
De basis voor veel modellen rond landbouwproductie is een curve die aangeeft dat de eerste kilo's kunstmest (of een andere input) wonderen doen, het effect is groot. Dat geldt niet voor de laatste (marginale) kilo die wordt gestrooid. Maar dat betekent dus ook dat als je in een bedrijf / gebied / ;and met een hoog gebruik een paar kilo weghaalt (bv. vanwege milieuvervuiling) en dat in een ander gebied gebruikt waar weinig werd gebruikt, het effect eerder productie-verhogend dan productie-verlagend is. Vaak kijken mensen teveel naar gemiddeldes: als de productie per kilo / hectare in een land hoog is en elders laag, dan concluderen ze dat verschuiving slecht uitpakt omdat je de meest efficiente producent aanpakt. Dat leidt tot zware overschatting, zo liet de spreker zien, van arealen woeste grond die ontgonnen moeten worden als je in andere regio;s productie verminderd (voor woningbouw of bos of biologische productie).
In werkelijkheid zal door een vermindering van productie op een groot areaal intensief gebruikte grond leiden tot een prijsstijging die heel veel anderen aanzet tot net wat meer produceren (omdat meer inputs nu rendabel zijn) en zullen sommige consumenten switchen. Spreker was voornemens nu ook nog te gaan koppelen met individuele bedrijfsgegevens, omdat er binnen landen een enorme spreiding in efficiency en resultaten is. De slechtste producent in regio A is niet beter dan de beste in regio B, zo gezegd.
Boeiend betoog, Amerikaans goed gepresenteerd.
vrijdag 3 april 2026
Landbouweconomen en polarisatie
woensdag 1 april 2026
Bio in Oxford
maandag 30 maart 2026
consumententrends bij AES
Tot de interessante plenaire papers van het AES congres in Oxford hoorde de presentatie van prof. Jill McClusky (Washington State) die de ontwikkelingen in de voedselmarkt voor consumenten op een rijtje zette. Met natuurlijk wat nadruk op de VS. Het lijkt erop dat er een tweedeling gaande is. The Economist noemde het onlangs 'K-shaped'. Aan de ene kant een groep rijkere consumenten die voor kwaliteit, service. gezond en duurzaam gaan. Labels helpen, hypes zijn legio. En anderzijds een (grote) groep die de eindjes aan elkaar moet knopen en gaat voor goedkoop wat veelal ook ongezond is - en de ziektekosten opjaagt.
zondag 29 maart 2026
100 jaar AES gedocumenteerd.
vrijdag 27 maart 2026
Terug uit Oxford
donderdag 12 maart 2026
immigratie in de VS
Zo stroomden in de jaren 1840-860 de mensen toe. Er kwamen 4 miljoen mensen naar Amerika. Dat was een kwart van de bevolking in het start jaar. Het waren vooral Ierse en Duitse katholieken, die de Engelssprekende protestanten soms deden protesteren. Populisten verspreiden geruchten en complottheorieën. Toen ook al, dus.
maandag 9 maart 2026
Travaljes
De hoefstallen werden steeds zwaarder gebouwd na de komst van het Belgische trekpaard. Het steeds meer bestraten van wegen leidde ook tot sneller slijten van de hoefijzers. Ook opvallend feitje: voor de oorlog had Zeeland op elke 7 a 8 inwoners een paard.
Voor wie er in geintersserd is: Nel Prins-Senier, Dingeman de Feiter, Jan Zwemer m.m.v. John van Haver: Travaljes in Zeeland - Geschiedenis van een beeldbepalend erfgoed. Goes (Het Paard van Troje)., 2025
zondag 8 maart 2026
Toorop en Domburg
En zo bereikte de expositie ook de nieuwste uitgave van Zeeland, het blad van het KGZW. Daarin bespreekt Mario Molegraaf (geen liefhebber van onwetenschappelijke esoterische zaken zo lijkt het) boek en expositie. De curator probeert een nieuw licht op Toorop te werpen door zijn indo-achtergrond centraal te stellen, die is na WO II blijkbaar nogal verdoezeld. Molegraaf schrijft hoe "Rond 1900 raakten her en der in Europa kunstenaars en schrijvers in de ban van het occulte, een maffe mengeling van vegetarisme, sociale bewogenheid en spiritisme". Daarin past wel het beeld van een Javaan, zo lijkt me. Toorop zou zich vervolgens op het katholicisme werpen. Ik wist overigens niet dat hij ook Arthur van Schendel, de auteur, in Domburg had geportretteerd.
zondag 1 maart 2026
Het Podium en Het Dorp
zaterdag 28 februari 2026
Grootbrondbezit
Inmiddels is er een Australische investeerder die 20.000 ha gekocht heeft, althans een controlerend belang in de DAH Groep (november 2025). Misschien daarmee wel de grootste is. Twee dingen lijken na de Aldi aankoop in 2020 veranderd: de schaalgrootte gaat blijkbaar ook aan de bovenkant door. Schaalvoordelen van lagere kosten lijken er dan niet meer, mogelijk zijn wel de financieringskosten zo lager. En meer dan toen bemoeit nu de politiek zich er mee. Strategische auttonomie is een thema. Hoewel Australie een bevriende natie is en je grond niet makkelijk meeneemt. Volgens links is er sprake van uitverkoopt door de Heimat van de Boden
zondag 22 februari 2026
ENCK
Enigszins in de herinnering (althans in de mijne) weggezakt is het feit dat in Vlaardingen de Eerste Nederlandse Coöperatieve Kunstmestfabriek actief was.. De boeren in Zuidwest Nederland kochten eind 19e eeuw vooral stikstofmeststoffen en superfosfaat, kortweg super, aan. Dat was goed oplosbaar in bodemvocht en zorgde dat de planten fosforzuur konden opnemen. In het begin werd er door de handel veel gesjoemeld met de kwaliteit en vanaf 1882 was dat door de Rijksproefstations te controleren. Boeren vormden aankoopverenigingen, die van Aardenburg staat (niet geheel terecht) bekend als de eerste. De plaatselijke hoofdonderwijzer, ook wandelleraar van de ZLM, George August Vosterman van Oyen. later ook lid van Provinciale Staten en de Tweede Kamer, was daar de drijvende kracht (1878). De boeren konden profiteren van de concurrentie tussen de fabrikanten, waaronder enkele Nederlandse bedrijven met een grote industriële opzet. Tot de Nederlandse en Belgische fabrikanten afspraken gingen maken die inhielden dat ze de aankoopverenigingen onderling verdeelden en voor de show wel inschreven, maar net wat boven de afgesproken prijs. Het kwam aan het licht doordat sommige agenten of commissionairs trots waren dat ze konden voorspellen wie de order zou binnenslepen en daar over opschepten. In 1903 nam de secretaris van de aankoopvereniging Wolphaartsdijk, de lokale onderwijzer, een poging om een coöperatieve fabriek op te zetten. Dat mislukte, maar leidde wel tot prijsdalingen van de geschrokken fabrikanten. In 1915 fuseerden de 'speculatieve' fabrieken tot de Vereenigde Chemische Fabrieken en door de oorlog wa ook deimport uit Belgie weggevallen. De prijsstijgingen waren aanleiding de plannen weer uit de kast te halen. Onder leiding van Pieter Lindenbergh werd in 1916 de Zeeuwsche Cooperatieve Kunstmestfabriek opgericht. Die zou in Vlissingen moeten komen, maar gelijktijdig was er onder leiding van Douke Kloppenburg ook een initiatief in Friesland ,Groningen en Drenthe voor een fabriek in Delfzijl. Op aandringen van de DG van Landbouw (Petrus van Hoek) kwam het tot samenwerking. In het voorjaar van 1917 werd de Eerste Nederlandsche Coöperatieve Kunstmestfabriek opgericht met als leden de twee regionale coöperaties. Een topcoöperatie dus voor 9.000 boeren, goed voor 45.000 ton product. De fabriek kwam in Vlaardingen aan de Nieuwe Waterweg. De VCF probeerde het nog op een akkoordje te gooien en de bouw te voorkomen, maar vond de eis van de boeren om tegen kostprijs te leveren niet acceptabel.
De fabriek kwam in 1921 in productie en had een capaciteit van 200.000 ton, de grootste van Europa. En een van de grootste coöperatieve bedrijven van Nederland. Kloppenburg werd voorzitter en gedelegeerd bestuurder die directeur Bakema terzijde moest staan. Dat bleek geen succes., beiden waren niet erg rolvast en bemoeiden zich met het werk van de ander. In 1922 werd Kloppenburg gewoon bestuurslide en Lindenbergh voorzitter. En er kwam een ander gedelegeerd bestuurslid. Een van de problemen was dat de fabriek grootschalig was opgezet om de kostprijs laag te houden, maar daardoor veel meer produceerde en moest verkopen dan de leden nodig hadden. Dat schuurde in de cooperatieve opzet. In 1924 was de fabriek voor tweetende "speculatief". Een van de klanten was het Centraal Bureau (later Cebeco) dat voor andere aankoopverenigingen en coöperaties inkocht. Dat gaf tegengestelde belangen in de coöperatieve familie. Waarbij de ECNK veel moest overleggen met de boeren via de twee lid-cooperaties. Op de duur zou het cooperatieve karakter van de ECNK verdwijnen. Hydro Agri zou er in 1990 het boekje Windemill wiken naar de wind gekeerd - van boerencooperatie naar internationale organisatie aan wijden.
vrijdag 20 februari 2026
ENCBS
De eerste nederlandse coöperatieve bietenfabriek werd in 1899 gesticht. Het verhaal is redelijk bekend maar in een verhaal over Pieter Lindenbergh uit Wemeldingein het nummer van de Spruije van voorjaar 2024 worden er nog wat smeuigge detials opgedist.
Het is bekend dat Belgische en later West-Brabant vanaf 1850 van de grond waren gekomen hadden natuurlijk suikerbieten nodig. Soms huurden ze zelf land van boeren, vaker sloten ze teeltcontracten af. De samenwerking was gebrekkig. Boeren kregen zaaizaad, kunstmest en een voorschot waarmee ze de teelt konden regelen. Maar er ontstond ook grote afhankelijkheid en geruzie over de uitbetalingsprijs op kilo's terwijl het zaaizaad werd veredeld en verstrekt voor een hoog suikergehalte. Maar per boer meten van het suikergehalte was moeilijk te organiseren. Er ontstond een machtsspel dat escaleerde. In 1884 gingen boeren telersverenigingen oprichten. Als tegenreactie kwam er een Bond van Suikerfabrikanten. In 1892 kwam de telersvereniging van Terneuzen met het plan zelf maar een fabriek te bouwen. Dat was niet zo simpel. De fabriek in Sas van Gent zou bijna een miljoen gulden kosten. De telersverenigingen wisten met de ZLM om 173 boeren voor het plan te vinden die 1028 ha bieten wilden committeren. Vooral uit Oost-Zeewsvlaanderen, maar ook met een een groep uit Zuid-Beveland. Zij werden vertegenwoordigd in het bestuur door genoemde Lindenbergh. Op 19 oktober 1899 werd in een logement in Axel de Eerste Nederdlandsche Coöperatieve Beetwortelsuikerfabriek opgericht. De eerste voorzitter was Karel Jan André Gyon baron Collot dÉscury. Hij was burgemeester van Hontenisse en rentmeester van het Kroondomein (de Nassau-domeinen). en werd de motor van de organisatie.
In de jaren 20 stond de prijs van de suikerbieten onder druk en in 1929 leidde dat tot een conflict in de ledenvergadering. Een aantal leden had het gemunt op het dagelijks bestuur. Dat bestond in hun ogen uit een 'zeer oue man (oprichter Pieter Lindenbergh), twee werpachters, en twee van hun pachters. Een van de verpachters was Hendrik baron Callot dÉscury, zoon van de oprichter en schoonzzon van de andere verpachter in het bestuur. De opstandelingen vonden dat in krantenadvertenties geen gezonde samenstelling en eisten kostenbesparingen, ook op de lonen. Boeren moesten geen slaaf zijn van het personeel. In 1931 was er zelfs het voorstel de fabriek te sluiten. Twee kritici kregen zitting in het algemeen bestuur, maar men wist ze buiten het dagelijks bestuur de houden en zo te neutraliseren door er op te wijzen dat het bestuur eensgezind naar buiten treedt.
bron: Klaasjan Visscher: Pieter Lindenbergh: Boer, bestuurder en bruggenbouwer in de eerste industriële landbouwcoöperaties in: De Spuije nummer 121, voorjaar 2024
dinsdag 17 februari 2026
Ossevate
Wat ik niet wist is dat deze beleggingen van investeerders vaak als huwelijkscadeau of bruidsschat in de vrouwelijke lijn werden gebruikt als hun deel in de erfenis, terwijl de zoons in de zaak of als hoge overheidsfunctionaris bleven. Zo was de eerste eigenaar Johan Reijgersberg, lid van een belangrijke protestantse regentenfamilie in Veere, met hoede connecties bij de Oranjes. Zijn dochter Maria erfde de boerderij bij haar huwelijk met baron Willem van Liere, die een fortuin had gemaakt in dienst van de Doge van Venetië. Hij kocht de heerlijkheid Katwijk, en daar liggen ze in een praalgraf. De Ossevate ging naar hun dochter Jacoba van Liere toen ze trouwde met Jadob van Wassenaer en waarmee ze later op kateel Duivenvoorde in Voorschoten woonde. Haar vier dochters bleven ongehuwd, en dat was aanelding tot verkoop aan een Middelburgse regent. Pas na 1750 komt de boerderij in boerenhanden.
bron: Hans de Vos: Osse)n)vate, Borsels gehucht en Borsselse hoeve in De Spuije, nr. 121, voorjaar 2024
zondag 15 februari 2026
(G)een woord Spaans
De Spaanse bank Cajamar vierde 50ste verjaardag met een bundel artikelen over agrarische kennis- en innovatiesystemen. In het Spaans. Samensteller Tomas Garcia Azcarate vroeg me om een bijdrage over Nederland en die vriendendienst was op basis van eerdere publicaties niet zo moeilijk. De bundel verscheen eind vorig jaar maar bereikte me in een tweede poging via de post pas recent. Los sistemas de investigaction e innovacion agroalimentaria en el mundo is de titel van de bundel. Overigens schrijf en spreek ik geen woord Spaans, ongetweijfeld is mijn bijdrage in het Engels netjes vertaald.
dinsdag 10 februari 2026
Inmiddels loopt er op Foodlog enige discussie over het Rli advies Grond voor Verbetering. Zie alhier
donderdag 5 februari 2026
Grond voor verbetering
donderdag 29 januari 2026
somberheid in de liedcultuur
AI leidt tot leuke inzichten. The Economist berichtte afgelopen weekend over het feit dat de popsong al jaren steeds somberder worden. Een analyse van de Billboard Top 100 sinds 1975 laat een duidelijke toename zien van songs over angst, wanhoop en brekende harten. De negatieve stemming en zorgen over de toekomst, we doen het onszelf aan. Hetzij de artiesten die dit maken, hetzij de luisteraars die de muziek kopen. Waarschijnlijk beide. Het wordt tijd voor optimistische muziek. Daarom dan maar deze klassieker.










































